ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Επιχειρηματικό Πανεπιστήμιο

Τον Σεπτέμβριο του 1999, ο πρωθυπουργός της Αγγλίας Τόνι Μπλερ, στο πλαίσιο
της πολιτικής διεύρυνσης της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης, έθετε ως στόχο «ένας
στους δύο νέους θα μπορούν να ενταχθούν στην ανώτατη εκπαίδευση μέχρι την
ηλικία των 30 ετών».

Πριν από μία εβδομάδα (15.2.2000), ο υπουργός Παιδείας και Απασχόλησης, David
Blunkett, μιλώντας στο Πανεπιστήμιο του Γκρίνουιτς, εξειδίκευσε τον στόχο αυτό
αναπτύσσοντας την εξής επιχειρηματολογία:

«Το Πανεπιστήμιο», υποστηρίζει, «πρέπει να προσαρμοστεί στις προκλήσεις της
παγκοσμιοποίησης και της οικονομίας της γνώσης». Γι’ αυτό το υπουργείο προωθεί
δύο νέες πρωτοβουλίες. Η πρώτη είναι το Κονσόρτσιουμ των «Επιχειρηματικών
Πανεπιστημίων» που συνίσταται σε νέες συνεργασίες Πανεπιστημίων και ιδιωτικού
τομέα, στην ανάπτυξη της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης και κατάρτισης με τη χρήση
νέων μέσων (τηλεπικοινωνίες, πληροφορική). Η δεύτερη είναι η δημιουργία
διετούς βασικού επαγγελματικού πτυχίου (Foundation Degree), μέσα στα
Πανεπιστήμια, ώστε να εκπληρωθεί ο στόχος της διεύρυνσης της ανώτατης
εκπαίδευσης. Με αυτό τον τρόπο θα προσφέρεται επιπλέον μια νέου τύπου
«επαγγελματική διαδρομή» μέσα στα Πανεπιστήμια, που θα σχεδιαστεί σε άμεση
σχέση με τις ανάγκες της αγοράς εργασίας. Οι απόφοιτοι, που επιθυμούν να
συνεχίσουν, θα μπορούν να αποκτήσουν τον πρώτο ακαδημαϊκό τίτλο, που είναι
τριετούς διάρκειας (Bachelor), μόνο με 1 και 1/3 χρόνια πρόσθετων σπουδών.

Έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον να εκτιμήσουμε κατά πόσον οι παραπάνω στόχοι της
πολιτικής του «Τρίτου Δρόμου» αφορούν στην ουσία τη διερεύνηση του δικαιώματος
για πανεπιστημιακή μόρφωση ή πρόκειται για προσχηματικό «άνοιγμα» με δυσμενείς
προϋποθέσεις που μεταβάλλουν ραγδαία τον χαρακτήρα του Πανεπιστημίου με όρους
αγοράς.

Ας δούμε πώς αντιλαμβάνεται τον νέο ρόλο του Πανεπιστημίου η σοσιαλιστική
πολιτική του «Τρίτου Δρόμου». Ο υπουργός Blunkett υποστηρίζει ότι «τα
Πανεπιστήμια είναι αυτόνομοι θεσμοί, και καλώς είναι. Όμως, όπως το έθεσε ο
πρωθυπουργός (Τόνι Μπλερ) στην οικονομία της γνώσης, τα Επιχειρηματικά
Πανεπιστήμια (entreprencurial universities) θα είναι τόσο σημαντικά όσο και οι
επιχειρηματικές δραστηριότητες (entreprencurial business), τα μεν ενισχύουν
τις δε. Τα Πανεπιστήμια του Τίποτα (do nothing universities) δεν θα επιβιώσουν
­ και δεν θα είναι ευθύνη της κυβέρνησης να τα σώσει. Τα Πανεπιστήμια πρέπει
να προσαρμοστούν ταχύτατα στις από τα πάνω επιδράσεις της παγκοσμιοποίησης και
των νέων τεχνολογιών, και στις από τα κάτω επιταγές της τοπικής αγοράς
εργασίας…».

Η ακραία αυτή φιλελεύθερη άποψη αντιλαμβάνεται το Πανεπιστήμιο ως επιχείρηση,
που λειτουργεί με ιδιωτικοοικονομικά κριτήρια ως «επιχειρηματική
δραστηριότητα» του ιδιωτικού τομέα (π.χ. αναζήτηση νέας πελατείας
εκπαιδευομένων με τις νέες τεχνολογίες της εξ αποστάσεως κατάρτισης).
Ταυτόχρονα, το νέο Επιχειρηματικό Πανεπιστήμιο, στο πλαίσιο του εντεινόμενου
διεθνούς ανταγωνισμού, είναι αναγκασμένο να εσωτερικεύσει τον ανταγωνισμό και
τη διαφοροποίηση των προσφερόμενων υπηρεσιών και πτυχίων που παρέχει επ’
αμοιβή, ανάλογα με τις διαφορετικές προτιμήσεις της ζήτησης στην αγορά. Στο
πλαίσιο αυτό, η νέα διεύρυνση που επιδιώκεται, δεν γίνεται από τις υπάρχουσες
δομές σπουδών που απονέμουν ακαδημαϊκά πτυχία (3ετές Bachelor, 1-2 χρόνια
Masters, PhD) αλλά από νέες δομές ταχύρρυθμης επαγγελματικής κατάρτισης
διετούς φοίτησης, αντίστοιχα με τα δικά μας ΙΕΚ, που εντάσσονται πλέον μέσα
στα Πανεπιστήμια και απονέμουν επαγγελματικού τύπου πτυχία. Ανταποκρίνεται
άραγε αυτό στο αίτημα για διεύρυνση της πανεπιστημιακής παιδείας και για
περισσότερες ευκαιρίες στους νέους; Τι είδους «πανεπιστημιακή» παιδεία
συνιστούν τα προγράμματα επαγγελματικής κατάρτισης διετούς διάρκειας και γιατί
θα πρέπει να οργανώνονται αυτά μέσα στα Πανεπιστήμια; Το Πανεπιστήμιο,
αναπροσαρμοζόμενο διαρκώς, άντεξε τα τελευταία 200 χρόνια ως θεσμός που
βασίζεται στις διαφωτιστικές αρχές της συστηματικότητας και της καθολικότητας
της γνώσης (Universitas), της καλλιέργειας της προσωπικότητας και της
αναζήτησης της νέας γνώσης (έρευνα) σε συνθήκες ελευθερίας και αυτοτέλειας.
Σήμερα, με πρόσχημα τη διεύρυνση επιδιώκεται η ριζική αλλαγή του ρόλου και του
χαρακτήρα του. Η αμφισβήτηση των βασικών αρχών του, και η υποκατάστασή τους
από τη νέα κουλτούρα αγοράς του «Επιχειρηματικού Πανεπιστημίου», θα πρέπει
σοβαρά να μας προβληματίσει. Η πολιτική αυτή που προωθείται στην Αγγλία βέβαια
δεν είναι μονόδρομος. Σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, όπως στη Γερμανία, η
αναβάθμιση του Δημόσιου Πανεπιστημίου επιχειρείται με άλλους τρόπους. Είναι
σημαντικό να ανοίξει και στη χώρα μας ο διάλογος για το μέλλον του
Πανεπιστημίου του 21ου αιώνα.

Ο Παναγιώτης Γετίμης είναι καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου.