ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Εκλογές: ένα βήμα μπροστά

Τελικά οι εκλογές θα γίνουν στις 9 Απριλίου και το αποτέλεσμα είναι
αβέβαιο, σύμφωνα με τα αντιφατικά αποτελέσματα των αλληλοδιάδοχων
δημοσκοπήσεων των διάφορων εταιρειών. Όμως υπάρχουν ορισμένα ζητήματα τα οποία
θα κρίνουν αν, τελικά, θα υιοθετήσουμε μια νέα πολιτική κουλτούρα ή αν θα
μείνουμε στον πολιτισμό των προηγούμενων δεκαετιών.

Υπάρχει κατ’ αρχήν μια δυσάρεστη διαπίστωση που αφορά σε μεγάλο βαθμό την
αγκύλωση του κομματικού συστήματος. Οι λίστες των υποψήφιων βουλευτών όλων
σχεδόν των κομμάτων που ανακοινώθηκαν ήδη ή διέρρευσαν στον Τύπο, μετά τη
σχετική εξαγγελία για τις εκλογές, αποδεικνύει περίτρανα ότι γι’ αυτούς τους
χώρους ο ιστορικός κύκλος της μεταπολίτευσης δεν έχει κλείσει ακόμα. Έτσι,
βλέπει κανείς για παράδειγμα στις μεγάλες περιφέρειες της Θεσσαλονίκης και της
Αθήνας να κατέρχονται ως υποψήφιοι τα ίδια περίπου άτομα, τα οποία ανέδειξε η
πολιτική συγκυρία του 1980. Η δυναμική της ανανέωσης είναι πενιχρή και το
γεγονός αυτό επιβεβαιώνει πανηγυρικά ότι ο κόσμος των κομμάτων είναι ασφυκτικά
κλειστός και η κοινωνία των πολιτών ιδιαίτερα αδύνατη για να τον διαρρήξει. Ο
επαγγελματισμός στην πολιτική θριαμβεύει και η ανάλυση του Habermas φαίνεται
δυστυχώς να βρίσκει εδώ την κλασική της εφαρμογή. Δηλαδή ότι η αντιμετώπιση
των κοινωνικών αναγκών μέσα από τα κόμματα χειραγωγεί γενικότερα το πολιτικό
σύστημα στο σύνολό του. Θα ήταν λοιπόν ωφέλιμο το δεύτερο κύμα του
εκσυγχρονισμού να σαρώσει πρώτα αυτή τη λογική και να απομακρύνει από την
τροχιά του τις προσωπικότητες εκείνες που έχουν εξαντλήσει ήδη τέσσερις ή
πέντε βουλευτικές θητείες. Παράλληλα, βέβαια, η κατάργηση του σταυρού
προτίμησης θα ενδυναμώνει ουσιαστικά τη δυναμική αυτού του εγχειρήματος.

Το δεύτερο ζήτημα θίγει άμεσα την καρδιά της Δημοκρατίας και αφορά το ύψος των
προεκλογικών δαπανών και την πηγή της χρηματοδότησής τους. Ο πυρήνας αυτού του
προβλήματος είναι γνωστός: Πλούσιοι ιδιώτες χρηματοδοτούν τους βουλευτές για
να κατευθύνουν γενικότερα την εξέλιξη των πολιτικών πραγμάτων. Θα ήταν
επομένως πολιτικά ορθότερο να αυξηθεί σε κάποιο βαθμό η κρατική χρηματοδότηση
των κομμάτων, ώστε να αποτρέπεται το ολέθριο ενδεχόμενο της προσφυγής σε
αδιαφανείς πηγές (ή σε αχυράνθρωπους). Δεν θα έπρεπε όμως, κατά τη γνώμη μου,
να μεταβληθεί το πλαφόν των προσωπικών δαπανών των διάφορων υποψηφίων, γιατί
έτσι θα ενισχύεται απαράδεκτα η ταξική διάσταση της πολιτικής διαδικασίας και
οι «κατέχοντες» θα νοικιάζουν λ.χ. καταστήματα στην Τσιμισκή ή στη Σταδίου για
να επηρεάζουν με ευνοϊκότερους όρους την κοινή γνώμη. Σε κάθε περίπτωση πάντως
είναι αναγκαίο η παραβίαση των παραπάνω ορίων να ελέγχεται αυστηρά από την
επιτροπή ελέγχου των προκείμενων δαπανών, που θα συγκροτείται από βουλευτές,
δικαστές (και ίσως στο μέλλον και από αντιπροσωπευτικές ενώσεις πολιτών).
Επειδή όμως συνήθως δεν λειτουργεί αυτός ο μηχανισμός του ελέγχου, εναπόκειται
σε τελευταία ανάλυση στους ίδιους τους πολίτες να απομονώσουν με την ψήφο ή τη
συνείδησή τους τους προκλητικούς παραβάτες.

Είναι απαραίτητο ακόμα να περιοριστεί δραστικά η πολιτική διαφήμιση. Ο λόγος
είναι απλός: Με τις διαφημίσεις οι εκλογές μετατρέπονται σε μία τεχνική (ή
αισθητική) διαδικασία, όπου οι ειδικοί της κοινής γνώμης και οι σύμβουλοι της
πολιτικής επικοινωνίας αξιώνουν ένα ευρύ πεδίο δράσης που αλλοιώνει το
δημοκρατικό ιδεώδες. Οι ιδεολογίες και τα συστήματα αξιών εγκαταλείπονται και
η πολιτική διαδικασία μετατρέπεται σ’ ένα φθηνό χολιγουντιανό θέαμα.

Ας βάλουμε, λοιπόν, σ’ αυτές τις εκλογές την πολιτική στο προσκήνιο της
αντίστοιχης διαδικασίας. Ας συζητήσουμε ιδεολογικά όλα τα μεγάλα ζητήματα: τη
μετα-ΟΝΕ εποχή, την ανεργία, την κοινωνία των πολιτών, τον παγκόσμιο πολίτη
που γεννήθηκε στο Σιάτλ και το Νταβός.

Έτσι θα αμφισβητήσουμε στην πράξη τη γνωστή εκδοχή του γκουρού της
μεταμοντέρνας πολιτικής σκέψης J. Baudrillard, δηλαδή ότι ο σύγχρονος
πολιτικός λόγος είναι γεμάτος από εικόνες και θεάματα χωρίς κανένα περιεχόμενο
κι ότι οι πολίτες είναι απλώς καταναλωτές της πολιτικής, που επιλέγουν τους
αντιπροσώπους τους με τον ίδιο τρόπο που θα διάλεγαν την οδοντόκρεμά τους ή
οποιοδήποτε άλλο εμπόρευμα.

Ο Γρηγόρης Καλφέλης είναι αναπληρωτής καθηγητής της Νομικής Σχολής του
Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.