Κάποιοι δεν θέλουν να σωθούν από την παγκοσμιοποίηση

Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και η Παγκόσμια Τράπεζα έγιναν στόχος διαδηλώσεων την περασμένη εβδομάδα στην Μπανγκόκ της Ταϊλάνδης

Ας μιλήσουμε για παγκοσμιοποίηση. Ο Μισέλ Καμντεσί πιθανόν γνώριζε ότι η
τελευταία του ομιλία ως γενικού διευθυντή του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου θα
συνοδευόταν από κάποιες διαδηλώσεις. Σε καμία περίπτωση, όμως, δεν περίμενε
ότι ένας Αμερικανός ακτιβιστής θα τον ακολουθούσε στην Μπανγκόκ, για να του
πετάξει ένα κομμάτι τούρτα στο πρόσωπο.

Ο Αμερικανός εκπροσωπούσε μία από τις οργανώσεις που ελπίζουν να μετατρέψουν
τη σύνοδο του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου και της Παγκόσμιας Τράπεζας, που
θα πραγματοποιηθεί τον Απρίλιο στην Ουάσιγκτον, σε ένα νέο Σιάτλ.

Η εκτόξευση της τούρτας ήταν, φυσικά, ένα πολύ καλό διαφημιστικό πυροτέχνημα.
Ο συμβολισμός της όμως ­ ένας Αμερικανός να ταξιδεύει στην Ασία, για να σώσει
τους Ασιάτες από την παγκοσμιοποίηση, άσχετα από το αν θέλουν να σωθούν ή όχι
­ είναι πολύ σημαντικός, για να αγνοηθεί.

Ας παραδεχθούμε ότι υπήρχαν ορισμένοι Ταϊλανδοί διαδηλωτές έξω από το κτίριο,
που ο Καμντεσί μιλούσε. Ας παραδεχθούμε, επίσης, ότι το Διεθνές Νομισματικό
Ταμείο είναι ένας καλύτερος στόχος, σε σχέση με τον Παγκόσμιο Οργανισμό
Εμπορίου, τον κατά παράξενο τρόπο δαιμονοποιημένο στόχο των διαδηλώσεων του
Σιάτλ.

Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο δεν είναι περισσότερο μία παγκόσμια κυβέρνηση
από όσο είναι ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου. Ωστόσο, μέσω των όρων που
θέτει, για να χορηγεί τα δάνειά του, τουλάχιστον κατά τη διάρκεια
χρηματοπιστωτικών κρίσεων, τείνει να καθορίζει πολιτικές σε κυρίαρχα κράτη.

Αντίθετα, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου είναι βασικά ένα εμπορικό
δικαστήριο. Το μόνο που κάνει, είναι να αποφασίζει πότε μια χώρα παραβιάζει
τις εμπορικές συμφωνίες, που έχει υπογράψει. (Παράδειγμα: Οι Ηνωμένες
Πολιτείες μπορούν να καθορίζουν οποιαδήποτε περιβαλλοντικά στάνταρντς
επιθυμούν. Έχοντας, όμως, συμφωνήσει με την αρχή τής μη εφαρμογής διακρίσεων,
δεν μπορεί να φορολογεί τα εισαγόμενα καύσιμα περισσότερο από τα εγχώρια.

Οι διαδηλωτές του Σιάτλ και όσοι αναμένεται να διαδηλώσουν στην Ουάσιγκτον,
δεν κάνουν τόσο ακριβείς διαχωρισμούς. Όπως εναντιώνονται στο ελεύθερο εμπόριο
αγαθών, έτσι εναντιώνονται και στις βραχυπρόθεσμες κερδοσκοπικές κινήσεις
κεφαλαίων. Αντιμετωπίζουν τις μακροπρόθεσμες τάσεις της παγκόσμιας οικονομίας,
και όχι μόνο τις βραχυπρόθεσμες, με έντονο φόβο. Και γι’ αυτόν τον λόγο είναι
τόσο σημαντική η πρωτοβουλία ενός Αμερικανού να πάει στην Ταϊλάνδη,
προκειμένου να κάνει γνωστή την αντίθεσή του στην παγκοσμιοποίηση. Για την
Ταϊλάνδη είναι μία από αυτές τις προς εξαγωγήν ιστορίες, που αποτελούν την
καλύτερη διαφήμιση του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου και της ατζέντας για την
απελευθέρωση του εμπορίου.

Και είναι λογικό να πείτε: «Για περίμενε ένα λεπτό. Δεν σημειώθηκε πρόσφατα
μία οδυνηρή χρηματοπιστωτική κρίση;». Ναι, σημειώθηκε, και το Διεθνές
Νομισματικό Ταμείο δεν την χειρίστηκε με τον καλύτερο τρόπο. Ωστόσο, η
ταϊλανδεζική οικονομία ανακάμπτει και η τωρινή Ταϊλάνδη είναι σε πολύ καλύτερη
κατάσταση από ό,τι ήταν πριν από την κρίση.

Αυτό μπορεί να μην είναι εμφανές με την πρώτη ματιά του δυτικού επισκέπτη τής
χώρας. Το μεγαλύτερο μέρος τής Μπανγκόκ είναι ένας αστικός εφιάλτης με
ατελείωτα κυκλοφοριακά μποτιλιαρίσματα. Η Ταϊλάνδη είναι ακόμη πολύ πιο φτωχή
από όσο νομίζουν οι περισσότεροι δυτικοί.

Η κακή, σύμφωνα με τις περισσότερες εκτιμήσεις, αντιμετώπιση της
χρηματοπιστωτικής κρίσης στη Νοτιοανατολική Ασία είναι και ο κυριότερος λόγος
που το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο δέχεται τα τελευταία δύο χρόνια έντονη
κριτική από πολλές πλευρές. Μάλιστα, πολλοί θυμήθηκαν να πουν ότι το ΔΝΤ είναι
μυστικοπαθές και δεν υπολογίζει το κοινωνικό κόστος των πολιτικών που επιβάλει
στις χώρες που αντιμετωπίζουν προβλήματα. Η κριτική, καθώς περνά ο καιρός
καταλαγιάζει. Η ασιατική οικονομία φαίνεται ότι έχει μπει σε τροχιά ανάπτυξης,
ενώ η Ρωσία δείχνει να έχει συνέλθει από την παρ’ ολίγον χρεοκοπία της τον
Αύγουστο του 1998.

Επιπλέον, αυτό είναι κατά κάποιο τρόπο το καίριο σημείο. Επειδή ο
αναπτυσσόμενος κόσμος είναι ακόμη πολύ φτωχός, αυτό που οι παρατηρητές βλέπουν
ως υπερεκμετάλλευση είναι πολύ καλύτερο από οποιαδήποτε εναλλακτική λύση.

Κοιτάξτε τη φιλολογία αυτών που εναντιώνονται στην παγκοσμιοποίηση. Ξανά και
ξανά θα δείτε τις λιγότερο ελκυστικές συνθήκες τού μοντέρνου κόσμου να
συγκρίνονται με μία ιδεώδη προ παγκοσμιοποίησης εποχή χαρούμενων κατοίκων τής
υπαίθρου, που ζουν σε αρμονία με τη φύση.

Μετά προσπαθήστε να ελέγξετε ορισμένα στοιχεία σχετικά με την προ
παγκοσμιοποίησης εποχή. Μην ασχολείσθε με το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν. Μιλάμε
για βασική διατροφή και υγεία. Αυτό που θα ανακαλύψετε, είναι ότι στην προ
παγκοσμιοποίησης κοινωνία η ζωή ήταν δυσάρεστη, σκληρή και συντομότερη. Για
παράδειγμα, το 1975 μόνο ένας στους έξι Ταϊλανδούς, που ζούσαν στην ύπαιθρο,
είχε πρόσβαση σε ασφαλές, από άποψη υγείας, πόσιμο νερό. Σήμερα η αναλογία
αυτή είναι τέσσερις στους πέντε. Μην αναρωτιέστε, λοιπόν, για το γεγονός ότι
πολλοί ηγέτες του Τρίτου Κόσμου αντιμετωπίζουν θετικά τους αυτοαποκαλούμενους
δυτικούς φίλους τους, οι οποίοι σύμφωνα με δήλωση του Μεξικανού προέδρου
Ερνέστο Ζεντίγιο, είναι «καταδικασμένοι να σώσουν τις αναπτυσσόμενες χώρες από
την ανάπτυξη».

Βέβαια, αυτές οι αναπτυσσόμενες χώρες έχουν τις δικές τους απόψεις σχετικά με
το παγκόσμιο εμπορικό σύστημα. Οι περισσότερες από αυτές περιλαμβάνουν την
επιθυμία τους για περισσότερο, όχι λιγότερο, διεθνές εμπόριο.

Έχουν δίκιο, όταν εξαγριώνονται με τις πλούσιες δυτικές χώρες, που πλέκουν το
εγκώμιο του ελεύθερου εμπορίου και ταυτόχρονα θέτουν τόσα πολλά εμπόδια στις
εξαγωγές των αναπτυσσόμενων χωρών. Και επιπλέον, θέλουν περισσότερα από την
απλή διατύπωση της άποψής τους στη διαδικασία της λήψης αποφάσεων από τον
Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου. Και αυτό, επειδή φοβούνται ότι ο ΠΟΕ θα ενδώσει
στην επιβολή περιβαλλοντικών και εργασιακών στάνταρντς, που δεν μπορούν να
εφαρμόσουν, αλλά επιδιώκονται από τις δυτικές χώρες. Αυτό που πραγματικά
επιθυμούν είναι πλούσιοι δυτικοί, που θα τους λένε ­ παράξενο σε μία εποχή που
ορισμένες αναπτυσσόμενες χώρες αρχίζουν τελικά να αποκτούν κάποια οικονομική
δύναμη ­ πόσο τρομερό πράγμα είναι ο μοντέρνος κόσμος.

* Ο κ. Paul Krugman είναι Καθηγητής Οικονομίας του Τεχνολογικού Ινστιτούτου
της Μασαχουσέτης (ΜΙΤ)