Πτυχίο… ανεργίας για χιλιάδες επαγγελματίες

Σε επαγγελματικό αδιέξοδο βρίσκονται σήμερα χιλιάδες νέοι επιστήμονες αλλά
και τεχνίτες στην Ελλάδα. Γιατροί, δικηγόροι, αρχιτέκτονες, εκπαιδευτικοί,
υφαντουργοί, μεταλλωρύχοι, επιπλοποιοί βλέπουν τον επαγγελματικό τους χώρο να
συρρικνώνεται δραματικά.

Η ανεργία στους εργαζομένους στην αλιεία προσεγγίζει το 20%, στην
κλωστοϋφαντουργία το ποσοστό ανέρχεται στο 18%, ενώ το 14% των εργαζομένων
στον κλάδο της μεταποίησης και στις μεταφορές αναζητούν εργασία. Στην Ελλάδα
σήμερα το 13% των γιατρών ζει με εισόδημα κατώτερο των 150.000 δραχμών τον
μήνα, ενώ ένας στους τέσσερις οδοντογιατρούς ψάχνει για δουλειά. Στον κλάδο
των δικηγόρων η κατάσταση είναι το ίδιο άσχημη. Την ώρα που στην Ευρώπη
υπάρχει ένας δικηγόρος ανά χίλιους κατοίκους, στην χώρα μας ο μέσος όρος
είναι… ένας ανά 376 κατοίκους.

Στα μητρώα

Από την άλλη πλευρά, μεγάλος αριθμός εγκλωβισμένων σε έναν τομέα απασχόλησης
ήδη κορεσμένο αλλά και όσοι είναι άνεργοι με… θέσεις εργασίας αλλάζουν ρότα
για να επιβιώσουν. Οι τελευταίοι είναι όλοι όσοι, όπως λένε οι ερευνητές,
καταγράφονται στα μητρώα συλλόγων και επαγγελματικών σωματείων ως εργαζόμενοι,
ενώ στην πραγματικότητα δεν είναι. Σπανίως, για παράδειγμα, ένας δικηγόρος
αυτοπροσδιορίζεται ως άνεργος, αλλά από τη στιγμή που δεν εμφανίζει
επαγγελματική δραστηριότητα στην πραγματικότητα βρίσκεται «εκτός» εργασιακού
πεδίου. Οι «τυχεροί» είναι όλοι όσοι προσπαθούν μέσω προγραμμάτων επιμόρφωσης
και κατάρτισης να βρουν διέξοδο.

Οι αγρότες βλέπουν «με άλλο μάτι» τη γη τους και οι μαθηματικοί ξανακάθονται
στα θρανία. Οι δικηγόροι ανακαλύπτουν τη συμβουλευτική επιχειρήσεων, ενώ ακόμα
και οι «καταδικασμένοι σε αιώνια ανεργία» κοινωνιολόγοι εργάζονται ως
ερευνητές σε εταιρείες έρευνας αγοράς.

Εκτός από τα «περιζήτητα», «με μέλλον», και τα «πολλά υποσχόμενα», υπάρχουν
και τα κορεσμένα επαγγέλματα. Αυτά που εμφανίζονται με αρνητικούς δείκτες
στους πίνακες των ειδικών της απασχόλησης, που απουσιάζουν εντελώς από τις
προτάσεις και τα φυλλάδια των ιδιωτικών σχολών, που δεν θα διαφημιστούν ποτέ.
Είναι τα επαγγέλματα του περασμένου αιώνα, κάποτε «περιζήτητα», και «πολλά
υποσχόμενα», τα οποία όμως κάποια στιγμή είδαν το μέλλον τους να εκπνέει. Οι
χιλιάδες μαθηματικοί που θα διοριστούν σε… 20 χρόνια από σήμερα, οι αγρότες
που βλέπουν την παραγωγή τους να καταλήγει στα αζήτητα, οι κοινωνιολόγοι, οι
αρχιτέκτονες και οι φιλόλογοι είναι ορισμένοι μόνο από τους εγκλωβισμένους της
αγοράς εργασίας. «Αυτό που καταγράφεται όμως από τους δείκτες ως η τελευταία
τάση στα λεγόμενα κορεσμένα επαγγέλματα είναι ότι άλλαξε ο τρόπος που τα
αντιμετωπίζουν οι εν δυνάμει άνεργοι», εξηγεί ο κ. Βασίλης Ντερτιλής,
διευθυντής στο Εθνικό Παρατηρητήριο Απασχόλησης. «Όλοι γνωρίζουμε, για
παράδειγμα, ότι οι γιατροί, οι δικηγόροι, οι αρχιτέκτονες, οι καθηγητές, οι
αγρότες που ασχολούνται με τις μονοκαλλιέργειες ασκούν ένα κορεσμένο
επάγγελμα. Από τα Πανεπιστήμια βγαίνουν περισσότεροι απ’ όσους χρειάζεται η
αγορά, αυτό είναι φαινόμενο καταγεγραμμένο. Κι ενώ μέχρι πρότινος
παρατηρούσαμε ως λύση την αλλαγή επαγγέλματος, τώρα συμβαίνει κάτι
διαφορετικό».

Επιμόρφωση

Οι καθηγητές ανήκουν στην κατηγορία των «εγκλωβισμένων» της απασχόλησης

Οι αγρότες που βλέπουν τη μονοκαλλιέργεια να αφήνει στα αζήτητα τα προϊόντα
τους, στρέφονται στις βιολογικές καλλιέργειες. Ή αλλάζουν χώρο! Αντί να
καλλιεργούν τη γη τους κάνουν αγροτοτουρισμό. Οι μαθηματικοί επιμορφώνονται,
παρακολουθούν μαθήματα κατάρτισης και ασχολούνται με τους ηλεκτρονικούς
υπολογιστές. «Το 50-60% των αναλυτών, προγραμματιστών Η/Υ είναι μαθηματικοί».
Οι φιλόλογοι απασχολούνται σε Κέντρα Ανάπτυξης ανθρώπινων πόρων, διδάσκουν σε
Κέντρα Επαγγελματικής Κατάρτισης, κάνουν μεταφράσεις-διερμηνείες ή οδηγούν…
τουριστικά λεωφορεία. Όπως λένε οι ειδικοί του Παρατηρητηρίου, η κινητικότητα
στην αγορά εργασίας βρίσκει τους δικηγόρους να αναζητούν εργασία ως σύμβουλοι
επιχειρήσεων (μια θέση μισθωτής εργασίας) παρά να περιμένουν τους πελάτες στο
συνήθως ακριβά νοικιασμένο γραφείο. Ακόμη ένα μικρό κομμάτι αποφοίτων της
Νομικής Σχολής στρέφεται στην εκπαίδευση διδάσκοντας στη Μέση Εκπαίδευση. Οι
κοινωνιολόγοι, «κάποτε εντελώς καταδικασμένοι» σε ανεργία, επιμορφώνονται και
καταλαμβάνουν θέσεις σε εταιρείες που κάνουν έρευνα αγοράς. Αρκετοί μηχανικοί
στρέφονται σε επαγγέλματα που σχετίζονται με το περιβάλλον και ασχολούνται με
τη διαχείριση αποβλήτων. Αν για τους εκπαιδευτικούς τα πράγματα δεν μοιάζουν
τόσο δυσοίωνα όσο παλαιότερα, δεν συμβαίνει το ίδιο και με άλλους
επαγγελματίες. «Υπάρχουν και κάποια επαγγέλματα όπου δυστυχώς η ευελιξία είναι
περιορισμένη κι εκεί πράγματι έχουμε πρόβλημα. Οι γιατροί και οι αρχιτέκτονες
ανήκουν μάλλον στην κατηγορία των εγκλωβισμένων επαγγελματιών», επισημαίνει ο
κ. Ντερτιλής. «Έχουμε πάρα πολλούς γιατρούς με δύσκολες ειδικότητες σε μια ήδη
κορεσμένη αγορά εργασίας. Οι θέσεις στα νοσοκομεία έχουν κλείσει και τα
ιατρεία αυξάνονται, ενώ το κόστος λειτουργίας τους είναι μεγάλο». Στην Ελλάδα
αντιστοιχεί ένας γιατρός σε 215 Έλληνες, ενώ στην Αθήνα η αναλογία γίνεται
ένας προς 150!

Ένας μαθηματικός περιμένει είκοσι χρόνια!

Σε ορισμένους κλάδους, όπως των καθηγητών, το άνοιγμα των συνόρων της Ευρώπης
αποτελεί μια οδό διαφυγής. Υπό όρους όμως. «Από μελέτες έχει διαπιστωθεί ότι
σε κάποιες ευρωπαϊκές χώρες όπως η Γαλλία, η Γερμανία και τελευταία η
Ολλανδία, υπάρχει έλλειψη σε ορισμένες ειδικότητες όπως οι μαθηματικοί. Γιατί
όχι, λοιπόν, ο Έλληνας μαθηματικός να μην εργαστεί στη Γαλλία αν γνωρίζει τη
γλώσσα;» αναρωτιέται ο κ. Παύλος Χαραμής, γενικός γραμματέας του Κέντρου
Μελετών και Τεκμηρίωσης της ΟΛΜΕ. «Ίσως δεν είμαστε μακριά από τη στιγμή που η
απασχόληση θα αντιμετωπίζεται στον χώρο της Ενωμένης Ευρώπης κι όχι σε κάθε
κράτος χωριστά» Κι ενώ οι εκπρόσωποι της Ομοσπονδίας Λειτουργών Μέσης
Εκπαίδευσης περιμένουν ακόμα στο… ακουστικό τους για τα ακριβή στοιχεία που
δείχνουν το ποσοστό των αδιόριστων καθηγητών από το υπουργείο Παιδείας, είναι
κοινό μυστικό πως ένας μαθηματικός θα ήθελε περισσότερα από είκοσι χρόνια για
να διοριστεί. Στην ίδια δύσκολη θέση βρίσκονται φυσικοί, γυμναστές, βιολόγοι.
«Έχουμε πλεόνασμα σε καθηγητές», λέει ο κ. Χαραμής. «Παρ’ όλα αυτά η τάση
είναι τα Πανεπιστήμια να ανοίγουν κι όχι να κλείνουν στους υποψηφίους. Δηλαδή,
να μη συνδέεται η εκπαίδευση με τις θέσεις εργασίας, αλλά να πηγαίνουμε σε
άλλες ευέλικτες μορφές απασχόλησης».

«Οι νέοι εκτελούν και χρέη κλητήρα»

«Αρκετοί νέοι δικηγόροι έχουν στραφεί σε άλλα επαγγέλματα για να συντηρηθούν…», σημειώνει ο Θοδ. Πέππας

Ο Θοδωρής Πέππας, συμπληρώνοντας πλέον έξι χρόνια ενεργούς δικηγορίας, ξέρει
πολύ καλά ότι τα πράγματα στον χώρο δεν είναι όπως τα φανταζόταν στο ξεκίνημα.
Έστω και αν από αρκετούς νέους συναδέλφους του θα μπορούσε να θεωρηθεί
«προνομιούχος» αφού έχει τη δική του θέση σε ένα γνωστό δικηγορικό γραφείο της
Αθήνας, με εξειδικευμένο αντικείμενο, δεν διστάζει να παραδεχθεί ότι ο δρόμος
για μια καριέρα ανάλογη με εκείνη που ονειρευόταν «παραμένει δύσβατος».

Τα προβλήματα που αντιμετωπίζει ο ίδιος αντιμετωπίζουν την ίδια ώρα άλλοι
πέντε χιλιάδες νέοι δικηγόροι, αρκετοί από τους οποίους «είναι ουσιαστικά
άνεργοι με θέσεις εργασίας…». «Στην αρχή πιστεύεις ότι έχεις να
αντιμετωπίσεις μόνον έναν σκληρό ανταγωνισμό. Αλλά δεν είναι έτσι. Χρειάζεται
κόπος και τύχη για να τα καταφέρεις. Δεν έχουν όλοι τις ίδιες ευκαιρίες σε ένα
χώρο που είναι από χρόνια υπερκορεσμένος.

Στην πραγματικότητα σε αρκετά δικηγορικά γραφεία οι νέοι δικηγόροι εκτελούν
χρέη κλητήρα. Πρέπει να έχει κανείς γερό στομάχι για να αντέξει στο επάγγελμα,
ενώ για αρκετά χρόνια θα στηρίζεται σε άλλες πηγές εισοδήματος…». Τα επίσημα
στοιχεία επιβεβαιώνουν τον κορεσμό του δικηγορικού επαγγέλματος. Στην Ελλάδα
καταγράφεται (και με τεράστια διαφορά από τις υπόλοιπες χώρες της Ευρωπαϊκής
Ένωσης) η μεγαλύτερη αναλογία δικηγόρων και κατοίκων. Σε κάθε Έλληνα δικηγόρο
αντιστοιχούν 376 πολίτες, όταν ο κοινοτικός μέσος όρος είναι περίπου 1: 1000.
Στη χώρα μας υπάρχουν περισσότεροι δικηγόροι ακόμη και από τη Γαλλία, η οποία
έχει σχεδόν εξαπλάσιο πληθυσμό!

Υπερκορεσμός

Πού οδηγεί αυτή η κατάσταση; «Οδηγεί σε περισσότερους ανέργους, στον
αποκλεισμό ενός σημαντικού επιστημονικού δυναμικού από το μέλλον και κάποια
στιγμή στην “έκρηξη”…», τονίζει ο πρόεδρος της Ένωσης Νέων Δικηγόρων
Πειραιά, Γιάννης Γλύκας. «Η εικόνα είναι ζοφερή για τους νέους δικηγόρους, ενώ
δυσμενείς επιπτώσεις έχει ο υπερκορεσμός και για τον πολίτη, αφού η ποιότητα
των παρεχομένων υπηρεσιών συνεχώς θα μειώνεται». Αλλά δεν θα συζητούσε το
ενδεχόμενο να κλείσουν οι πόρτες των Νομικών Σχολών για να αντιμετωπιστεί η
υπερπληθώρα δικηγόρων. «Εκείνο που είναι απαραίτητο», σημειώνει, «είναι η
εξειδίκευση στον κλάδο, ακόμη και μέσα από τις Σχολές. Να μην οδηγεί πάντοτε η
Νομική στη δικηγορία. Αλλά και να αναπτυχθούν νέα γνωστικά αντικείμενα, όπως
είναι η συμβουλευτική δικηγορία, στα οποία θα μπορεί να στραφεί ο νέος
δικηγόρος».

Στη χώρα μας οι δικηγόροι ανέρχονται πλέον σε 27.000 και η τάση είναι διαρκώς
αυξητική. «Ορισμένοι νέοι συνάδελφοι αναγκάστηκαν να στραφούν σε άλλες
εργασίες, άσχετες με τη δικηγορία, μην αντέχοντας στις “εξευτελιστικές
αμοιβές” τους ως συνεργάτες παλαιότερων δικηγόρων», αναφέρει ο κ. Πέππας. «Ο
κόμπος πλέον έχει φτάσει στο χτένι και είναι ώρα για αποφάσεις. Γιατί όσοι
πιστεύουν ότι η δικηγορία οδηγεί παντού θα πρέπει να έχουν πειστεί πλέον ότι
μπορεί να μην οδηγεί και πουθενά…»

Πολλά νοσοκομεία δεν έχουν τμήματα για όλες τις ειδικότητες

Αρκετοί νέοι γιατροί ξεκίνησαν την καριέρα τους ως πλασιέ φαρμάκων. Και
γρήγορα διαπίστωσαν ότι θα έπρεπε να ακολουθήσουν αυτό τον δρόμο για χρόνια,
αφού η ιατρική δεν φαινόταν ικανή να τους συντηρήσει… Το πρόβλημα στην
ιατρική είναι η ειδικότητα. Ορισμένες προϋποθέτουν επαγγελματικό ξεκίνημα μετά
τα 35 χρόνια, αφού υπάρχει «λίστα αναμονής» για την απόκτησή τους (όπως, για
παράδειγμα, η παιδιατρική). Άλλες οδηγούν, ουσιαστικά, στην ανεργία, καθώς
είναι υπερκορεσμένες.

Η αναλογία

Τα επίσημα στοιχεία του Ιατρικού Συλλόγου της Αθήνας για το 1998 κατέληγαν στο
συμπέρασμα ότι το 8,1% των γιατρών δεν έχει δραστηριότητα, καταγράφεται δηλαδή
στο άνεργο δυναμικό του κλάδου, ενώ το 13% θεωρείται υποαπασχολούμενο,
παρουσιάζοντας εισόδημα κάτω από 150.000 δραχμές μηνιαίως.

Και στον χώρο των γιατρών τα στοιχεία δείχνουν κορεσμό. Όπως σημειώνει ο
πρόεδρος του ΙΣΑ Κωνστ. Οικονόμου, «μόνο με την Πορτογαλία μπορεί να υπάρξει
κάποια σύγκριση, καθώς σχεδόν σε όλες τις άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης η
αναλογία γιατρών / κατοίκων είναι σχεδόν διπλάσια σε σχέση με την Ελλάδα».

Σε κάθε Έλληνα γιατρό αντιστοιχούν 215 πολίτες (σ.σ.: ο κοινοτικός μέσος όρος
είναι 1: 350), ενώ στην Αθήνα η αναλογία είναι ακόμη μικρότερη, προσεγγίζοντας
το 1: 150. Την ίδια στιγμή στην περιφέρεια παρατηρείται έλλειψη γιατρών (σ.σ.:
στην Ήπειρο η αναλογία είναι 1: 450), γεγονός «που αποδεικνύει ότι το ιατρικό
επάγγελμα όχι μόνο είναι υπερκορεσμένο, αλλά και ανισοκατανεμημένο», όπως
παρατηρεί ο κ. Οικονόμου. Σύμφωνα με τον πρόεδρο του ΙΣΑ, το μεγαλύτερο
πρόβλημα ανεργίας παρουσιάζουν σήμερα οι ειδικότητες γενικής ιατρικής,
φυσιοϊατρικής, κυτταρολογίας, αιματολογίας, αγγειοχειρουργικής,
αναισθησιολογίας και χειρουργικής θώρακος. «Κάποια στιγμή θεωρήθηκε ότι μια
ειδικότητα έδινε ευκαιρίες και την ακολούθησαν περισσότεροι από εκείνους που
χρειάζονταν για την κάλυψη των αναγκών. Δυστυχώς δεν υπάρχει προγραμματισμός.
Έτσι, ένας αγγειοχειρουργός που δεν θα βρει μια θέση σε ένα νοσοκομείο θα
βρεθεί στην ανεργία. Γιατί δεν μπορεί να ανοίξει ένα ιατρείο με αυτή την
ειδικότητα, ενώ δεν υπάρχει και η απαιτούμενη υποδομή στα περισσότερα
νοσοκομεία της περιφέρειας, ώστε να μπορέσει να αναζητήσει εκεί εργασία με την
ειδικότητά του…».

Οι οδοντίατροι

Αντίστοιχη είναι η εικόνα και στον χώρο των οδοντιάτρων. Σύμφωνα με τα
στοιχεία της Ελληνικής Οδοντιατρικής Ομοσπονδίας, από τους 12.000 Έλληνες
οδοντιάτρους περίπου οι μισοί εργάζονται στην Αττική, ενώ την ίδια ώρα είναι
δεδομένη η «υπερπαραγωγή επιστημονικού δυναμικού», με αποτέλεσμα τα προβλήματα
του κλάδου διαρκώς να αυξάνονται. Σχετική έρευνα της Ομοσπονδίας κατέληξε στο
συμπέρασμα ότι ένας στους τέσσερις Έλληνες οδοντιάτρους είναι ουσιαστικά
άνεργος, ενώ η αναλογία οδοντιάτρων / κατοίκων είναι η μικρότερη στην
Ευρωπαϊκή Ένωση (1: 879, όταν στην Ιταλία αντιστοιχούν σε κάθε οδοντίατρο
1.216 πολίτες και στην Πορτογαλία που βρίσκεται στα ίδια πληθυσμικά επίπεδα με
τη χώρα μας η αναλογία είναι 1:4.090).