ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Το τίμημα του «ξεκαθαρίσματος»

Ο εκλογικός κύβος, που ερρίφθη τελικά υπό την πίεση παραγόντων ξένων προς
το πολίτευμα και τη λογική του, οδηγείται από θεσμική ημιμάθεια.Για μια ακόμα
φορά, το συνταγματικό γράμμα χρησιμοποιείται για να παρακαμφθεί το
συνταγματικό πνεύμα.

Οφείλουμε να το ξαναπούμε όχι μόνο για λόγους στοιχειώδους συνέπειας προς την
άποψη που είχαμε υποστηρίξει αμέσως μετά την αλλαγή πορείας της μείζονος
αντιπολίτευσης ως προς το πρόσωπο του επόμενου Προέδρου της Δημοκρατίας, αλλά
και από σεβασμό προς την αλήθεια: από τη στιγμή που η εκλογή του Προέδρου
έπαψε να αποτελεί πιθανή αιτία πρόωρης διάλυσης της Βουλής και συγχρόνως
μετέφερε την πρωτοβουλία των κινήσεων αποκλειστικά στα χέρια της κυβέρνησης, η
μόνη συνεπής συνταγματικά ­ αλλά, κατά τη γνώμη μου, και πολιτικά ­ απόφαση
ήταν η εξάντληση της τετραετίας. Όσο κι αν ακούγεται αφελές στο σύγχρονο ­ και
όχι μόνο στο ελληνικό ­ πολιτικό περιβάλλον, η διακριτική ευχέρεια γύρω από
τον χρόνο διεξαγωγής των εκλογών δεν ανήκει κατ’ αρχήν στο πεδίο των
συνταγματικά παραδεκτών προνομίων της κυβέρνησης. Δύο στοιχεία έχουν ιδιαίτερη
σημασία: η ύπαρξη κοινοβουλευτικού πολιτεύματος και ομαλών πολιτικών συνθηκών.
Ακριβώς επειδή, στο ελληνικό σύστημα, το τεκμήριο αρμοδιότητας για όλες τις
κρίσιμες πολιτικές αποφάσεις έχει η εκλεγμένη από τον λαό κυβέρνηση και όχι ο
εκλεγμένος από τους βουλευτές Πρόεδρος της Δημοκρατίας ­ και ορθότατα
ξεκαθάρισαν έτσι τα πράγματα μετά την αναθεώρηση του 1986 ­ η ίδια αυτή
κυβέρνηση έχει διπλή ευθύνη τήρησης των συνταγματικών κανόνων, αφού δεν μπορεί
να της αντιταχθεί κανένας άλλος πολιτειακός παράγοντας.

Η προχθεσινή κυβερνητική απόφαση για πρόωρες εκλογές δεν είναι δυνατόν, για
μια σειρά λόγους, να θεωρηθεί ότι σέβεται το πνεύμα του σχετικού συνταγματικού
κανόνα, που θέλει την εξάντληση της τετραετίας κανόνα και όχι εξαίρεση. Η
συνήθως επιχειρούμενη, ακόμα και χωρίς τήρηση των προσχημάτων, ταύτιση του
ρεαλισμού με τον πολιτικό αμοραλισμό («κάθε κυβέρνηση πάντα κάνει ό,τι θεωρεί
ότι τη συμφέρει») είναι ­ και θα παραμείνει ­ εντελώς ξένη προς τη λογική που
επιχειρούν να κοινωνήσουν αυτές οι γραμμές. Η ορθή ­ αλλά, από άποψη αρχής, μη
επαρκής ­ υπενθύμιση του ιστορικού προηγούμενου (από τη μεταπολίτευση, μόνο
μία φορά η Βουλή έχει εξαντλήσει τη θητεία της) αποδυναμώνεται και από δύο
αντικειμενικά στοιχεία που διαχωρίζουν την παρούσα περίσταση από όλες τις
άλλες: η κανονική στιγμή διεξαγωγής των εκλογών απείχε ελάχιστους μόνο μήνες
από τον αποφασισθέντα πρόωρο χρόνο, ενώ και ο ίδιος ο Πρωθυπουργός είχε ρητά
διακηρύξει πως θα εξαντλούσε την τετραετία. Η αναγωγή τού αναμφισβήτητα
εθνικής σημασίας θέματος της ΟΝΕ σε λόγο πρόωρων εκλογών διαστρεβλώνει ακόμα
και γραμματικά το Σύνταγμα, αφού το κρίσιμο σημείο της όλης διαδικασίας, η
υποβολή της αίτησης ένταξης, θα διεκπεραιωθεί (και θα τύχει εκλογικής
εκμετάλλευσης) από την παρούσα κυβέρνηση και δεν θα «αντιμετωπισθεί», όπως
απαιτείται, από τη νέα κυβέρνηση, η οποία θα κληρονομήσει μόνο τις συνέπειές
της. Η επισημοποίηση, τέλος, της ημερομηνίας της 9ης Απριλίου δημιουργεί εκ
των πραγμάτων (αμέσως είδαμε τα πρώτα τηλεοπτικά δείγματα) μια δίμηνη
προεκλογική περίοδο, που και τον συνταγματικό χρόνο δεν σέβεται και στρέφει
προς τα εκεί τις κυβερνητικές προσπάθειες, ενώ θα έπρεπε να αφοσιωθούν στον
εθνικό στόχο.

Όλα αυτά θα ήταν ίσως φιλολογικά, αν δεν αποκάλυπταν τη μικρή σημασία που
δίδεται σε ένα κομμάτι της ουσίας της δημοκρατίας, την ευκρίνεια των
διαδικασιών της. Η πλειοψηφία παρασύρθηκε από μια διλημματική κατάσταση που
μόνη της δημιούργησε και από δημοσκοπήσεις που την κάνουν να βιάζεται ­ αλλά
αδιαφορούν για το αν μπορεί να σκοντάψει. Η αξιωματική αντιπολίτευση, για να
φανεί ότι ξαναπαίρνει την πρωτοβουλία, προσέφερε μια ακόμα κακή υπηρεσία στο
πολίτευμα, που τόσο λίγο την ενδιαφέρει μπροστά στην εξουσία. Ο Τύπος περίμενε
με τόσο βροντερή βεβαιότητα το μεγάλο νέο, που ξέχασε ότι το μόνο που ταίριαζε
τώρα στη χώρα ήταν το «μικρό» νέο του σεβασμού των θεσμών. Το πώς παρασύρθηκε
από όλες αυτές τις σειρήνες ένας Πρωθουργός που είχε δείξει ότι ήξερε να κρατά
τον λόγο του, είναι μια άλλη, ενδιαφέρουσα ιστορία.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.