«Δεξιός εναγκαλισμός» και «αριστερή περικύκλωση»

Ένα από τα πιο σημαντικά αποτελέσματα της σύγχρονης μορφής των
«παγκοσμιοποιούμενων» οικονομικών και κοινωνικών σχέσεων είναι η κατασκευή
μιας νέας «μέσης τάξης», που αποκτά μια υπερεθνικού τύπου ομοιομορφία. Η τάξη
αυτή αποτελεί έναν εμπειρικό φορέα που δεν συγκροτείται στη βάση μιας
συνεκτικής ιδεολογικής αντίληψης και ερμηνείας του κόσμου. Πυρήνας της
«συνοχής» της είναι τα ακριβά μοντέλα κατανάλωσης, τα ταξίδια, η πολυτέλεια, η
διασκέδαση.

Πρόκειται, δηλαδή, για μια σκοπιά που αποβλέπει όχι στον εκδημοκρατισμό της
κοινωνίας, αλλά στον εκδημοκρατισμό της κατανάλωσης.

Από την πολιτική πλευρά η «μέση» αυτή τάξη ­ που έχει μια αγοραία φιλελεύθερη
πρακτική ­ κινείται μεταξύ Κέντρου και Δεξιάς, όχι, φυσικά με την έννοια της
πολιτικής αντιπαράθεσης αλλά των μικρών και ανώδυνων μετακινήσεων μέσα σ’ ένα
ισοπεδωμένο πολιτικό σύστημα, μέσα στο οποίο τα οικονομικά προγράμματα των
κομμάτων εξουσίας συμπίπτουν κατά 90%. Η «μέση» αυτή τάξη δεν διαθέτει
ιστορική μνήμη του παρελθόντος ως την αναγκαία προϋπόθεση για τον σχεδιασμό
του μέλλοντος. Χρησιμοποιεί την απομίμηση, τη ρητορική, την «παραμυθώδη» χρήση
του παρελθόντος.

Αυτή η «μέση τάξη» δεν έχει σχέση με την παραδοσιακή «μεσαία τάξη», ούτε
συμπίπτει πολιτικο-ιδεολογικά με το παραδοσιακό κέντρο. Αποτελεί τη «μέση
τάξη» της αγοράς και των μηχανισμών κερδοσκοπίας και ιδιοποίησης του
κοινωνικού πλούτου. Πρόκειται για το κοινωνικό «κατασκεύασμα» της
μετα-μοντέρνας εποχής, της παγκοσμιοποίησης.

Στη χώρα μας, αυτή η «μέση τάξη» διαμορφώνεται πυραμιδοειδώς κάτω από τη
γνωστή οικονομική ελίτ και εκτείνεται σ’ ένα εύρος 300.000-400.000 προσώπων
που ελέγχουν τους μηχανισμούς διανομής του κοινωνικού πλούτου είτε από
ανώτερες διευθυντικές θέσεις είτε μέσα από την ιδιοποίηση κοινοτικών
προγραμμάτων και πόρων, ή ακόμα μέσα από τους μηχανισμούς κερδοσκοπίας του
Χρηματιστηρίου.

Ένα τμήμα της «μέσης» αυτής τάξης προέρχεται από τη διάσπαση και τον
μετασχηματισμό της παραδοσιακής μεσαίας ­ οικονομικο-κοινωνικής ­ τάξης αλλά
και από μικροαστικά στρώματα που «ανέβηκαν» στο άρμα του νεοφιλελεύθερου
προτύπου.

Όλες οι άλλες κοινωνικές τάξεις και στρώματα διατάσσονται σε επάλληλους
κύκλους γύρω από αυτόν τον πυρήνα κοινωνικο-οικονομικής ισχύος προσπαθώντας να
συμμετάσχουν στην ­ έστω και άνιση ­ διανομή ή και απλώς να επιβιώσουν.

Το «εξωτερικό» κοινωνικό στρώμα συγκροτείται από το τμήμα εκείνο του 20% ­
όπως προσδιορίζουν οι έρευνες ­ που βρίσκεται στα όρια της φτώχειας και της
ανέχειας.

Η πολιτική μάχη που διεξήχθη «υπογείως» τα τελευταία χρόνια μεταξύ ΠΑΣΟΚ και
Νέας Δημοκρατίας έχει στόχο την πολιτική ηγεμονία πάνω στο δυναμικό αυτό
στρώμα, που συγκροτήθηκε ως «κοινωνικό όχημα» προώθησης του μονεταριστικού –
εκσυγχρονιστικού εγχειρήματος. Όπως φαίνεται τη μάχη αυτή την «κερδίζει» το
ΠΑΣΟΚ.

Αυτή όμως η ­ στρατηγικού χαρακτήρα ­ επιλογή συνεπάγεται σοβαρές πολιτικές
και ιδεολογικές μετατοπίσεις, προκειμένου να ικανοποιούνται συνεχώς τα
συμφέροντα αυτής της «μέσης» τάξης, ιδιαίτερα όσον αφορά τη διανομή του τρίτου
«πακέτου» των ευρωπαϊκών πόρων και τα τεράστια οικονομικά μεγέθη που
συνδέονται με την Ολυμπιάδα του 2004.

Το ΠΑΣΟΚ είναι υποχρεωμένο να «μιλά» αριστερά, προσπαθώντας να συγκρατήσει τις
διαρροές της παραδοσιακής, κοινωνικής του βάσης και ταυτόχρονα να πράττει
συντηρητικά, προκειμένου να διασφαλίσει τη συναίνεση της νέας αυτής «μέσης
αγοραίας τάξης». Γι’ αυτό και επιχείρησε να προωθήσει ­ χωρίς αποτέλεσμα ­ την
πολιτική της «Κεντροαριστεράς», ομνύοντας παράλληλα στο Χρηματιστήριο.

Στην ουσία η αντίφαση που διαπερνά σήμερα το ΠΑΣΟΚ, συνοψίζεται στο σύνθημα
«μη γνώτω η Κεντροαριστερά σου τι ποιεί η Κεντροδεξιά σου»…

Η Νέα Δημοκρατία ακολουθεί μια αντίστοιχη πολιτικο-ιδεολογικά «σχιζοφρενή»,
τροχιά. Αποδυναμώνεται σημαντικά από τον κύκλο της οικονομικής ισχύος, στον
οποίο ηγεμόνευε παραδοσιακά, και στρέφεται προς τα στρώματα που πλήττονται από
το εφαρμοζόμενο οικονομικό πρότυπο.

Στην περιφέρεια αποκτά μια σημαντική επιρροή στα αγροτικά στρώματα, ενώ στις
περιοχές της Β’ Αθήνας ενισχύει, έστω και οριακά, τη δύναμή της στα
εργατοϋπαλληλικά στρώματα.

Πρόκειται για μια στρεβλή ταξικότητα, αφού η Ν.Δ. παραμένει στα κλασικά
νεο-φιλελεύθερα πρότυπα (αγορά, ιδιωτικοποιήσεις) ­ τα οποία διανθίζει με
ψήγματα «κοινωνικής ευαισθησίας» ­ και με βάση τα πρότυπα αυτά επιχειρεί να
προσεγγίσει εκείνες τις κοινωνικές ομάδες που τίθενται στο περιθώριο λόγω
ακριβώς της εφαρμογής των προτύπων αυτών.

Στον «δεξιό εναγκαλισμό» του ΠΑΣΟΚ η Ν.Δ. απαντά με την «αριστερή
περικύκλωση», σύμφωνα με τα κλασικά μαοϊκά πρότυπα, επιχειρώντας να «αλώσει»
το κέντρο ξεκινώντας από την περιφέρεια.

Σ’ αυτό ακριβώς το στρεβλό και αντιφατικό πολιτικο – ιδεολογικό πλαίσιο
διαμορφώνεται και η αντιπαράθεση μεταξύ Ν.Δ. και ΠΑΣΟΚ στην προεκλογική
περίοδο που έχει ήδη ξεκινήσει.

Το ΠΑΣΟΚ προβάλλει ως επιτυχίες του την ΟΝΕ, το Χρηματιστήριο, τους
μακροοικονομικούς δείκτες, την εξωτερική πολιτική. Χρησιμοποιεί συνεπώς ένα
γενικευτικό πολιτικο-οικονομικό λόγο που επιδιώκει να «καλύψει» τις αρνητικές
κοινωνικές συνέπειες που παράγονται από αυτήν ακριβώς τη μακροοικονομική
στρατηγική.

Αντίθετα η Ν.Δ. ενώ υιοθετεί σιωπηρά την οικονομική πολιτική του ΠΑΣΟΚ ως
αυτονόητη, καταφεύγει σ’ έναν έντονο «κοινωνισμό» με αιχμές τα προβλήματα της
ανεργίας, της υγείας, της παιδείας, των συντάξεων, του αγροτικού εισοδήματος,
της εγκληματικότητας.

Πρόκειται στην πραγματικότητα για την κλασική αντιπαράθεση μεταξύ
«φορμαλισμού» και «κοινωνισμού» μόνο που η αντιπαράθεση αυτή, για πρώτη φορά
σ’ ολόκληρη τη μεταπολιτευτική περίοδο, διεξάγεται με αλλαγές των ρόλων των
πρωταγωνιστών… Το ΠΑΣΟΚ τώρα πλέον υιοθετεί τον φορμαλισμό και η Ν.Δ.
προσφεύγει στον κοινωνισμό…

Αυτό το πεδίο σύγχυσης αφήνει άραγε περιθώρια στον Έλληνα πολίτη να επιλέγει
με βάση κάποια ορθολογικά πολιτικο-ιδεολογικά κριτήρια;

Ή μήπως η αντιφατικότητα αυτή εκτρέφει την απάθεια, την αδιαφορία και τον
πολιτικό κυνισμό, όπως τον περιγράφει ο ίδιος ο θεωρητικός του πολιτικού
κυνισμού J. Schumpetez στο κλασικό του έργο «Capitalism, Sosialism and
Democracy» (1942) προσδιορίζοντας τον ρόλο του πολιτικού με τη ρήση: «Εάν ο
πολιτικός δεν κάνει κτήμα του το γεγονός ότι όπως ο επιχειρηματίας ασχολείται
με το πετρέλαιο έτσι κι αυτός ασχολείται με τις ψήφους, τότε αυτός ο πολιτικός
βρίσκεται ακόμα στο βρεφοκομείο».

Ας ελπίσουμε ότι η ελληνική κοινωνία ­ που ασφαλώς δεν βρίσκεται σε «πολιτικό
βρεφοκομείο» ­ διατηρεί σε ισχύ το ένστικτο της «δημοκρατικής αυτοσυντήρησης»,
ώστε να μπορέσει, με τις δικές της παρεμβάσεις, να λύσει τις ιστορικές αυτές
αντιφάσεις και συγχύσεις. Δεν μπορεί εξάλλου να βαδίσει στο μέλλον με δύο
κεντροδεξιά «υποδήματα»…

Ο Μενέλαος Γκίβαλος είναι λέκτορας Πολιτικής Επιστήμης του Πανεπιστημίου Αθηνών.