Έγκλημα χωρίς τιμωρία

«Η εικόνα της ψηλόλιγνης θλιμμένης καθηγήτριάς μας με τις διάσπαρτες
μελανιές και τους επιδέσμους είναι πάντα μέσα μου. Το ξέραμε όλες ­ ο άνδρας
της την χτυπούσε βάναυσα…». Παρ’ όλο που η αρχή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων
είναι σχετικά πρόσφατη έννοια, δεν παύει να είναι οικουμενική. Τα περισσότερα
έθνη του κόσμου έχουν αποδεχθεί και επικυρώσει τη Διεθνή Σύμβαση των
Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.

Εξάλλου, στην πλειοψηφία τους οι άνθρωποι συμφωνούν ότι η σωματική ακεραιότητα
και η προστασία του ατόμου από σωματικές βλάβες πρέπει να αποτελούν έναν από
τους στύλους της ανθρωπότητας και βασικό γνώμονα όλων των (δημοκρατικών)
κοινωνιών.

Όμως αυτή η αρχή και συνάμα δικαίωμα παραβιάζεται κάθε λεπτό, κάθε ώρα και
κάθε μέρα σε όλες τις κοινωνίες και σε όλα τα επίπεδα τόσο στη χώρα μας όσο
και σε άλλα μέρη του κόσμου (πρώην πρωθυπουργός ευρωπαϊκής χώρας χαστουκίζει
δημόσια τη γυναίκα του ενώ η σύζυγος υπουργού άλλης ευρωπαϊκής χώρας χωρίζει
δηλώνοντας δημόσια ότι ο άνδρας της την ξυλοκοπά βάναυσα). Τα θύματα έχουν
μείνει σιωπηλά για πολύ καιρό ενώ οι θύτες ούτε καν αναγνωρίζουν την
αναστάτωση και τον πόνο που προξενούν στα κοντινά τους πρόσωπα.

Σε όλο τον κόσμο η βία των ανδρών εναντίον των γυναικών προκαλεί περισσότερους
θανάτους και αιτίες αναπηρίας σε γυναίκες μεταξύ 15 και 44 ετών από ό,τι ο
καρκίνος, η ελονοσία, τα τροχαία δυστυχήματα και ο πόλεμος. Εξήντα χιλιάδες
Ρώσοι στρατιώτες σκοτώθηκαν στον πόλεμο του Αφγανιστάν, ενώ κατά την ίδια
περίοδο ίδιος αριθμός Ρωσίδων έπεσαν νεκρές από το χέρι του συζύγου ή
συντρόφου τους.

Η βία κατά των γυναικών δεν γνωρίζει γεωγραφικά σύνορα, όρια ηλικίας, ταξικές
ή φυλετικές διακρίσεις και πολιτιστικές διαφορές, και εκδηλώνεται
ποικιλοτρόπως. Άλλωστε η βία είναι αναπόσπαστα δεμένη με την ανισότητα. Η βία
στην οικογένεια αποτελεί μία έκφραση της συνεχιζόμενης ανισορροπίας στις
σχέσεις μεταξύ των δύο φύλων όπου οι άνδρες συνεχίζουν να καταφεύγουν σε αυτό
τον τρόπο συμπεριφοράς για να εξασφαλίζουν τον πλήρη έλεγχο των γυναικών.
Πολλές φορές, όπως στην περίπτωση του βιασμού, οι γυναίκες είναι υπόλογες για
τη βίαιη συμπεριφορά της οποίας πέφτουν θύματα. «Η γυναίκα είναι σαν το
χταπόδι: όσο πιο πολύ την χτυπάς τόσο πιο μαλακή γίνεται». Τέτοιες βαθιά
ριζωμένες κοινωνικές προκαταλήψεις καλύπτουν τη φωνή των γυναικών εκείνων που
τολμούν να διαμαρτυρηθούν για παρόμοιες αδικίες.

Ενώ ήδη στο τέλος της δεκαετίας του ’70, μη κυβερνητικές οργανώσεις άρχισαν να
δημιουργούν κέντρα όπου παρείχετο ασφαλής στέγη για γυναίκες και παιδιά, το
θέμα της βίας στην οικογένεια αποτέλεσε αντικείμενο δημόσιας συζήτησης πολύ
αργότερα. Η άρνηση του ευρύτερου κοινού, αυτών που χαράσσουν πολιτικές καθώς
και των μέσων μαζικής ενημέρωσης να αντιμετωπίσουν αυτό το πρόβλημα
αντικατοπτρίζεται στην έλλειψη έρευνας επί του συγκεκριμένου θέματος. Καμία
χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν συλλέγει στατιστικά στοιχεία σε τακτά χρονικά
διαστήματα για την καταγραφή περιπτώσεων οικογενειακής βίας. Επίσης κανένα
πανεπιστήμιο ή ακαδημαϊκός οργανισμός δεν έχει διερευνήσει συστηματικά και
εμπεριστατωμένα τις αιτίες αυτής της μορφής βίας. Παρ’ όλο που οι υπάρχουσες
μελέτες και στατιστικές είναι λίγες και ανομοιογενείς, οι πληροφορίες που
παρέχουν αποτυπώνουν μια ανατριχιαστική εικόνα: μία στις πέντε γυναίκες της
Ευρωπαϊκής Ένωσης εκτίθεται συστηματικά σε οικογενειακή βία.

Μερικές χώρες όπως η Φινλανδία που πρωτοστάτησε στατιστικών μελετών για την
οικογενειακή βία, φαίνεται να έχει κηρύξει πόλεμο κατά των γυναικών, σε σχέση
με τις άλλες χώρες, αφού 40% των ενηλίκων γυναικών καταγγέλλει ότι έχει πέσει
θύμα σωματικής βίας.

Όσο για την Ελλάδα, είναι μια χώρα που έχει καταβάλει ελάχιστες προσπάθειες να
εκτιμήσει την έκταση της οικογενειακής βίας. Το μόνο πράγμα που είναι επισήμως
γνωστό είναι ότι ένας στους τέσσερις Έλληνες μεταξύ 25 και 35 ετών παραδέχεται
ότι έχει χτυπήσει τη γυναίκα του τουλάχιστον μία φορά. Δεν ξέρουμε ούτε πόσες
γυναίκες έχουν πέσει θύματα ξυλοδαρμού, ούτε και πόσες έχουν χάσει τη ζωή τους
λόγω οικογενειακής βίας.

Κατά συνέπεια δεν μπορούμε να εκτιμήσουμε το ανθρώπινο, κοινωνικό και
οικονομικό κόστος που προκύπτει από την ανεξέλεγκτη ανδρική βία. Ξέρουμε όμως
ότι η Ολλανδία δαπανά ετησίως 48,5 δισ. δραχμές (150 εκατ. ευρώ) στην
αντιμετώπιση των συνεπειών της οικογενειακής βίας. Πρέπει να διευκρινίσουμε
ότι οι δαπάνες αυτές είναι πραγματικές ασχέτως από το αν αποτελούν ξεχωριστό
κρατικό κονδύλιο. Ας μην ξεχνάμε ότι οι γυναίκες – θύματα οικογενειακής βίας
καταφεύγουν στις υπηρεσίες των Πρώτων Βοηθειών, Νοσοκομείων και γιατρών,
χάνουν χρόνο εργασίας και χρειάζονται την υποστήριξη των υπηρεσιών Πρόνοιας
και την παρέμβαση της Αστυνομίας. Τόσο το οικονομικό όσο και το ανθρώπινο
κόστος είναι τεράστιο, όχι μόνο για την παρούσα γενιά αλλά και για τις
μελλοντικές.

Είναι σήμερα γνωστό ότι αγόρια που βλέπουν τον πατέρα τους να ξυλοκοπά τη
μητέρα τους θα κάνουν και αυτά το ίδιο όταν μεγαλώσουν. Είναι καιρός να
αναγνωρίσει η κοινωνία μας ότι η πραγματική δύναμη είναι στο μυαλό του
ανθρώπου και όχι στη γροθιά και ότι ένας άνδρας που δεν είναι σε θέση να
ελέγξει την οργή του χρειάζεται βοήθεια.

Τι γίνεται όμως με τις γυναίκες που ξυλοκοπούνται συστηματικά, που τρέμουν το
πλέον προσφιλές τους πρόσωπο και που δεν ξέρουν πότε θα κλιμακωθεί η βία και
θα θέσει σε κίνδυνο τη ζωή τους; Τι γίνεται με τις γυναίκες που για χάρη των
παιδιών τους δεν πρόκειται ή δεν μπορούν να αφήσουν τους συζύγους τους; Τι
γίνεται με τις γυναίκες που συνεχίζουν να πιστεύουν ότι κάπου έχουν φταίξει
και ότι, αν βελτιωθούν θα πάψουν να ξυλοκοπούνται; Τι γίνεται με τις γυναίκες
που όταν τόλμησαν να μιλήσουν, αναγκάστηκαν να επιστρέψουν στη μοναξιά τους
«βιασμένες» δημόσια και ιδιωτικά;

Είναι προφανές ότι το πρώτο πράγμα που χρειάζεται να γίνει είναι να σπάσει η
σιωπή και να αποδοθούν οι ευθύνες στους πραγματικούς υπεύθυνους. Αυτό σημαίνει
ότι τα μέσα μαζικής ενημέρωσης καλούνται να παίξουν έναν πολύ ιδιαίτερο και
εξαιρετικά σημαντικό ρόλο. Η βία κατά των γυναικών αποτελεί ένα κοινωνικό
δεινό και σίγουρα δεν είναι λάθος των γυναικών.

Πρέπει να εξασφαλιστεί η πρόσβαση τόσο σε κέντρα όπου παρέχεται ασφαλής στέγη
όσο και στην παροχή νομικής βοήθειας.

Αυτό όμως αποτελεί μέρος μόνο της λύσης. Σε κρατικό επίπεδο, είναι απαραίτητη
η ευαισθητοποίηση της Αστυνομίας και των δικαστών στο συγκεκριμένο πρόβλημα.
Είναι επιτακτική η ανάγκη κατάρτισης των δημοσιογράφων που παρουσιάζουν σε
καθημερινή βάση τη βία ως «ελκυστικό προϊόν» προς κατανάλωση. Η Ε.Ε. ξεκινά με
μια εκστρατεία κατά της βίας και την πρώτη μελέτη του φαινομένου στις 15 χώρες
– μέλη. Οι εθνικές κυβερνήσεις, οι γυναικείες οργανώσεις και τα ινστιτούτα
κατά της βίας έχουν σε κάθε χώρα να παρουσιάσουν σημαντικές ιδέες, δράσεις και
πολιτικές.

Η συνεργασία, η ανταλλαγή εμπειριών και η υποστήριξη διακρατικών δικτύων σε
ευρωπαϊκό επίπεδο μπορεί να ενεργοποιήσει δυνάμεις της κοινωνίας, τα ΜΜΕ για
μια σοβαρή αντιμετώπιση ενός συνεχιζόμενου εγκλήματος, ενός εγκλήματος που
διαπράττεται κάθε μέρα, ίσως και στη διπλανή μας πόρτα, ενός εγκλήματος χωρίς
τιμωρία ­ τουλάχιστον μέχρι τώρα.

Η Άννα Διαμαντοπούλου είναι επίτροπος στην Ευρωπαϊκή Ένωση.