ΔΡΟΜΟΙ

Στην αρχή…

… ήταν η Οκτωβριανή επανάσταση. Τα σοβιέτ είχαν πάρει την εξουσία, ο Λένιν
ήταν στο Κρεμλίνο και λίγες ειδήσεις έβγαιναν προς τα έξω. Να παρακολουθεί
κανείς αυτές τις αλλαγές από κοντά, ήταν μια περιπέτεια. Τον Απρίλιο του 1920,
η παρισινή εφημερίδα «Excelsior» δημοσίευε ένα συνταρακτικό ρεπορτάζ του
Αλμπέρ Λοντρ, που περιέγραφε μια κατασπαραγμένη και άθλια κοινωνία: «Τσαντίρια
με κουρελήδες, με απόκληρους, με δυστυχισμένους, η Πετρούπολη δεν είναι πια
παρά μια αποτρόπαιη αυλή των θαυμάτων, με ζητιάνους που περιμένουν καρτερικά
στην πόρτα τα ψίχουλα που θα τους ρίξουν». Ο δημοσιογράφος διηγείται αυτό που
βλέπει. Θα πει κανείς πως δεν κοίταξε εκεί που έπρεπε. ΄Η πως ξεγελάστηκε από
τα μάτια του. Στην καλύτερη περίπτωση, δεν είδε τίποτα. Στη χειρότερη, είπε
ψέματα. Οι οικονομικές συνθήκες δεν είναι πάντα ορατές με γυμνό μάτι, ούτε τα
πολιτικά παιχνίδια και οι κοινωνικές αλλαγές. Τα μάτια βλέπουν μονάχα
αποσπασματικά. Μα δεν το παραδέχονται.

Το όνειρο…

… της αλήθειας τραβούσε πάντα τους ξένους περιηγητές των «κόκκινων
παραδείσων», γράφει στο βιβλίο του «Ταξίδια των Γάλλων διανοουμένων στην ΕΣΣΔ,
την Κούβα και τη Λαϊκή Κίνα» (εκδ. Flammarion), ο κοινωνιολόγος Φρανσουά
Ουρμάν. Τα «προνόμιά» τους ήταν πενιχρά: μια ολιγοήμερη κρουαζιέρα, ένα
φροντισμένο δείπνο, κάποιες τιμές. Μα ήταν αρκετά για να νιώσει κανείς
ευγνωμοσύνη για τους οικοδεσπότες, έπαρση για τις τιμές και κάποια ικανοποίηση
που βρισκόταν με τη μεριά των κολασμένων. Ύστερα ­ ανθρώπινο, πολύ ανθρώπινο ­
καθένας τραβάει τον δρόμο του. Ο Ρομαίν Ρολάν δεν κρύβει τη χαρά του: «Μ’
έβαλαν στα δωμάτια του τσάρου».

Ο Αντρέ Ζιντ…

… δεν υποφέρει αυτή την αντινομία. Μετά τον επικήδειο για τον Γκόρκι, στην
Κόκκινη Πλατεία, το 1936 ­ μετά το ειδικό βαγόνι και τη λιμουζίνα ­ ο Ζιντ
(φωτό, κοντά στον Μπουλγκάνιν, τον Μολότοφ, τον Στάλιν και τον Δημητρόφ)
αισθάνεται δυσάρεστα: «Αυτή η εύνοια μού έφερνε επίμονα στον νου προνόμια,
διαφορές, εκεί που νόμιζα πως θα έβρισκα ισότητα». Κάπου είκοσι χρόνια
αργότερα, ο Σαρτρ το λέει ξεκάθαρα: «Ύστερα από την πρώτη μου επίσκεψη στην
ΕΣΣΔ, είπα ψέματα. Όταν σε έχουν καλέσει κάπου, δεν τους πετάς σκατά στα
μούτρα μόλις γυρίσεις σπίτι σου». Για την Κούβα μιλάει αλλιώς: «Γνωρίζετε πόσο
εκτιμώ τον Γκεβάρα. Δεν ήταν μονάχα ένας διανοούμενος, αλλά ο πιο
ολοκληρωμένος άνθρωπος του καιρού του». (Συνέντευξη μετά το ταξίδι του στην
Κούβα.) Όπως και η ψυχαναλύτρια και συγγραφέας Τζούλια Κρίστεβα για τη μαοϊκή
Κίνα, που την είχε επισκεφθεί το 1974: «Η Κίνα θα γίνει η πρώτη οικονομική
δύναμη τη νέα χιλιετία».

Τέτοιοι «εξερευνητές»…

… του πολιτικού ονείρου δεν λείπουν στον καιρό μας. Όπως ο Ρεζίς Ντεμπρέ.
Έγραφε στην «Επιστολή ενός ταξιδιώτη προς τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας», που
δημοσιεύτηκε στις 13 Μαΐου 1999 στη «Λε Μοντ»: «Επιστρέφω από το Κόσοβο, είμαι
καλόπιστος, μ’ άφησαν να τα δω όλα, δεν είδα τίποτα, άρα όλος ο κόσμος λέει
ψέματα». Είτε πηγαίνει κανείς στον προορισμό του πεπεισμένος είτε δύσπιστος,
ποτέ δεν είναι βέβαιος αν ο δρόμος του θα τον βγάλει στον παράδεισο ή στην
κόλαση. Ιδιαίτερα σήμερα, που ο κόσμος έχει γίνει πιο στρογγυλεμένος και δεν
έχει πια μονάχα ένα πρόσωπο.