ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Οι «ατσίδες» της πολιτικής

Μετά την εκλογή του Κ. Τσάτσου ως Προέδρου της Δημοκρατίας το 1975, η Βουλή
λειτουργούσε στα όρια της τήρησης του Συντάγματος, ως προς την προεδρική
εκλογή. Κι αυτή ακόμη η εκλογή του Κ. Τσάτσου έγινε σύμφωνα με το Σύνταγμα,
γιατί η Ν.Δ., ως πρώτο τότε κόμμα, διέθετε ευρύτατη κοινοβουλευτική πλειοψηφία
που ξεπερνούσε τους 200 βουλευτές.

Έπρεπε να περάσει ένα τέταρτο του αιώνα για να αντιληφθούμε ότι η διάλυση της
Βουλής στην περίπτωση που μετά την τρίτη ψηφοφορία κόμματα και βουλευτές δεν
συμφωνούσαν σ’ έναν συναινετικό Πρόεδρο, προβλεπόταν ως κύρωση, ως τιμωρία
δηλαδή, και όχι ως ευκαιρία για να οδηγηθεί η χώρα σε εκλογές. Το κλασικότερο
επιχείρημα που χρησιμοποιούσαν τα κόμματα στην προσπάθειά τους να διαλυθεί η
Βουλή, είχε το ακόλουθο περιεχόμενο: «Ακόμη και δικό μας υποψήφιο να προτείνει
το ΠΑΣΟΚ δεν θα τον ψηφίσουμε προκειμένου να πάει η χώρα σ’ εκλογές» (Μ.
Έβερτ, αρχές 1995). Ή, «προέχει η απομάκρυνση της ανεύθυνης κυβέρνησης
Παπανδρέου» (Κ. Καραμανλής, Μάρτιος 1995). Ή, «προέχει η απομάκρυνση της
ανεύθυνης κυβέρνησης Σημίτη και όχι η εκλογή Προέδρου» (Κ. Καραμανλής και
λοιπά στελέχη της Ν.Δ., 1981, 1999).

Η στροφή που αιφνιδίως έκανε ο αρχηγός της Ν.Δ. τις τελευταίες ημέρες του 1999
θα δημιουργήσει για τη χώρα μας ένα πολύ καλό θεσμικό δεδομένο. Από εδώ και
πέρα, η ζωή θα δείξει πως οι συμφωνίες του πολιτικού συστήματος πάνω στον
τρόπο ερμηνείας και εφαρμογής του Συντάγματος μπορούν να έχουν μακροπρόθεσμο
και εποικοδομητικό χαρακτήρα. Μπορεί δηλαδή η ενδεχόμενη απειλή διάλυσης της
Βουλής να λειτουργεί και στο μέλλον ευεργετικά, ως προς την επιλογή
συναινετικού Προέδρου της Δημοκρατίας, όπως και το Σύνταγμα επιτάσσει.

Η επιστήμη του Συνταγματικού Δικαίου, όσες φορές καταστρατηγούνταν ή
παραβιαζόταν το Σύνταγμα δεν έμενε βουβή. Διαρκώς τόνιζε ότι το Σύνταγμα
επιτάσσει την εξεύρεση συναινετικής λύσης. Τα λόγια όμως αυτά ακούγονταν ως
θεωρητικά και σε ενοχλητικό βαθμό επιστημονικά για τις «ατσίδες» της
πολιτικής. Ήρθε όμως ο καιρός (όπως πάντα, ως προϊόν πολιτικών εξελίξεων κι
όχι ως προϊόν πνευματικών-επιστημονικών διεργασιών) να αποκαταστήσει τη
συνταγματική τάξη των πραγμάτων.

Όλα εντάξει, λοιπόν, στο ζήτημα της προεδρικής εκλογής. Το Σύνταγμά μας θα
εφαρμοσθεί αυτήν τη φορά. Χωρίς μάλιστα κόστος, πέραν του κόστους σε ευθύνη,
που κατέβαλε το κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης. Η πολιτική ευθύνη και οι
συνέπειές της για όλες τις μορφές του δημοκρατικού πολιτεύματος αποτελεί την
ισχυρότερη μορφή κύρωσης που εφηύρε ποτέ ο άνθρωπος, στο πλαίσιο της θεσμικής
του συμβίωσης. Κάθε ηγέτης αναλαμβάνει την ευθύνη των αρμοδιοτήτων του και
είναι έτοιμος να καταβάλει το αντίτιμο των λαθών του.

Η πολιτική κύρωση μπορεί να μην κοστίζει οικονομικά, όπως η καταδίκη σε
χρηματική αποζημίωση ή σε κάποιο βαρύ διοικητικό πρόστιμο, μπορεί να μη
συνεπάγεται στέρηση της προσωπικής ελευθερίας, αλλά οπωσδήποτε σημαίνει κάτι
περισσότερο απ’ όλα αυτά μαζί: τη μομφή, την αποδοκιμασία, την κατάδειξη της
πολιτικής ανεπάρκειας, ακόμη και την περιφρόνηση του πολιτικού που διέπραξε
πολιτικά σφάλματα ή ατοπήματα.

Εν προκειμένω, ο Κ. Καραμανλής, ως αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης και
πρόεδρος κόμματος εξουσίας, διέπραξε ένα πολιτικό ατόπημα: με τις συνεχείς
δηλώσεις του πως πρόβλημα πρώτης προτεραιότητας είναι να φύγει η κυβέρνηση
Σημίτη, άφησε ανοικτό τον δρόμο σε στελέχη του να δηλώσουν περί εκλογών τον
Μάρτιο και συνεπώς να βάζουν όλο το πολιτικό σύστημα, άρα και τη χώρα, σε ρότα
εκλογών. Και ναι μεν η δήλωση Καραμανλή, ότι υπερψηφίζει τον κ. Στεφανόπουλο
αποκατέστησε ευτυχώς τη συνταγματική τάξη πραγμάτων· εγκαίρως όμως έδωσε,
ευτυχώς και πάλι, και το μήνυμα περί της δικής του ανευθυνότητας, που δεν
διασκεδάστηκε με τις χριστουγεννιάτικες συνεντεύξεις του, μετά ή άνευ συζύγου.
Κι αυτό, γιατί η υπευθυνότητα είναι η βασική αρετή που οφείλουν να διαθέτουν
οι αρχηγοί των κομμάτων εξουσίας, αφού σ’ αυτούς ανατίθεται ή θα ανατεθεί το
συντριπτικώς μεγαλύτερο μέρος των κρατικών αρμοδιοτήτων και της εξουσίας.

Ο Ανδρέας Λοβέρδος είναι αναπληρωτής καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου στο
Πάντειο Πανεπιστήμιο.