ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ (Τι) νέα παντού;

Όλοι γνωρίζουμε το συναίσθημα του οδηγού στον αυτοκινητόδρομο που έχασε τη
σωστή έξοδο και είναι αναγκασμένος να διανύσει αρκετά χιλιόμετρα ακόμη, ώστε
να βγει στην επόμενη. Κάπως έτσι έχουν αρχίσει να αισθάνονται ορισμένες
εφημερίδες, καθώς σχεδιάζουν και ξεκινούν να εφαρμόζουν την ειδησεογραφική
στρατηγική τους για την επόμενη δεκαετία.

Ωστόσο, είναι δύσκολο να κατηγορήσει κανείς τις εφημερίδες για λανθασμένους
χειρισμούς ­ άλλωστε όλα φαίνονταν (και φαίνονται ακόμα, κατά πολλούς) τόσο
απλά. Ο συνεχής πολλαπλασιασμός των επιλογών που έχουν οι πολίτες στη διάθεσή
τους για να ενημερωθούν και να ψυχαγωγηθούν, σημαίνει ότι τα επιμέρους μερίδια
αγοράς των διαφορετικών μέσων αναπροσαρμόζονται (προς τα κάτω…) διαρκώς. Μια
πρόσφατη έρευνα της εταιρείας συμβούλων επιχειρήσεων Μπουζ Άλεν και Χάμιλτον
φέρνει το ποσοστό των χρηστών του Ίντερνετ, που θυσιάζει κάποιες ώρες
τηλεθέασης μηνιαίως για το Δίκτυο, στο 76% ­ για τα έντυπα το αντίστοιχο
ποσοστό κυμαίνεται στο 30% περίπου. Συνεπώς, από καθαρά επιχειρηματική άποψη
αυτό που συμφέρει τις εφημερίδες (ως οικονομική δραστηριότητα με υψηλό σταθερό
κόστος) είναι η επέκταση σε άλλα μέσα με το ελάχιστο δυνατό οριακό κόστος.
Έτσι, πρόσφατα παρατηρείται όλο και περισσότερο το φαινόμενο εφημερίδων που
ανασυσκευάζουν το περιεχόμενό τους και το διαθέτουν σε άλλες πλατφόρμες: η
ολλανδική «Ντε Τέλεγκρααφ» συνεργάζεται με την Έρικσον για τη διάθεση
υπηρεσιών (ειδήσεις, καιρός, μικρές αγγελίες κ.ά.) στις καινούργιες συσκευές
ασύρματης πρόσβασης Ίντερνετ (εν ολίγοις, κινητό τηλέφωνο και Ίντερνετ σε μία
συσκευή). Κάτι αντίστοιχο ετοιμάζει και η νορβηγική «Αφτενπόστεν», ενώ η
οικονομική ιταλική εφημερίδα «Ιλ Σόλε» σχεδιάζει κανάλι για τον κόσμο τής (επί
πληρωμής) ψηφιακής τηλεόρασης.

Αυτές οι επιλογές δεν μπορούν παρά να έχουν σημαντικό αντίκτυπο στον τρόπο
εργασίας και τις απαιτούμενες δεξιότητες των δημοσιογράφων. Στις ΗΠΑ πολλές
εφημερίδες λειτουργούν με δημοσιογράφους οι οποίοι το πρωί ξεκινούν να
δουλεύουν πάνω στο θέμα τους, το μεσημέρι γράφουν ένα μικρό κομμάτι για το
Δίκτυο, το απόγευμα κάνουν ραδιοφωνικό ρεπορτάζ και συμπληρώνουν ύλη στο
Δίκτυο και στο τέλος της ημέρας κάνουν τηλεοπτικό ρεπορτάζ, ενώ ταυτόχρονα
δίνουν το τελικό κομμάτι για την εφημερίδα. Και συχνά χωρίς ιδιαίτερη
μετακίνηση: η «Σικάγο Τρίμπιουν» έχει εγκαταστήσει τηλεοπτικό στούντιο δίπλα
στο γραφείο του διευθυντή της εφημερίδας.

Εντούτοις, είναι εμφανής ο κίνδυνος να μετατοπισθεί το βάρος του
δημοσιογραφικού επαγγέλματος από την έρευνα και την αναζήτηση της είδησης στη
συσκευασία πληροφορίας, όπου οι τεχνικές ταχείας μεταφοράς (ίδιας ή επί του
ίδιου θέματος) ύλης από το ένα μέσο στο άλλο είναι η απαιτούμενη καίρια
ικανότητα. Αυτή η εξέλιξη θα ήταν σίγουρα αρνητική και όχι μόνο για τους
(γνωστούς) λόγους που αφορούν την κοινωνική αποστολή των μέσων μαζικής
πληροφόρησης. Ίσως η έμφαση στην αναπαραγωγή του προϊόντος σε άλλα μέσα δεν
επιτρέπει τη λεπτομερή εξέταση του προϊόντος αυτού καθαυτού.

Και αυτό μπορεί να αποδειχθεί μοιραίο: στο πρόσφατο βιβλίο του «Η κοινωνία των
ονείρων» ο Δανός μελλοντολόγος Ρολφ Γιένσεν ισχυρίζεται ότι στις αρχές του
επόμενου αιώνα ο άνθρωπος θα περάσει από την κοινωνία της πληροφορίας στην
κοινωνία του παραμυθιού, όπου η καλή αφήγηση μιας ιστορίας θα είναι σημείο
διαφοροποίησης για επιχειρήσεις σε διάφορους τομείς της οικονομίας. Και εάν οι
περισσότερες εταιρείες θα χρειάζονται μια καλή ιστορία για να υποστηρίξουν,
από πλευράς μάρκετινγκ, το προϊόν τους (όπως συμβαίνει ήδη στο Ίντερνετ με
όλες τις μεγάλες και επιτυχημένες υπηρεσίες του Δικτύου να συνοδεύονται με την
κλασική ιστορία των δύο νεαρών που ξεκίνησαν με έναν υπολογιστή σε ένα
γκαράζ), οι εφημερίδες θα έχουν ανάγκη την καλή ιστορία ­ και την καλή αφήγηση
αυτής της ιστορίας ­ γιατί αυτή θα είναι το ίδιο το προϊόν. Όπως έλεγε προ
ημερών διευθυντής μεγάλης εφημερίδας της Σκανδιναβίας σε ιδιωτική συνάντηση
της ΔΕΕ: «Θα έδινα ευχαρίστως πέντε δημοσιογράφους που ξέρουν από
ραδιοτηλεόραση και Ίντερνετ για έναν καλό γραφιά»…

Ο Κωνσταντίνος Καμάρας είναι διευθυντής του γραφείου μάνατζμεντ και
μάρκετινγκ της Διεθνούς Ενώσεως Εφημερίδων.