Η Αθήνα θέλει Βιβλιοθήκη, Πινακοθήκη, Μουσείο

Στην τελευταία επί του προϋπολογισμού συζήτηση ο Πρωθυπουργός κατακεραύνωσε
­ δίκαια ­ την ηγεσία της Νέας Δημοκρατίας, γιατί δεν έχει προτάσεις και
προοπτική. Αντιπαράθεσε τα προγράμματα και σχέδια του ΠΑΣΟΚ για την επόμενη
τετραετία, το σχέδιο ανάπτυξης και κοινοτικής στήριξης για τα μεγάλα έργα, το
σχέδιο περαιτέρω σύγκλισης και εξυγίανσης του δημόσιου τομέα μέσα στα πλαίσια
της ΟΝΕ, το σχέδιο αναδιάρθρωσης της αγροτικής παραγωγής. Σε έναν περίπου μήνα
θα είναι έτοιμες οι θέσεις του ΠΑΣΟΚ για την πολιτική κατάσταση και την πορεία
της κοινωνίας προς τα εμπρός, που θα συζητηθούν στις 29 Ιανουαρίου σε ειδική
πανελλήνια συνδιάσκεψη.

Δεν στερείται, λοιπόν, ο κυβερνητικός χώρος ιδεών και προγραμμάτων για το
μέλλον. Ίσως, μάλιστα, να συμβαίνει για πρώτη φορά τα προγράμματα αυτά να
είναι επαρκώς μελετημένα και ρεαλιστικά ­ με την έννοια ότι προβλέπονται
επαρκείς πόροι από συγκεκριμένες πηγές χρηματοδότησης ­ και όχι απλές
προεκλογικές εξαγγελίες. Αν κάτι θέλουμε να σχολιάσουμε, είναι αυτός ο
συντονισμός προγραμμάτων και εκλογικής τετραετίας.

Ο προγραμματικός ορίζοντας

Οι ελληνικές κυβερνήσεις παλιά απλώς ανακοίνωναν προθέσεις για εντυπωσιασμό.
Ήταν η περίοδος του «θα», όπως εύστοχα είχε επισημάνει ο χώρος της πολιτικής
σάτιρας. Τα τελευταία χρόνια έχουμε κάνει τεράστιες προόδους, αλλά παρ’ όλα
αυτά η λειτουργία της δημιουργικής φαντασίας, που προηγείται του
προγραμματισμού, είναι πάντα καθηλωμένη στα πλαίσια μιας διαδικασίας διαδοχής
εκλογικών τετραετιών. Μία ή το πολύ δύο τετραετίες είναι ο προγραμματικός μας
ορίζοντας. Και αυτό το πλαίσιο επαρκεί ή τουλάχιστον θα πρέπει να επαρκεί για
τα περισσότερα μεγάλα δημόσια έργα, που συνδέονται και με εξελίξεις στην
τεχνολογία και τη διεθνή οικονομία.

Υπάρχει όμως ένας τομέας, όπου τέτοιες περίοδοι δεν επαρκούν ή και δεν
σημαίνουν πολλά πράγματα. Είναι ο τομέας του πολιτισμού, εκεί όπου η μνήμη και
τα όνειρα των εθνών γίνονται κτίρια και μνημεία που χτίζονται επί χρόνια πολλά
και μένουν στους αιώνες, για να μας θυμίσουν τη δύναμη και την αισιοδοξία μιας
συγκεκριμένης κοινωνίας σε μια συγκεκριμένη στιγμή.

Γνωρίζω, βέβαια, την εύκολη κριτική για τους σκλάβους που έχτισαν τις
Πυραμίδες στην Αίγυπτο ή στο Μεξικό, για τη βαριά φορολογία που χρηματοδότησε
τον Παρθενώνα, την Αγια-Σοφιά ή τον Πύργο του Άιφελ. Και είμαι ιδιαίτερα
ευαίσθητος σε αυτού του είδους την προσέγγιση. Ζούμε όμως σε μιαν εποχή που τα
ηθικά αυτά προβλήματα απαντώνται πολύ πιο σύνθετα. Μηχανές έχουν
αντικαταστήσει τη μυϊκή δύναμη και παρά τη συνεχή μείωση του χρόνου εργασίας
υπάρχει μεγάλο πρόβλημα απασχόλησης για ένα μέρος του πληθυσμού, συνήθως το
οικονομικά ασθενέστερο και λιγότερο εφοδιασμένο με γνώσεις και ειδικεύσεις.
Για να αντιμετωπιστεί μια πληθωριστική συγκυρία, για να εξασφαλιστεί η
νομισματική ισορροπία, επιβάλλεται συχνά η εκτροπή σε μη άμεσα παραγωγικές
δραστηριότητες ενός τμήματος από το πλεονάζον εισόδημα των πολιτών και όλα
αυτά μπορούν να υπολογισθούν με μεγάλη ακρίβεια.

Τέλος, οι αποφάσεις αυτές λαμβάνονται δημοκρατικά με τη συμμετοχή όλων των
πολιτών, του εκλογικού σώματος. Δεν είναι πια καπρίτσια ή νοσηρές φαντασιώσεις
ενός απόλυτου άρχοντα που επιβάλλονται με τη βία στους υπηκόους. Υπάρχει
βέβαια μια απέραντη συζήτηση για τα μεγάλα μνημεία. Άξιζαν πραγματικά τον
κόπο; Αντιστοιχούν σε κάποιες ανάγκες; Γιατί να φορτωθεί μια γενιά κάτι που οι
προηγούμενες δεν έφτιαξαν και οι επόμενες θα απολαύσουν;

Νομίζω ότι θα ήταν προτιμότερο από το να εμπλακούμε σε μια τέτοια συζήτηση,
που οπωσδήποτε παρουσιάζει ενδιαφέρον, να ερωτηθούμε ποιες βασικές
πολιτιστικές ανάγκες του τόπου μένουν ακάλυπτες εν όλω ή εν μέρει γιατί
λείπουν βασικές υποδομές που κατ’ ανάγκην θα χρειαστούν μία τουλάχιστον
δεκαετία για να σχεδιαστούν και ολοκληρωθούν και θα είναι από τη φύση τους
μνημειακού χαρακτήρα.

1. Βιβλιοθήκη

Η Αθήνα είναι η μόνη ευρωπαϊκή πρωτεύουσα που δεν διαθέτει μια σύγχρονη,
προσιτή, οργανωμένη βιβλιοθήκη. Οι δυνατότητες επέκτασης, με τα προϊόντα τής
συνεχώς διευρυνόμενης παραγωγής του χώρου της τυπογραφίας και των
οπτικοακουστικών μέσων, ενός τέτοιου ιδρύματος είναι απεριόριστες.

Η σημασία του για τις γενεές που έρχονται, θα έλεγα για τους αιώνες των
αιώνων, ανυπολόγιστη. Ιδιαίτερα, όταν εμείς, τα δέκα εκατομμύρια ελλαδικοί, τα
δεκαπέντε εκατομμύρια Έλληνες είμαστε θεματοφύλακες όχι μιας οποιασδήποτε
γλώσσας, αλλά της μητέρας όλων των γλωσσών, της κιβωτού της επιστημονικής
ορολογίας, της ελληνικής.

2. Πινακοθήκη

Είναι σαφές και γνωστό τοις πάσι ότι η Εθνική Πινακοθήκη, παρά τη φιλότιμη
δουλειά που γίνεται εκεί και τις αξιόλογες εκδηλώσεις που έχουν οργανωθεί,
ασφυκτιά. Σημαντικά έργα βρίσκονται στις αποθήκες και η αξιοπρόσεκτη παραγωγή
σύγχρονων εν ζωή Ελλήνων ζωγράφων δεν έχει καμιά ελπίδα έκθεσης. Για γλυπτά ας
μη μιλάμε καλύτερα. Τα κωμικοτραγικά επεισόδια που σημειώθηκαν στα εγκαίνια
της έκθεσης του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου (El Greco), πρόσφατα, υπογράμμισαν
ακόμα μια φορά την ανεπάρκεια του κτιρίου.

3. Αρχαιολογικό Μουσείο

Στην πραγματικότητα πρόκειται για μια συνωστισμένη αποθήκη ευρημάτων χωρίς
καμία δυνατότητα εξέλιξης. Και εδώ θησαυροί, που σε οποιαδήποτε ευρωπαϊκή χώρα
θα δικαιολογούσαν την οικοδόμηση πολυτελέστατου και τεράστιου μουσειακού
χώρου, βρίσκονται αποθηκευμένοι εσαεί λόγω ελλείψεως χώρου.

Και για τους τρεις πολιτιστικούς θεσμούς που αναφέραμε δεν υπάρχει παρά μόνο
στοιχειωδώς η σύγχρονη διάσταση των αντίστοιχων χώρων, που είναι η
εκπαιδευτική. Σε όλα τα σύγχρονα μουσεία, πινακοθήκες και βιβλιοθήκες
οδηγούνται οι Ευρωπαίοι μαθητές για να αναπτύξουν μέσα σε κατάλληλους χώρους
το ενδιαφέρον τους για το βιβλίο, τις εικαστικές τέχνες, την ιστορία.

Μαθαίνουν να ερευνούν και να δίνουν μόνοι τους απαντήσεις στα ερωτήματα που
τους προκαλούνται. Οι χώροι αυτοί είναι απαραίτητο συμπλήρωμα της διδασκαλίας
και όχι απλώς αφορμή για εκδρομές και για να αποφεύγουν διδάσκοντες και
διδασκόμενοι τα μαθήματα.

Για τη Μουσική

Σκόπιμα δεν αναφέρω τη μουσική. Εκεί η ιδιωτική πρωτοβουλία εξανάγκασε το
κράτος να στηρίξει και να πλαισιώσει τα έργα που κάλυψαν μεγάλο μέρος της
σχετικής ανάγκης. Απομένει το θέμα της μόνιμης στέγασης της Λυρικής Σκηνής και
της Κρατικής Ορχήστρας, αλλά ο συνδυασμός του Μεγάρου Μουσικής με το Ηρώδειο
και το Θέατρο Λυκαβηττού είναι μια ικανοποιητική βάση για την κάλυψη των
μουσικών αναγκών, αν συμπληρωθούν με μια ή δυο αίθουσες στο κέντρο της
πρωτεύουσας.

Η ανέγερση ενός Κέντρου Γραμμάτων και Τεχνών, κατά προτίμηση σε μια από τις
υποβαθμισμένες περιοχές του Λεκανοπεδίου, δεν θα χρειαζόταν περισσότερα από
δώδεκα χρόνια αν αποφασιζόταν αμέσως τώρα.

Η συγκέντρωση Βιβλιοθήκης, Πινακοθήκης και Αρχαιολογικού Μουσείου θα έδινε τη
δυνατότητα να περάσει μιαν ευχάριστη Κυριακή μια οικογένεια, συνδυάζοντας
επισκέψεις σε περισσότερα από ένα ελκυστικά και σύγχρονα ιδρύματα.

Ο χώρος θα είχε ως επίκεντρο μια τεράστια υπαίθρια κοινόχρηστη πλατεία, που
τις ατέλειωτες ηλιόλουστες ημέρες και τις γλυκιές νύχτες της Αττικής θα την
αξιοποιούσαν οργανωμένες εκδηλώσεις, παραγνωρισμένα ταλέντα, ακροβάτες,
κλόουν, τσαρλατάνοι, αργόσχολοι και ερωτευμένοι. Ένα δίκτυο ιδιωτικών
υπηρεσιών θα περιστοίχιζε μοιραία τα ιδρύματα. Μαγαζιά σχετικά με τις τέχνες
(αίθουσες εκθέσεων κ.λπ.) αλλά και με τη γενικότερη αναψυχή. Φέρνοντας την
τέχνη κοντά στον λαό, θα φέρναμε τον λαό κοντά στην τέχνη.

Η χρηματοδότηση

Και τα χρήματα θα με ρωτήσετε;

Πιστεύω ακράδαντα ότι τα χρήματα θα μπορούσαν να βρεθούν σε μεγάλη έκταση από
χορηγίες.

Μπροστά σε ένα τέτοιο έργο που θα φλόγιζε τη φαντασία και θα σημάδευε την πόλη
για αιώνες, πολλοί θα σκέπτονταν την υστεροφημία τους, θεμιτή φιλοδοξία
κάποιου που έχει επιτύχει τους σκοπούς που έθεσε στη ζωή του. Και βέβαια, το
κράτος θα έπρεπε να συμπληρώσει τα απαραίτητα κονδύλια. Αν φυσικά συμφωνούμε
ότι το βασικό πρόβλημα που αντιμετωπίζουμε ως λαός είναι η εκπαίδευση και ο
εκπολιτισμός. Αν πιστεύουμε ότι το μέλλον ανήκει στους κατόχους της γνώσης,
στους χειριστές της ορθής κρίσης.

Εν πάση περιπτώσει το θέμα της χρηματοδότησης θα τεθεί, αφού αποφασίσουμε ότι
υπάρχει η ανάγκη στοιχειώδους πολιτιστικής υποδομής και η διάθεση να καλυφθεί.

Τότε θα δούμε πιο συγκεκριμένα τι χρειάζεται, πόσο κοστίζει, σε πόσο χρόνο
καταμερίζεται η δαπάνη, πού είναι δυνατόν να βρεθούν τα χρήματα.

Τι θα γίνει με τα υπάρχοντα

Υπάρχει βέβαια και η ένσταση της τύχης της υφισταμένης υποδομής. Τι θα γίνει η
Βιβλιοθήκη της Πανεπιστημίου, η Πινακοθήκη απέναντι στο «Χίλτον», το Μουσείο
της Πατησίων; Νομίζω ότι η ένσταση αυτή απλώς υποδηλώνει την απροθυμία της
υπάρχουσας γραφειοκρατίας που διαχειρίζεται τη σημερινή αθλιότητα. Οι
πολιτιστικές ανάγκες διευρύνονται απεριόριστα. Οι χώροι αυτοί θα μπορούσαν να
αφιερωθούν σε επιμέρους ανάγκες ή στην οργάνωση εκθέσεων, διαλέξεων και άλλων
πολιτιστικών εκδηλώσεων.

Θα μπορούσαν με στοιχειώδη φαντασία να καλύψουν νέες ανάγκες της πόλης με
μεγαλοπρεπή τρόπο, όταν θα έχουν απελευθερωθεί από τη σημερινή μιζέρια.

Το άρθρο αυτό γράφεται λίγες ημέρες πριν και θα δημοσιευτεί λίγες ημέρες μετά
τον θρίαμβο της μετριότητας στον Βράχο της Ακροπόλως.

Όλες οι πόλεις-πρωτεύουσες της Ευρώπης, κατά το μέγεθός τους, δημιούργησαν και
προβλήθηκαν στο μέλλον. Μόνο εμείς γιορτάσαμε ξανά με τα ίδια και τα ίδια. Δεν
υποτιμώ τους μεγάλους καλλιτέχνες που δίνουν κάποιο περιεχόμενο στην
καθημερινότητά μας. Δεν θα έπρεπε όμως έγκαιρα να τους έχει ανατεθεί ένα
πρόγραμμα, προοπτική για το μέλλον, για τον εορτασμό αυτής της ημέρας που
απελευθερώνει τη φαντασία των ανθρώπων;

Τα ίδια και τα ίδια

Μίζερα και μικροαστικά προγράμματα, από μετριότητες για τον μέσο πολίτη,
συνάρτηση της τηλεοπτικής εμπορικότητας, ανεπάρκεια και κομπορρημοσύνη,
κατινισμοί της τυχάρπαστης νομενκλατούρας των κομματικών γραφειοκρατιών και
των νεόπλουτων, τα ίδια και τα ίδια…

Αυτή λοιπόν θα είναι η Ελλάδα της ΟΝΕ, η Ελλάδα του αύριο για την οποία θα
κονταροκτυπηθούμε σε λίγους μήνες;

Τέρμα στην απογοήτευση. Η χώρα, ο λαός, η νεολαία σφύζουν από δημιουργικό
σφρίγος. Ο αιώνας που έρχεται, μπορεί να γίνει ένας νέος χρυσός αιώνας για την
υπεραιωνόβια πατρίδα μας. Ας δώσουμε μια ευκαιρία στην έφεση του λαού μας για
γνώση και καλαισθησία.

Ας σκεφθούμε σοβαρά αυτή την πρόταση για τη δημιουργία θεμελιώδους
πολιτιστικής υποδομής. Και όσοι θεωρούν ότι το βασικό ζήτημα για το έθνος
είναι οι οικογενειακές διαμάχες των επωνύμων ή ποιος θα εκλεγεί στην Α’
Αθηνών, ας μας συγχωρήσουν. Υπάρχουν περισσότεροι τρόποι από έναν για να
ονειρευτεί κανείς το μέλλον.

Χρόνια Πολλά!