ΑΦΙΕΡΩΜΑ Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ 20ος ΑΙΩΝΑΣ ΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ 1963

Το βράδυ της 22ας Μαΐου 1963, στη Θεσσαλονίκη, ο συνεργαζόμενος βουλευτής
Γρηγόρης Λαμπράκης βγαίνοντας από μια συγκέντρωση για την ειρήνη χτυπήθηκε
θανάσιμα από τους επιβαίνοντες ενός τρικύκλου. Σύμφωνα με όσα έγιναν γνωστά
αργότερα, από τη δημοσιογραφική έρευνα, την ανάκριση, αλλά και τη δίκη των
ενόχων, η δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη υπήρξε αποτέλεσμα συνωμοσίας και
σχεδιασμού. Εμπνευστές της συνωμοσίας υπήρξαν τα Ανάκτορα και η βασίλισσα
Φρειδερίκη, με την οποία είχε έρθει σε σύγκρουση ο βουλευτής. Επικεφαλής του
σχεδιασμού και συντονιστές της δολοφονίας υπήρξαν αξιωματικοί της Χωροφυλακής
και ιδιαίτερα ο στρατηγός Μήτσου, που διατηρούσε σχέσεις εμπιστοσύνης με τα
Ανάκτορα. Αυτός και αξιωματικοί της Ασφάλειας Θεσσαλονίκης επόπτευσαν εκείνη
τη νύχτα με την παρουσία τους την εκτέλεση της δολοφονίας. Εκτελεστές του
εγκλήματος υπήρξαν κακοποιοί, μέλη παρακρατικών οργανώσεων και επαγγελματίες
αντικομμουνιστές, όπως οι Γκοτζαμάνης, Εμμανουηλίδης, Πιτσικώκος και άλλοι.
Λίγες ημέρες μετά τη δολοφονία το περιοδικό «Νιου Στέιτσμαν» έγραφε ότι η
δολοφονία Λαμπράκη μοιάζει με τη δολοφονία Ματεότι στην Ιταλία του Μεσοπολέμου
και φαίνεται να αποτελεί πρόλογο φασιστικού πραξικοπήματος στην Ελλάδα. Οι
ένοπλες φασιστικές συμμορίες έχουν κατακλύσει, έγραφε, τα τελευταία χρόνια την
Ελλάδα. Τα μέλη τους ξεπέρασαν τις 30.000 και τελούν υπό την ηγεσία πρώην
ανώτατου αξιωματικού.

Η δολοφονία Λαμπράκη και όσα αποκαλύφθηκαν αργότερα ανάγκασαν την κυβέρνηση
Καραμανλή να παραιτηθεί στις 11 Ιουνίου 1963, αφού στο μεταξύ είχε διαφωνήσει
και με το Παλάτι για το ταξίδι του Παύλου και της Φρειδερίκης στο Λονδίνο,
όπου φοβόταν ότι θα αποδοκιμάζονταν έντονα.

Η παραίτηση Καραμανλή οδήγησε στις εκλογές της 3ης Νοεμβρίου, όπου πρώτο κόμμα
αναδείχθηκε η Ένωση Κέντρου με ποσοστό 42,04% και 138 έδρες. Ο Γ. Παπανδρέου
που σχημάτισε κυβέρνηση πήγε στις εκλογές της 16ης Φεβρουαρίου 1964, όπου η
Ένωση Κέντρου πήρε απόλυτη πλειοψηφία (52,87% και 171 έδρες).

Η δολοφονία Λαμπράκη συνέβη σ’ ένα όργιο τρομοκρατίας έξω από τα γραφεία της
συγκέντρωσης, όπου τραυματίστηκε σοβαρά επίσης ο βουλευτής Γιώργος Τσαρουχάς
και πολλοί άλλοι πολίτες.

Ημέρες πριν από τη συγκέντρωση υπήρχαν πληροφορίες ότι ετοιμαζόταν πογκρόμ
εναντίον των συγκεντρωμένων και υπήρχε επιβουλή κατά της ζωής του Λαμπράκη.
«Γι’ αυτό τόσο η Επιτροπή Ειρήνης Θεσσαλονίκης όσο και ο κ. Γρ. Λαμπράκης
είχαν μεταβεί εγκαίρως στον εισαγγελέα και στη Διεύθυνση της Αστυνομίας και
επέστησαν την προσοχή τους», γράφει η «Αυγή» (23.5.1963, σελ. 1 και 5). Και
συνεχίζει:.

Η συγκέντρωσις

Στη μονάδα εντατικής θεραπείας του ΑΧΕΠΑ νοσηλεύεται σε κρίσιμη κατάσταση ο βουλευτής Γρηγόρης Λαμπράκης

«Η συγκέντρωσις για την Ειρήνη επραγματοποιήθη την 6 μ.μ. στην επί της οδού
Βενιζέλου αίθουσα εμποροϋπαλλήλων. Ήταν πρωτοφανής σε όγκο και ενθουσιασμό,
παρά το γεγονός ότι το κτίριο επολιορκείτο αφ’ ενός μεν από αστυνομικούς, αφ’
ετέρου δε από ορδές νεοφασιστών η αίθουσα είναι κατάμεστη κόσμου.

Όταν εμφανίσθηκαν οι κ.κ. Λαμπράκης και Ρηγόπουλος, οι οποίοι κατευθύνθηκαν
προς την είσοδον του κτιρίου μία ομάς τραμπούκων τους περικύκλωσε. Κατεφάνη
ότι η πρόθεσίς των ήταν να απαγάγουν τον κ. Λαμπράκη, ο οποίος τελικώς τους
εξέφυγε με ελαφρόν τραύμα στο κεφάλι.

Σε λίγο εμφανίζεται στην είσοδο του πολιορκημένου κτιρίου και ο βουλευτής κ.
Τσαρουχάς. Οι τραμπούκοι και πάλι επιτίθενται. Αλλά και πάλιν τα αστυνομικά
όργανα παρακολουθούν ακίνητα στις θέσεις τους το θέαμα.

Ο κ. Τσαρουχάς μεταξύ των πολλών δέχεται στο κεφάλι κι ένα κτύπημα από μεγάλη
πέτρα. Πέφτει κάτω. Μερικοί εξακολουθούν να τον χτυπούν.

Κάποτε τον αφήνουν για να επιτεθούν και να τραυματίσουν τους πολίτες κ. Ι.
Καραμανλή και Α. Τοτιλίδη, οι οποίοι προσπάθησαν να βοηθήσουν τον κ. Τσαρουχά.

Ο κ. Τσαρουχάς αιμόφυρτος μεταφέρεται στο Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ, διεπιστώθη ότι
έχει κάταγμα στην ινιακήν χώραν. Η κατάστασίς του είναι σοβαρά.

Στο μεταξύ η συγκέντρωσις έχει αρχίσει. Οι συγκεντρωμένοι διακόπτουν τους
ομιλητές με ενθουσιώδη χειροκροτήματα και κραυγές “Αφοπλισμός”, “Ειρήνη”. Οι
τραμπούκοι εξακολουθούν να πολιορκούν το κτίριο. Με χυδαίες φράσεις και
χειρονομίες προκαλούν τους συγκεντρωμένους.

Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι όταν μιλούσε ο κ. Λαμπράκης εφώναζαν:

­ Λαμπράκη θα πεθάνης!

­ Θα πληρώσης τον Παπαδόπουλο.

Η δολοφονική απόπειρα

Όταν τελείωσε η συγκέντρωσις ο κ. Λαμπράκης εξέρχεται του κτιρίου
συνοδευόμενος από φίλους της ειρήνης. Τότε το εγκληματικό σχέδιο της
δολοφονίας του τίθεται σε εφαρμογή. Μια μοτοσυκλέττα με τρεις επιβάτες ανέμενε
στην απέναντι πάροδο. Κάποιος σπεύδει προς αυτήν και δείχνει με το χέρι του
τον Λαμπράκη.

Αμέσως η μηχανή τίθεται σε κίνησι και αναπτύσσοντας όλη της την ταχύτητα
επιπίπτει επί του κ. Λαμπράκη. Ο τελευταίος κατέπεσε στο έδαφος ενώ μια λίμνη
αίματος εσχηματίσθη γύρω του. Σημειωτέον ότι τη σκηνή παρηκολούθη και αυτός ο
Διευθυντής της Αστυνομίας.

Ο κ. Λαμπράκης μετεφέρθη στο πρώτων βοηθειών και εν συνεχεία στο νοσοκομείο
ΑΧΕΠΑ. Η κατάστασίς του είναι κρίσιμος. Τα κάτω άκρα του άρχισαν να παγώνουν
ενώ από τα αυτιά του τρέχει αίμα.

Συνελήφθη ο δράστης

Τη νύκτα εγνώσθη ότι συνελήφθη ο οδηγός της μοτοσυκλέττας, που ετραυμάτισε τον
κ. Λαμπράκη.

Είναι ο Σπύρος Γκοτζαμάνης, μεταφορεύς, 35 ετών, κάτοικος Τριανδρίας και
κάτοχος της υπ’ αριθμ. 49981 τρικύκλου μοτοσυκλέττας.

Ο Γκοτζαμάνης είναι γνωστός τρομοκράτης της Ε.Ρ.Ε. κατεδικάσθη κατ’ επανάληψιν
για τραυματισμούς και τρομοκρατικές επιθέσεις περίπου προ διμήνου, διότι
επετέθη εναντίον δημοκρατικών πολιτών της συνοικίας Τριανδρίας προ τετραμήνου.

Φ. Ιωαννίδης»

Ο «Τίγρης» πιάνει τον δολοφόνο

Η επιμονή του ανακριτή Χρ. Σαρτζετάκη, αλλά πριν απ’ όλα ένα απροσδόκητο
γεγονός επέτρεψαν στην έρευνα να προσεγγίσει τους δολοφόνους του Λαμπράκη και
να αποκαλύψει ένα μεγάλο μέρος της συνωμοσίας. Ο πλασιέ Μανώλης Χατζηαποστόλου
όταν οι επιβάτες του τρικύκλου χτύπησαν τον Λαμπράκη όρμησε στην καρότσα και
σκαρφάλωσε στο τρίκυκλο. Στη συνέχεια άρχισε τη συμπλοκή με τους κακοποιούς,
αποκαλύπτοντας την ταυτότητα των δολοφόνων.

Ο απεσταλμένος της «Αυγής» Μάρκος Δραγούμης συνάντησε την επομένη τον Μανώλη
Χατζηαποστόλου στο νοσοκομείο και συζήτησε μαζί του. Ο «Τίγρης», όπως τον
απεκάλεσαν μετά, περιέγραψε την περιπέτειά του ως εξής («Αυγή» 24.5.1963, σελ.
3 και 5):

«Συνάντησα τον πλασιέ Μανώλη Χατζηαποστόλου, 34 ετών, στους διαδρόμους του
νοσοκομείου ΑΧΕΠΑ. Μου περιέγραψε με λεπτομέρειες την πάλη του με τους
δολοφόνους. Η μοτοσυκλέττα του Γκοτζαμάνη είχε στο πίσω μέρος (εκεί που
μπαίνουν τα εμπορεύματα) δύο ακόμα τραμπούκους, ο ένας έπεσε αμέσως στο δρόμο
“μετά το ατύχημα”, ο άλλος έμεινε επάνω.

Με αυτόν που έμεινε επάνω έδωσε την πρώτη μάχη ο Χατζηαποστόλου.

“Πηδάω στη μοτοσυκλέττα αμέσως, μόλις αυτή πάτησε τον Λαμπράκη, ο τραμπούκος
προσπαθεί να κρύψη το πρόσωπό του για να μην το ιδώ.

Πέφτω επάνω του, τον πιάνω από τα μαλλιά, εκείνος τότε βγάζει περίστροφο. Με
τα τραντάγματα της μοτοσυκλέττας που έτρεχε ιλιγγιωδώς πέφτουμε και οι δυο στο
δάπεδο της καρρότσας. Τον κλωτσάω με όλη μου την δύναμι στο πρόσωπο για να
σώσω την ζωή μου. Εκείνος για να προστατεύση το πρόσωπό του από τα χτυπήματα
αφήνει το πιστόλι, το οποίο πέφτει στο δρόμο, έξω από του Λουμίδη. Φωνάζω
βοήθεια, το ίδιο κάνει και αυτός. Παλεύουμε. Βρισκόμαστε έξω από τα γραφεία
της εφημερίδος “Ελληνικός Βοράς”. Σε λίγο εκείνος πέφτει αναίσθητος από τα
κτυπήματα μέσα στην καρότσα.

Εγώ τότε στρέφω την προσοχή μου στον οδηγό και προσπαθώ να τον αναγκάσω να
σταματήση την μηχανή. Σπάζω το τζάμι στα πλάγια του κουβουκλίου, ο οδηγός τότε
τα χάνει. Σταματήσαμε στην διασταύρωσι έξω από τον κινηματογράφο “Τιτάνια”
(σ.σ.: Το σημείο αυτό απέχει πάνω από χίλια μέτρα από το σημείο που έγινε το
έγκλημα). Ο οδηγός κατεβαίνει και μου επιτίθεται. Βγάζει από την τσέπη του ένα
κλομπ και με κτυπάει δυο φορές στο κεφάλι.

Ζαλίζομαι, και σε μία στιγμή βλέπω γύρω μου πολλούς τραμπούκους, οι οποίοι
αρχίζουν να φωνάζουν: “είναι κομμουνιστής, σκότωσε ανθρώπους”.

Παράλληλα όμως άρχισαν να συγκεντρώνονται περαστικοί, οι οποίοι με υπεστήριζαν
“το παιδι έχει μεγάλο δίκιο ­ έλεγαν ­ ο άλλος το χτυπούσε με ξύλο στο
κεφάλι”. Εγώ τότε φώναξα: “Ειμαι φίλος της Ειρήνης”.

Ο κόσμος άρχισε τότε να με υποστηρίζη με μεγαλύτερη μαχητικότητα. Πολλά άτομα
ώρμησαν να με γλυτώσουν. Εν τω μεταξύ ήρθαν όργανα της Τροχαίας. Συνέλαβαν τον
οδηγό και θέλησαν να πάρουν κι εμένα.

Στην αρχή δεν ήθελα να πάω μαζί τους. Μου είπαν οι τροχαίοι: “Δεν θα σε
πειράξουμε”. Εγώ τους απάντησα “θα σας πω εγώ τι θα κάνουμε”.

Σταθήκαμε στη μέση του δρόμου και διάλεξα εγώ το ταξί, που θα μπαίναμε. (Γιατί
δεν εμπιστευόμουν, μήπως και μου φέρναν κανένα ταξί τραμπούκου που θα με
πήγαινε έξω από την πόλι). Δεν αφήνω κανένα πολίτη να μπη στο ταξί. Μαζί με
ένα τροχαίο πήγαμε στον Σταθμό Πρώτων Βοηθειών και από εκεί με έφεραν στο νοσοκομείο».