Άγρυπνος στο Σιάτλ

Παγιδευμένοι στην καθημερινότητά μας, όπως συντίθεται από τις στάσεις εργασίας
των εργαζομένων στα λεωφορεία, τις αγροτικές κινητοποιήσεις, τις καταλήψεις
σχολείων, την πολιτική αντιπαράθεση για τη διαπλοκή και τον βομβαρδισμό των
πληροφοριών για τις οικονομικές εξελίξεις στις αγορές της Δύσης, είναι
αμφίβολο αν δώσαμε τη δέουσα προσοχή στα γεγονότα του Σιάτλ. Η αποδοκιμασία
της παγκοσμιοποίησης από ένα ευρύτατο φάσμα ­ ετερόκλητων εκ πρώτης όψεως ­
στοιχείων, μεταξύ των οποίων κοινωνικά αποκλεισμένοι Αμερικανοί, οικολόγοι
διαφορετικών εθνοτήτων και Ευρωπαίοι αγρότες, είναι ενδεικτική της έκτασης των
παρενεργειών του φαινομένου το οποίο επενδύθηκε με τον πιο διαφημισμένο
νεολογισμό της δεκαετίας μας.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου επέλεξε τη Μέκκα της παγκοσμιοποίησης ­ τις
ΗΠΑ ­ για την υπουργική σύνοδο των κρατών-μελών του. Θέματα της συνόδου η
«απελευθέρωση» των αγροτικών προϊόντων και της πολιτιστικής παραγωγής και
διανομής. Πραγματικός στόχος των διοργανωτών της, η τυπική επικύρωση του ΠΟΕ
ως θεσμού παραγωγής κανόνων Διεθνούς Δικαίου. Οι αντιδράσεις της 30ής
Νοεμβρίου του 1999 έπληξαν ανεπανόρθωτα το τελετουργικό της στέψης του νέου
βασιλέως. Η πολυτελής βιτρίνα της παγκοσμιοποίησης ράγισε και ως άγρυπνος στο
Σιάτλ θα μείνει στη μνήμη μας μάλλον ο Μπιλ Κλίντον παρά ο Τομ Χανκς.

Πέρα όμως από τον ισχυρότατο συμβολισμό της αντιπαράθεσης λίγες μόνον ημέρες
πριν από την αλλαγή χιλιετίας, υπάρχει και η ουσία: η αδυναμία τού δήθεν
ακαταμάχητου πραγματισμού της αγοράς να πείσει ευρύτατα κοινωνικά στρώματα
στις αναπτυσσόμενες αλλά και στις ανεπτυγμένες χώρες ότι αποφέρει θετικά
αποτελέσματα. Η αλήθεια είναι ­ τις συνέπειες της οποίας υφίστανται τα
ασθενέστερα κοινωνικά στρώματα στις ανεπτυγμένες χώρες και οι αναπτυσσόμενες
χώρες συνολικά ­ ότι η παγκοσμιοποίηση περιγράφει μια εξέλιξη η οποία
συντίθεται από τρία πολύ συγκεκριμένα στοιχεία. Το πρώτο είναι η μετατροπή των
οικονομιών της Ρωσίας, της Κίνας και των χωρών οι οποίες ήταν συνδεδεμένες
μαζί τους σε οικονομίες της αγοράς. Οι οικονομίες αυτές συνήθως περνούν
προηγουμένως από μια φάση αποδιοργάνωσης συχνά κλεπτοκρατικής μορφής με
συμπτώματα όπως οι «μαφίες» των αστικών τους κέντρων ή οι πυραμίδες στη
γειτονική μας Αλβανία. Στη φάση της αποδιοργάνωσης επιδιώκεται η καταλήστευση
του πλούτου αυτών των κρατών με τη συνεργασία εγχώριων στοιχείων δοσιλογικής συνείδησης.

Το δεύτερο στοιχείο της παγκοσμιοποίησης είναι η ανάπτυξη διεθνικών
επιχειρήσεων και διεθνικής άρχουσας τάξης μέσα από την εκρηκτική ανάπτυξη των
συναλλαγών με εργαλείο το χρηματιστηριακό κεφάλαιο, οι οποίες ήδη είναι
πολλαπλάσιες σε μέγεθος από το διεθνές εμπόριο. Οι διεθνικές επιχειρήσεις
βέβαια δεν είναι αποεθνικοποιημένες. Αντιθέτως, συμβάλλουν στην οικονομική
μεγέθυνση στις χώρες προέλευσής τους και σε αντίτιμο εξασφαλίζουν από αυτές
ευνοϊκό πλαίσιο για τις δραστηριότητές τους. Όχι μόνον στις ίδιες τις χώρες
προέλευσης αλλά και στις χώρες υποδοχής τους. Το πλαίσιο αυτό συνοψίζεται στη
μείωση των δασμών και της στήριξης εθνικών συγκριτικών πλεονεκτημάτων και στην
αύξηση των φραγμών στην προσπέλαση των αναπτυσσόμενων κρατών στην τεχνολογία
και τεχνογνωσία των αναπτυγμένων. Αυτός ακριβώς είναι ο ρόλος του Παγκόσμιου
Οργανισμού Εμπορίου. Η παραγωγή και θεματοφυλακή κανόνων Διεθνούς Δικαίου καθ’
υπαγόρευση των ισχυρών κρατών ώστε να υπηρετηθούν τα συμφέροντά τους.

Υπάρχει όμως και ένα τρίτο στοιχείο της παγκοσμιοποίησης. Η επιβολή της
πολιτισμικής ομοιομορφίας σε παγκόσμια κυριολεκτικά κλίμακα με όχημα τα δυτικά
ολιγοπώλια ­ τηλεοπτικά κανάλια και εταιρείες κινηματογραφικών παραγωγών
κυρίως ­ τα οποία με πρόσχημα την απελευθέρωση των πολιτισμικών ανταλλαγών
προωθούν τις δυτικές αξίες και τη σύγκλιση προς αυτές κλονίζοντας τις βάσεις
του καθημερινού βίου των λαών.

Προκύπτει όμως από όλα αυτά ένα συγκεκριμένο πολιτικό πρόβλημα με αναφορά και
στα καθ’ ημάς. Η δεκαετία του ’90 υπήρξε η κατ’ εξοχήν περίοδος της ενεργής
συμμετοχής της χώρας μας στις ευρωπαϊκές εξελίξεις. Οι δυνάμεις του
δημοκρατικού σοσιαλισμού της Δυτικής Ευρώπης την ίδια περίοδο φάνηκαν αδύναμες
να αντιπαρατεθούν πειστικά στην παγκοσμιοποίηση. Ακραίες μάλιστα εκδοχές τους
αναδέχθηκαν ρόλο χειροκροτητή της οργανωμένης απορρύθμισης (διότι τελικά περί
αυτού πρόκειται). Αυτό υπήρξε καίριο πλήγμα στη λαμπρή ανθρωπιστική ευρωπαϊκή
μεταπολεμική παράδοση και στους δεσμούς των ασθενέστερων στρωμάτων των
δυτικοευρωπαϊκών κοινωνιών με την πολιτική τους εκπροσώπηση. Αν κάποιο μήνυμα
φτάνει από το Σιάτλ στις ευρωπαϊκές προοδευτικές δυνάμεις, αυτό είναι η
υποχρέωσή τους να γυρίσουν σελίδα προκειμένου να μη χαρακτηριστούν οριστικώς ψευδώνυμες.

Ο Παντελής Οικονόμου είναι βουλευτής Α’ Αθηνών και μέλος της Κεντρικής
Επιτροπής του ΠΑΣΟΚ.