Η κρίση της συναινετικής γερμανικής οικονομίας

Εργαζόμενοι της Χόλτσμαν σε ένα εργοτάξιο, στη Φρανκφούρτη. Η συναινετική γερμανική οικονομία τούς γλίτωσε, την περασμένη εβδομάδα, από την ανεργία. Είναι αμφίβολο αν θα τους σώσει και την επόμενη φορά που η εταιρεία τους θα φθάσει στο χείλος της κατάρρευσης

Ο Γερμανός καγκελάριος Γκέρχαρντ Σρέντερ δεν θα μπορούσε σε καμία περίπτωση να
πάρει θριαμβευτικό ύφος όταν ανακοίνωνε τη διάσωση ­ μέσω της εξασφάλισης
τραπεζικού δανείου ­ της γερμανικής κατασκευαστικής εταιρείας Χόλτσμαν από τη χρεοκοπία.

«Οι τράπεζες, και το λέω αυτό με τον μεγαλύτερο σεβασμό, αποδέχθηκαν τις
οικονομικές και κοινωνικές τους ευθύνες», δήλωσε ο Σρέντερ αμέσως μετά τη
σύσκεψη που πραγματοποίησε με τους επικεφαλής ενός κονσόρτσιουμ τραπεζών
προκειμένου να τους πείσει να αλλάξουν την προηγούμενη απόφασή τους για τη μη
χρηματοδότηση της προβληματικής Χόλτσμαν.

Στην πραγματικότητα, η προηγούμενη εβδομάδα ήταν καταστροφική για την
οικονομία της Γερμανίας, η οποία χαρακτηρίζεται από πολλούς ως συναινετική,
και τη βαθιά ριζωμένη ιδέα ότι οι ακραίες εκφάνσεις του καπιταλισμού
εξομαλύνονται μέσω της συναίνεσης επιχειρήσεων, εργαζομένων και κυβέρνησης.

Κατά τη διάρκεια της προηγούμενης εβδομάδας, ο συναινετικός καπιταλισμός
απειλήθηκε από δύο διαφορετικά, αλλά κοντινά, μέτωπα: την προσφορά επιθετικής
εξαγοράς τής Μάνεσμαν και την κατάρρευση της Χόλτσμαν, μιας γιγαντιαίας
βιομηχανικής επιχείρησης.

Κατ’ αρχήν επήλθε το σοκ της, αξίας 127,7 δισεκατομμυρίων δολαρίων, επιθετικής
προσφοράς εξαγοράς της Μάνεσμαν, μίας από τις πιο επιτυχημένες γερμανικές
εταιρείες, από τη βρετανική Βόνταφον. Η επίθεση της Βόνταφον προκάλεσε κραυγές
στη Γερμανία για τον «καπιταλισμό καζίνο», για τους αδίστακτους
επιχειρηματικούς «καρχαρίες» και την αποσύνθεση της «επιχειρηματικής κουλτούρας».

Στη συνέχεια, ήρθε η κατάρρευση της Χόλτσμαν, μίας γερμανικής κατασκευαστικής
εταιρείας ηλικίας 150 χρόνων, η οποία απασχολεί 17.000 εργαζομένους, αλλά εδώ
και αρκετά χρόνια αντιμετωπίζει προβλήματα κακοδιαχείρισης.

Λόγω των πιέσεων που άσκησε την τελευταία στιγμή ο Σρέντερ και τον εγγυημένο
από τη γερμανική κυβέρνηση δανεισμό 250 εκατομμυρίων μάρκων, η Χόλτσμαν θα
διασωθεί. Είναι το δεύτερο σωσίβιο που προσφέρεται στη Χόλτσμαν τα τελευταία
δύο χρόνια.

Ωστόσο, η διάσωση δεν μπορεί να ακυρώσει την επίδραση των παραγόντων που
οδήγησαν την εταιρεία στη χρεοκοπία. Οι γερμανικές τράπεζες, έχοντας και στο
παρελθόν διασώσει τη Χόλτσμαν, δεν μπόρεσαν, έπειτα από πολλούς γύρους
διαπραγματεύσεων, να καταλήξουν σε μια συμφωνία για την παροχή νέων δανείων
στην εταιρεία.

Η Ντόιτσε Μπανκ, ο μεγαλύτερος πιστωτής και μέτοχος της Χόλτσμαν, προσπάθησε
να οργανώσει την επιχείρηση διάσωσης, αλλά προσέκρουσε στη δριμεία κριτική των
άλλων τραπεζών, που αρνήθηκαν να παράσχουν τα χρήματα των καταθετών τους.

Οι τράπεζες αγνόησαν επανειλημμένα τις πολιτικές πιέσεις και τις κραυγές
απόγνωσης των εργατικών συνδικάτων, αναγκάζοντας τη Χόλτσμαν να καταθέσει
αίτηση πτώχευσης την προηγούμενη Δευτέρα. Μόνον ο συνδυασμός κυβερνητικών
πιέσεων και της παρέμβασης Σρέντερ κατάφεραν να ανατρέψουν το σκηνικό.

Η αρχή της συναίνεσης

Αν και η περίπτωση της Χόλτσμαν είναι διαφορετική από αυτήν της Μάνεσμαν και
οι δύο δείχνουν τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί ο γερμανικός καπιταλισμός.
Πρόκειται για ένα σύστημα που βασίζεται στη στενή σύνδεση των τραπεζών, των
βιομηχανιών και των πανίσχυρων εργατικών συνδικάτων. Αυτό το σύστημα, του
οποίου η λειτουργία έγινε εμφανής από τον ρόλο που ανέλαβε η Ντόιτσε Μπανκ για
να διασώσει τη Χόλτσμαν, βασίζεται στην ιδέα ότι όλοι οι βασικοί παίκτες της
οικονομίας δουλεύουν μαζί, αναζητώντας συναίνεση αντί για αντιπαράθεση.

Το σύστημα προϋποθέτει ότι οι τράπεζες θα χρηματοδοτήσουν τη βιομηχανία και θα
δώσουν χέρι βοηθείας όταν αυτό είναι αναγκαίο.

Προϋποθέτει, επίσης, ότι οι επιχειρήσεις σέβονται το πεδίο δράσης των
τραπεζών, πιθανόν διότι οι μεγάλες τράπεζες είναι μέτοχοι στις μεγαλύτερες
βιομηχανικές επιχειρήσει.

Τα εργατικά συνδικάτα έχουν λόγο στο μέλλον των επιχειρήσεων ­ με
αντιπροσώπευση σε επιβλέποντα συμβούλια και εργατικά συμβούλια, τα οποία
ελέγχονται από τους εργαζομένους και παίρνουν καθημερινώς πολλές αποφάσεις.

Πολλά από αυτά εξακολουθούν να είναι ισχυρά ακόμη και σήμερα.

Ωστόσο, οι κάποτε συμπαγείς δεσμοί σπάνε κάτω από την πίεση του παγκόσμιου
ανταγωνισμού, των διεθνών μετόχων και τη μόνοδρομη οικονομική ολοκλήρωση της
Δυτικής Ευρώπης. Το αποτέλεσμα είναι ότι η γερμανική οικονομία ετέθη την
προηγούμενη εβδομάδα σε μια ξεκάθαρη κατάσταση εκτροχιασμού.

Η επιθετική προσφορά της Βόνταφον για την εξαγορά της Μάνεσμαν, που έχει ως
στόχο τη δημιουργία της μεγαλύτερης εταιρείας κινητής τηλεφωνίας στον κόσμο,
προκάλεσε σχεδόν προβλέψιμες κατηγορίες για Αγγλοσάξονες εισβολείς, οι οποίοι
στοχεύουν στον διαμελισμό επιτυχημένων γερμανικών επιχειρήσεων.

Την προηγούμενη εβδομάδα, το γερμανικό επιχειρηματικό περιοδικό «Γουίρτσαφτ
Βότσε» πήγε πίσω στις ημέρες της συμμαχικής απόβασης στη Νορμανδία, κατά τη
διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, απεικονίζοντας έναν στρατό επιχειρηματιών
σε μία παραλία. Ο τίτλος ήταν «Εισβολή. Επίθεση στη συναινετική κοινωνία».

Το γεγονός ότι η επιχειρούμενη εξαγορά προήλθε από βρετανική επιχείρηση
φαίνεται ότι προκάλεσε λιγότερες αντιδράσεις από την ίδια την επιθετική φύση
της προσπάθειας.

Εργαζόμενοι και πολιτικοί ηγέτες, συμπεριλαμβανομένου του Σρέντερ,
προειδοποίησαν ότι η επιθετική προσφορά θα οδηγήσει στον διαμελισμό μιας
επιτυχημένης εταιρείας και στην απώλεια πολλών θέσεων εργασίας.

Καθώς οι ημέρες περνούσαν, η κυβέρνηση Σρέντερ δεν έδειχνε διάθεση παρέμβασης.
Ο Βέρνερ Μίλερ, ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας, προειδοποίησε ότι δεν πρέπει ο
εθνικισμός να κυριαρχήσει στον διάλογο, σημειώνοντας ότι οι γερμανικές
εταιρείες έχουν εξαγοράσει ήδη πολλές ξένες επιχειρήσεις.

Ο Χανς Άιχελ, ο υπουργός Οικονομικών, συνέστησε στην Ευρωπαϊκή Ένωση να
εναρμονίσει τους κανόνες που διέπουν τις επιχειρηματικές εξαγορές. Ωστόσο,
απέφυγε να προτείνε τον περιορισμό των επιθετικών εξαγορών. Όλα αυτά μπορούσαν
να αλλάξουν.

Ο Σρέντερ θυμίζει χαμαιλέοντα, που δεν τον πειράζει να αλλάζει τις απόψεις του
αν οι πολιτικοί άνεμοι το απαιτούν. Από τη σκοπιά πολλών γερμανικών εταιρειών,
είναι ξεκάθαρα επικίνδυνη κάθε προσπάθεια να υψωθούν εμπόδια στις εξαγορές.

Τα τελευταία δύο χρόνια η Βολκσβάγκεν εξαγόρασε τη βρετανική Ρολς Ρόις, η
Ντόιτσε Μπανκ απέκτησε την τράπεζα Μπάνκερς Τραστ στη Νέα Υόρκη και η Ντέμλερ
Μπεντς εξαγόρασε την Κράισλερ.

Η Μάνεσμαν ήταν μία από τις πιο δραστήριες εταιρείες στην εξαγορά ξένων
επιχειρήσεων, αποκτώντας τον έλεγχο μεγάλων εταιρειών κινητής τηλεφωνίας στην
Ιταλία και τη Βρετανία.

Στο ότι τα πράγματα έχουν αλλάξει, οφείλεται και το γεγονός πως ο ηγέτης της
Αλιάντς, του γερμανικού ασφαλιστικού γίγαντα που βρίσκεται στην καρδιά του
γερμανικού επιχειρηματικού τοπίου, υπερασπίστηκε την προηγούμενη εβδομάδα την
πρακτική των επιθετικών εξαγορών.

«Οι επιθετικές ξαγορές στην Ευρώπη δεν πρέπει να αποτελούν ταμπού», είπε ο
Χένιγκ Σούλτε-Νέλε, πρόεδρος της Αλιάντς σε μια συνέντευξη που παραχώρησε σε
γερμανική εφημερίδα. «Η αλλαγή του ιδιοκτησιακού καθεστώτος μιας εταιρείας
είναι θέμα αξίας και όχι θέμα σημαίας», προσέθεσε. «Η εσωτερική μας αγορά
πλέον είναι η Ευρώπη».

Η κατάρρευση της Χόλτσμαν προσέφερε μια δραματική νότα στον διάλογο για τον
«συναινετικό» καπιταλισμό. Η Χόλτσμαν, μία εταιρεία με 7 δισεκατομμύρια
πωλήσεις και σημαντική διεθνή παρουσία, καταγράφει ζημίες τα τελευταία τέσσερα
χρόνια λόγω της συρρίκνωσης του όγκου κατασκευών και των τιμών των ακινήτων.

Οι περιπτώσεις της Μάνεσμαν και της Χόλτσμαν κτύπησαν σε πολλούς Γερμανούς ως
ανατροπή μιας, κάποτε εύρυθμης, οικονομίας. Κανείς δεν ένιωσε αισθήματα
ικανοποίησης για την επιθετική εξαγορά της Μάνεσμαν ή την κατάρρευση της
Χόλτσμαν, που απασχολεί 17.000 ανθρώπους στη Γερμανία. Ελάχιστοι, ωστόσο,
είχαν να διατυπώσουν εναλλακτικές προτάσεις.