ΑΦΙΕΡΩΜΑ Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ 20ος ΑΙΩΝΑΣ ΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ 1942

Η ΜΠΟΤΑ του κατακτητή πιέζει ασφυκτικά τον ελληνικό λαό το 1942. Η πείνα
θερίζει. Στις απάτητες βουνοκορφές της Ρούμελης και του Μοριά κάποιοι
ανυπότακτοι «κλαρίτες» δείχνουν τον δρόμο του χρέους. Στις παγωμένες νύχτες
της πόλης «άκουγες τα βήματα / ξέκρινες τους ήχους / και μπογιές τοιμάζαμε με
σβηστή φωνή / γράφαμε συνθήματα τις νυχτιές στους τοίχους “Ζήτω η Αντίσταση,
κάτω οι Γερμανοί…”». Στη Φιλοσοφική Σχολή του «εν Αθήνησι Καποδιστριακού
Πανεπιστημίου»… ταραχή μεγάλη επικρατεί. Ο καθηγητής Ε. Πεζόπουλος,
συνεπικουρούμενος και από τον καθηγητή της Παιδαγωγικής Ν. Εξαρχόπουλο,
ανακαλύπτει «αντεθνικήν συνωμοσίαν που εκπορεύεται από τους κόλπους της
σχολής»! Και καταγγέλλει σε συνεδρία της Σχολής: «Μετά καταπλήξεως ανέγνωσα το
φυλλάδιον του κ. Ιωάννου Κακριδή, το επιγραφόμενον “Ελληνική Κλασσική
Παιδεία”. Η κατάπληξίς μου δε οφείλεται όχι μόνον εις την δι’ αυτού αυθαιρέτως
εισαγομένην κατάργησιν των τόνων και των πνευμάτων της Ελληνικής Γλώσσης, αλλά
εις το περιεχόμενον της διατριβής ταύτης…».

Η «αντεθνική συνωμοσία» απασχολεί τη Φιλοσοφική Σχολή επί μακρόν και τελικά ­
με εισήγηση τού κοσμήτορα της Σχολής Φαίδωνα Κουκουλέ και την «ευχήν της
απολύσεως» από τον καθηγητήν της ιδίας Σχολής Ερρίκο Σκάσση ­ το θέμα
παραπέμπεται στη Σύγκλητο του Πανεπιστημίου και από την τελευταία στο
πειθαρχικό συμβούλιο του Πανεπιστημίου.

«Η Σύγκλητος λαβούσα υπ’ όψιν την απόφασιν της Φιλοσοφικής Σχολής, καθ’ ην ο
καθηγητής κ. Ι. Κακριδής, καθηγητής ων της Αρχαίας Ελληνικής Φιλολογίας και
τεταγμένος προς διδασκαλίαν των αρχαίων ελληνικών γραμμάτων, κατά παράβασιν
των πανεπιστημιακών νόμων διεξάγει διδασκαλίαν και επιβάλλει εις τους φοιτητάς
σπουδήν εντελώς αντιτιθεμένην προς το μάθημα, όπερ εκλήθη να διδάξη, αλλά και
διά των θεωριών του, ομιλών και γράφων περί του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού,
επιδιώκει διάσπασιν της γλωσσικής και πνευματικής ενότητος της ελληνικής
φυλής, ούτω δε διαταράσσει εις επικίνδυνον βαθμόν την κανονικήν λειτουργίαν
της Φιλοσοφικής Σχολής…

Α π ο φ α σ ί ζ ε ι

Να παραπεμφθή ο καθηγητής κ. Ι. Κακριδής εις το αρμόδιον Πειθαρχικόν
Συμβούλιον και να διαβιβασθή εις το υπουργείον της Εθνικής Παιδείας η
καταγγελία της Φιλοσοφικής Σχολής με την ευχήν της απολύσεως….».

Ιωάννης Κακριδής. Κατηγορήθηκε (και τιμωρήθηκε) το 1942 ως «διασπαστής της γλωσσικής και πνευματικής ενότητος της ελληνικής φυλής»

Η δίωξη τού Ι. Κακριδή εξήγειρε το σύνολο της πνευματικής και πολιτικής
ηγεσίας του τόπου, ενώ την υπεράσπιση του διωκόμενου καθηγητή αναλαμβάνουν οι
διακεκριμένοι νομικοί Γ. Αντωνακάκης, Θεμιστοκλής Τσάτσος και Κωνσταντίνος Τσάτσος.

* Ο πρώην πρωθυπουργός Θεμιστοκλής Σοφούλης, με επιστολή του στον διωκόμενο
καθηγητή, υπογραμμίζει ότι διάβασε την κλήση σε απολογία του Ι. Κακριδή και
«ομολογώ ότι μετά την ανάγνωσιν αυτής ησθάνθην αληθή αηδίαν. Θεωρώ ανάξιον
εμού και υμών να είπω οτιδήποτε εν σχέσει προς τοιούτον κατηγορητήριον και
μόνον λυπούμαι, διότι η Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, εις την
οποίαν και εγώ ανήκον άλλοτε, κατέπεσεν σήμερον εις τόσον χαμηλόν επίπεδον…».

* Στον ίδιο τόνο και η αντίδραση του Γεωργίου Καφαντάρη, ο οποίος σε επιστολή
του προς το Πειθαρχικό Συμβούλιο του Πανεπιστημίου τονίζει:

­ «Η υπόθεσις (του Ι. Κακαριδή), όμως, είναι ήδη υπόθεσις του Έθνους…
Πλανώνται όσοι πιστεύουν ή ελπίζουν ότι η τετραετής τυραννία και η εθνική
καταστροφή έχουν μαράνει το αίσθημα του καθήκοντος προς την αλήθειαν και έχουν
σβύσει εις την γην αυτήν διά παντός τα ζώπυρα της επιστημονικής ερεύνης, του
κριτικού πνεύματος, της ηρέμου, αλλά και αυστηράς δικαιοσύνης. Παροδικαί
απεδείχθησαν πάντοτε αι κηλίδες εις την ιστορίαν μας…».

* Ο Γεώργιος Παπανδρέου στο μακροσκελές υπόμνημά του προς το Πειθαρχικό
Συμβούλιο, αφού επισημαίνει:

«Το Πανεπιστήμιον Αθηνών είναι δυστυχώς βεβαρυμένον με σκληράς ευθύνας εκ του
προσφάτου παρελθόντος.

Καθ’ όλην την διάρκειαν της τυραννίδος της 4ης Αυγούστου το Πανεπιστήμιον εν
τω συνόλω του, εκτός ολίγων τιμητικών εξαιρέσεων, όχι μόνον δεν ετέθη
αντιμέτωπον, όπως ώφειλεν, αλλ’ υπήρξε και πειθήνιον όργανον και
επανειλημμένως από του επισήμου του βήματος ύμνησε την δουλείαν και
επανηγύρισε την υποταγήν και την εξουθένωσιν του Πνεύματος.

Διά τας ευθύνας αυτάς βεβαίως μίαν ημέραν θα κληθή να λογοδοτήση… Διότι θα
πρέπη να καθιερωθή η παράδοσις ότι τα Ανώτατα Πνευματικά μας Ιδρύματα, όσον
οφείλουν να ευρίσκωνται απολύτως μακράν των καθημερινών πολιτικών και
κομματικών ανταγωνισμών, τόσον οφείλουν όχι μόνον να μετέχουν, αλλά να
πρωτοστατούν εις τους εθνικούς μας αγώνας, εις τους οποίους ασφαλώς ανήκουν οι
αγώνες της εθνικής, της πολιτικής, της πνευματικής μας ελευθερίας…».

Καταλήγει:

«Κύριε Πρόεδρε,

Γεώργιος Παπανδρέου: «Κατ’ ουσίαν κρίνεται ο πνευματικός πολιτισμός της Ελλάδος. Και όπως εκ της Ιστορίας γνωρίζετε: Και οι κρίνοντες κρίνονται!»

Κατ’ επίφασιν μόνον, ενώπιον Υμών, κρίνεται σήμερον ο καθηγητής Κακριδής. Κατ’
ουσίαν κρίνεται ο πνευματικός πολιτισμός της Ελλάδος. Και όπως εκ της Ιστορίας
γνωρίζετε: Και οι κρίνοντες κρίνονται!

Θέλω διά τούτο να πιστεύω ότι το Συμβούλιόν σας θ’ αποδοκιμάση την απόπειραν
του πνευματικού διωγμού, η οποία σήμερον επιχειρείται, και θ’ αποκαταστήση το
κύρος και την περιωπήν της ακαδημαϊκής διδασκαλίας. Θα ταχθή όχι εις το
πλευρόν της αποπείρας υποδουλώσεως, αλλά εις το πλευρόν της Ελευθερίας».

* Στο αυτό πνεύμα κινούνται οι διαμαρτυρίες του καθηγητή Αλέξανδρου Σβώλου,
του καθηγητή Δ. Μπαλάνου, του αντιστρατήγου Αλ. Μαζαράκη, του Παναγιώτη
Κανελλόπουλου, αλλά και δεκάδων άλλων πνευματικών ανθρώπων και κοινών πολιτών.

Ο Τύπος ασχολείται διά μακρόν με τη «δίκη των τόνων» και ο Πέτρος Χάρης
αφιερώνει ειδικό τεύχος της «Νέας Εστίας» στη σκοταδιστική αυτή υπόθεση και
χαρακτηρίζει τη «δίκη των τόνων» δίκη του πνευματικού μας πολιτισμού.

Προσωρινή απόλυση

Τελικά, όμως, το Πειθαρχικό Συμβούλιο, συγκείμενο από τον Π. Τριανταφυλλάκο,
πρόεδρο του Συμβουλίου της Επικρατείας ως πρόεδρο, και μέλη τους Κ.
Κυριλλόπουλο, πρόεδρο του Αρείου Πάγου, Ι. Σακελλίωνα, πρόεδρο τού Ελεγκτικού
Συνεδρίου, Ν. Εξαρχόπουλο, πρόεδρο της Ακαδημίας Αθηνών, Γ. Μπαλή, πρύτανη του
Πανεπιστημίου Αθηνών και Δ. Κοντογιάννη, γραμματέα του Συμβουλίου της
Επικρατείας, «συσκεφθέν κατά νόμον, επιβάλλει εις τον Ιωάννην Κακριδήν,
καθηγητήν του Πανεπιστημίου Αθηνών, διά την εν τω κατηγορητηρίω αναφερομένην
παράβασιν, ως αύτη περιορίζεται εν τη ενάτη σκέψει της παρούσης, την
πειθαρχικήν ποινήν της προσωρινής απολύσεως δύο μηνών και τα τέλη της παρούσης».

«ΚΑΤΗΓΟΡΩ» ΑΠΟ ΤΑ «ΣΤΑΓΟΝΙΔΙΑ»

Ποιοι πρωταγωνιστούν στη δίωξη τού Ι. Κακριδή; Τα «σταγονίδια» του καθεστώτος
της 4ης Αυγούστου, με πρωταγωνιστές τους καθηγητές Ε. Πεζόπουλο, Ν.
Εξαρχόπουλο, Γ. Μπαλή.

Μικρό απάνθισμα από τις καταθέσεις των «κατηγόρων»:

Ο καθηγητής Ν. Εξαρχόπουλος: «Δεν διστάζω να χαρακτηρίσω τας γνώμας του
καθηγητού Κακριδή εγκληματικάς».

Ο καθηγητής Ε. Λογοθέτης: «Εις το φυλλάδιόν του “Ελληνική Κλασσική Παιδεία” ο
καθηγητής Κακριδής περιλαμβάνει πράγματα ανακριβή και αντεθνικά. Ζητεί να
αποκηρύξωμεν την αρχαίαν πνευματικήν παράδοσιν και την αρχαίαν κληρονομίαν του
Έθνους, διότι αυτά αποτελούν δεσμά δι’ ημάς τόσον επαχθή όσον και η αγρία
φύσις, και ο λέγων ταύτα είναι Έλλην και μάλιστα καθηγητής του Πανεπιστημίου.
Αυτό ομοιάζει με τον γεννηθέντα εντός πλουσίου και ευγενικού μεγάρου και
ζητούντα να καύση τούτο διά να εισέλθη εις μίαν καλύβην…».

Ο καθηγητής Φ. Κουκουλές: «Διά των ιδεών του καθηγητού Κακριδή αίρεται η βάσις
της διδασκαλίας της αρχαίας ελληνικής γλώσσης, τόσον εν τω Πανεπιστημίω όσον
και εν τοις σχολείοις της μέσης εκπαιδεύσεως».

Ο καθηγητής Ερρίκος Σκάσσης: «Αι εργασίαι του καθηγητού Κακριδή ου μόνον είναι
ριζοσπαστικαί από απόψεως γλωσσικού ιδιώματος και ορθογραφίας, αλλά είναι και
άκρως αντίθετοι προς την διδασκαλίαν των άλλων τριών καθηγητών της ιδίας
έδρας, ούτω δε φέρει σύγχυσιν εις τους διδασκομένους και αναρχίαν».

Ο καθηγητής Απ. Δασκαλάκης: «Έχω την αντίληψιν ότι η στάσις του καθηγητού
Κακριδή δεν συντελεί εις την εύρυθμον λειτουργίαν της Φιλοσοφικής Σχολής και
δεν συντείνει εις την ευόδωσιν του εκπαιδευτικού σκοπού του Πανεπιστημίου».

Ο καθηγητής Γ. Σακελλαρίου: «Ο συνάδελφος Κακριδής είναι συμπαθής κατά τα
άλλα, συμπαθέστερος δε εις εμέ και διότι είναι υιός πνευματικού μου πατρός,
αλλά και διότι παράνυμφος εις τους γάμους του διετέλεσα. Παρά την συμπάθειάν
μου όμως ταύτην δεν δύναμαι να μη εκφράσω την οδυνηράν έκπληξίν μου διά την
επίμονον αυτού αντίθεσιν προς την καθιερωμένην εν τω Πανεπιστημίω παράδοσιν».