ΑΦΙΕΡΩΜΑ Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ 20ος ΑΙΩΝΑΣ ΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ 1939

Ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος άρχισε την 1η Σεπτεμβρίου 1939 με την εισβολή του
Χίτλερ στην Πολωνία. Δέκα μόλις ώρες αργότερα αρχίζει η δράση των γερμανικών
υποβρυχίων στον Βόρειο Ατλαντικό Ωκεανό και στη Βόρεια Θάλασσα, τορπιλίζοντας
εμπορικά και επιβατικά πλοία. Πρώτο θύμα της τορπίλης είναι το βρετανικό
επιβατικό πλοίο «Αθένια». Η Ελλάδα δεν συμμετέχει στον πόλεμο ­ θα οδηγηθεί
αναγκαστικά στις εχθροπραξίες 14 μήνες αργότερα. Αλλά το ελληνικό εμπορικό
ναυτικό συμμετέχει σε ναυμαχίες, χωρίς τη θέλησή του: αφού δέχεται επιθέσεις
με τορπίλες από τα γερμανικά υποβρύχια. Οι αξιωματικοί και οι ναύτες των
ελληνικών εμπορικών πλοίων θα ζήσουν με τον τρόμο της τορπίλης. Θα δουλεύουν
στους ωκεανούς, θα τρώνε και θα κοιμούνται με τον εφιάλτη του υποβρυχίου που
μπορεί να τους βυθίσει μέσα στη μαύρη νύχτα στα παγωμένα νερά του Βορείου
Ατλαντικού και της Βόρειας Θάλασσας. Ένα από τα πρώτα ελληνικά σκάφη που
βυθίστηκαν ήταν το φορτηγό «Διαμαντής», το οποίο βυθίστηκε στις 3 Οκτωβρίου
1939, την ώρα που προσέγγιζε τα αγγλικά παράλια, μεταφέροντας μεταλλεύματα και τρόφιμα.

Ο «Διαμαντής» είχε αποπλεύσει από το Πέπες στις 19 Σεπτεμβρίου 1939, με
πλοίαρχο τον Π. Πατέρα. Οι ναύτες και οι αξιωματικοί του σκάφους σώθηκαν όλοι,
χάρη στον ανθρωπισμό του Γερμανού κυβερνήτη του υποβρυχίου «U.35», Φον Χέρνερ
Χοφ. Τον τορπλισμό του «Διαμαντή» περιέγραψαν οι ναύτες, όταν έφθασαν στον
Πειραιά, ένα μήνα αργότερα («Καθημερινή» 3.11.1939, σελ. 3):

«Την πρωίαν της 3ης Οκτωβρίου το πλοίον είχε διανύσει το μεγαλύτερον τμήμα του
ταξιδίου του και προσήγγιζεν εις τα αγγλικά παράλια. Ολίγον μετά μεσημβρίαν
της ιδίας ημέρας και μόλις το πλήρωμα είχε τελειώσει το γεύμα του ενεφανίσθη
το γερμανικόν υποβρύχιον “U.35”, αναδυθέν περί το 1/4 μιλλίου μακράν του
“Διαμαντή”. Ευθύς αμέσως το υποβρύχιον διέταξε τον Έλληνα πλοίαρχον, να
εγκαταλείψη το σκάφος και να επιβιβάση το πλήρωμα εις τας λέμβους, διότι το
φορτηγόν θα ετορπιλλίζετο, ως φέρον φορτίον περιεχόμενον εις τον κατάλογον των
ειδών λαθρεμπορίου.

Ελιγμός του κυβερνήτη

Παρά την επικρατούσαν θαλασσοταραχήν, το εξ 28 ανδρών πλήρωμα του πλοίου
εισήλθεν εις τρεις λέμβους. Η μία εξ αυτών όμως συνετρίβη, άμα τη καθελκύσει
της, κτυπήσασα επί των πλευρών του πλοίου, οι δε επιβαίνοντες αυτής ναύται
Μιχ. Λοΐζος και Π. Κυπραίος ευρέθησαν εις την θάλασσαν. Ετέρα λέμβος με
ναυαγούς επέτυχε να τους διασώση. Όταν οι ναυαγοί απεμακρύνθησαν του φορτηγού
και επλησίασαν προς το υποβρύχιον, ο Γερμανός κυβερνήτης εξετέλεσεν ελιγμόν,
ώστε να πλησιάσουν οι λέμβοι από την υπήνεμον πλευράν, διέταξε δε τους άνδρας
του πληρώματος να επιβούν του υποβρυχίου.

Οφείλω ­ είπεν ο Γερμανός κυβερνήτης φον Χέρνερ Χοφ ­ να φροντίσω διά την
διάσωσίν σας. Θα σας αποβιβάσω εν καιρώ εις έρημον ιρλανδικήν ακτήν, διότι με
αυτόν τον καιρόν θα αντιμετωπίσετε σοβαρούς κινδύνους εις τας λέμβους.

Όταν όλοι οι ναυαγοί εισήλθον εις το εσωτερικόν του υποβρυχίου, εκλείσθη εν
σπουδή η καταπακτή και το σκάφος κατεδύθη εις βάθος 15 περίπου μέτρων
εκτοξεύσαν τρεις τορπίλλας κατά του εγκαταλελειμμένου φορτηγού. Ακολούθως το
υποβρύχιον κατεδύθη εις μεγαλύτερον βάθος και ήλλασσε συχνά πορείαν, πλέον με
μικράν ταχύτητα, ώστε να μη προκαλή θόρυβον, δυνάμενον ν’ ακουσθή από τα
ηχόμετρα των καταδιωκτικών αγγλικών σκαφών».

30 ώρες στο υποβρύχιο

Οι ναύτες του «Διαμαντή» έμειναν τριάντα ώρες στο υποβρύχιο, από τις οποίες 7
σε κατάδυση. Οι Γερμανοί τούς έδωσαν στεγνά ρούχα, τροφή και περιποιήθηκαν
τους αρρώστους. «(…) Ο μόνος περιορισμός των ναυαγών ήτο ότι έπρεπε να
μένουν σχεδόν ακίνητοι, εις οίας θέσεις ετοποθετήθησαν. Το μέτρον ελήφθη ίνα
μη διαταραχθή η ισορροπία του σκάφους κατά τον υποβρύχιον πλουν του. Το “U.35”
ήτο σκάφος 500 τόννων και έφερε πλήρωμα 37 ανδρών.

Ο Γερμανός κυβερνήτης παρεπονέθη, διότι ο ασυρματιστής τού “Διαμαντή” εξέπεμψε
το σήμα κινδύνου και την θέσιν του πλοίου (60 μίλλια ΝΔ του Λάδσεντ). Οι
αγγλικοί σταθμοί ­ είπε ­ έλαβον το σήμα σας και σας απήντησαν ότι στέλλουν
δύο αεροπλάνα βομβαρδιστικά προς δίωξιν του σκάφους μου και δύο υδροπλάνα προς
διάσωσίν σας…

… Την αυγήν της 4ης Οκτωβρίου συνέχισε το ταξίδιόν του εν ημικαταδύσει και
τας πρώτας εσπερινάς ώρας της ιδίας ημέρας προσήγγισεν εις έρημον θέσιν της
Ιρλανδίας εις τον κόλπον Ντίγκλι-Κέρρυ.

Η αποβίβασις των ναυαγών εγένετο διά λέμβου του υποβρυχίου εξ αδιαβρόχου. Όταν
όλοι απεβιβάσθησαν, το υποβρύχιον παρέλαβε την λέμβον και εξηφανίσθη εις το
πέλαγος, ενώ οι ναυαγοί κατέφυγον εις δύο παρά την ακτήν οικίσκους αλιέων,
ένθε και διενυκτέρευσαν. Οι Ιρλανδοί περιέθαλψαν τους ναυαγούς, όσον ηδύναντο
και ειδοποίησαν τον πλησιέστερον σταθμόν ακτοφυλακής…».

Η τραγωδία του «Θρασύβουλου»

Πριν συμπληρωθεί μήνας από τον τορπιλισμό του «Διαμαντή» συνέβη η τραγωδία του
φορτηγού πλοίου «Θρασύβουλου». Ο τορπιλισμός του φορτηγού έγινε ημέρα μεσημέρι
τη Δευτέρα 30 Οκτωβρίου, 160 μίλια νοτιοδυτικά της Ιρλανδίας.

Στα παγωμένα νερά του Βορείου Ατλαντικού χάθηκαν 22 αξιωματικοί και ναύτες,
μεταξύ των οποίων και ο αδελφός του πλοιάρχου, Π. Βογιατζίδης. Σώθηκαν μόνο
πέντε άνδρες και ο πλοίαρχος Ν. Βογιατζίδης. Ο πλοίαρχος αφηγήθηκε τα
περιστατικά του τορπιλισμού, μόλις έφθασε στην Πάτρα («Καθημερινή»,
19.11.1939, σελ. 3):

«Η θάλασσα ήτο λίαν τεταραγμένη επλέομεν μετά κόπου, όταν μετά διήμερον πλουν
από του λιμένος του Σουανσί, περί την 11ην πρωινήν της 30ής Οκτωβρίου είδομεν
εις μικράν απόστασιν από του πλοίου μας ν’ αναδύεται υποβρύχιον, το οποίον
ύψωσε την γερμανικήν σημαίαν.

Το υποβρύχιον διά σήματος διέταξε το πλοίον μας να σταματήση. Μετ’ ολίγον δι’
άλλου σήματος ο κυβερνήτης του υποβρυχίου με διέταξε να διαπεραιωθώ επί του
υποβρυχίου διά να εξετάση τα ναυτιλιακά μου έγγραφα. Πράγματι μετ’ ολίγον και
παρά την επικρατούσαν μεγάλην θαλασσοταραχήν διέταξα και κατεβιβάσθη μία
λέμβος της οποίας επέβημεν εγώ και οι διασωθέντες ναύται μου και επλησίασα το
γερμανικόν υποβρύχιον. Εις το σημείον τούτο ο πλοίαρχος αφηγείται ότι η λέμβος
της οποίας επέβαινε λόγω της τρικυμίας «έκαμνε νερά» και μόνον μετά σκληράν
πάλην με τα κύματα κατώρθωσε να διαπεραιωθεί επί του υποβρυχίου.

Μετά την εξέτασιν των ναυτιλιακών μας εγγράφων, συνεχίζει ο κ. Βογιατζίδης, ο
κυβερνήτης του υποβρυχίου μού είπε:

­ Λυπούμαι πολύ κύριε, αλλά είμαι υποχρεωμένος να βυθίσω το πλοίον σας διότι
μεταφέρετε εμπορεύματα του εχθρού μας.

Παρεκάλεσα τότε, λέγει ο κ. Βογιατζίδης, τον κυβερνήτην να παραλάβη επί του
υποβρυχίου το πλήρωμα του ατμοπλοίου μου ή τουλάχιστον να μου επιτρέψη να
ανέλθω εις το φορτηγόν μου διά να εποπτεύσω εις την εγκατάλειψίν του υπό του
πληρώματος. Ο Γερμανός κυβερνήτης, εις την αίτησίν μου να παραλάβη το πλήρωμα
επί του υποβρυχίου, προέβαλεν άρνησιν, εις δε το δεύτερον αίτημά μου, μου απήντησε.

­ Σεις να επιβιβασθήτε της λέμβου και εγώ θα δώσω το σήμα της εγκαταλείψεως
του φορτηγού διότι δεν έχομεν καιρόν.

Πραγματικώς επεβιβάσθημεν της μικράς μας λέμβου και απεμακρύνθημεν του
υποβρυχίου, τότε δε εδόθη και το σήμα του τορπιλλισμού του φορτηγού μας.

Την στιγμήν καθ’ ην κατηρχόμην του υποβρυχίου ήκουσα τον κυβερνήτην του, να
δίδη την διαταγήν της εκσφενδονίσεως της τορπίλλης. Το φορτηγόν μας το είδομεν
μόνον μίαν φοράν όταν μετά πάροδον ολίγης ώρας κατεποντίζετο εις τον ωκεανόν.
Πού το εκτύπησεν η τορπίλλη δεν γνωρίζω, διότι την στιγμήν εκείνην τα κύματα
του Ατλαντικού μας είχον αποκρύψει την θέαν του φορτηγού. Ηκούσαμεν μόνον μίαν
ισχυράν έκρηξιν και είδομεν μίαν στήλην ύδατος. Το υποβρύχιον είχεν εξαφανισθή
και αυτό και η μικρά λέμβος της οποίας επεβαίνομεν ήτο έρμαιον των κυμάτων.
Προσεπάθησα να κατευθύνω την σωσίβιον λέμβον προς το μέρος του ναυαγίου, τούτο
όμως κατέστη αδύνατον διότι τα κύματα μας απεμάκρυναν εκείθεν.

Τέσσερα μερόνυχτα πάλη με τα κύματα

Τέσσαρα ημερόνυκτα επαλαίομεν επαγνωσμένως με τα κύματα. Η μικρά λέμβος ήτο
ημιβυθισμένη και είχομεν εξαντλήση το μικρόν απόθεμα τροφών αι οποίαι ήσαν εκ
των προτέρων εναποθηκευμέναι εντός αεροστεγούς κιβωτίου συμφώνως προς τους
ναυτικούς κανόνας.

Την νύκτα της δευτέρας ημέρας είδομεν εκ του μακρόθεν εν πλοίον και
κατεβάλαμεν προσπαθείας διά να μας αντιληφθή. Τούτο, όμως, δεν κατέστη δυνατόν.

Την 3η Νοεμβρίου περί τα ξημερώματα, ενεφανίσθη ενώπιόν μας το μικρόν
νορβηγικόν “Χόβμοϋ”, προς το οποίον απηυθύναμεν σήματα. Ηνάψαμεν δηλ. μικράν
ποσότητα πετρελαίου και εκινούμεν εις τον αέρα δύο υποκάμισά μας. Το
νορβηγικόν μάς αντελήφθη, μας περισυνέλεξε και μας παρέσχε πάσαν δυνατήν περίθαλψιν.

Η κατάστασίς μας ήτο τραγική. Εγώ και οι εξ ναύται μου είμεθα σχεδόν
ημιθανείς. Ευθύς, όμως, ως ανήλθομεν επί του νορβηγικού δεν υπελογίζαμεν πλέον
τους εαυτούς μας και επεζητήσαμεν να σώσωμεν τους υπολοίπους συναδέλφους μας
των οποίων ηγνοούμεν και αγνοούμεν ακόμη την τύχην.

Περαιτέρω ο πλοίαρχος αφηγείται ότι το νορβηγικόν εξέπεμψε το σήμα του
κινδύνου και παρεκάλεσε τα περιπλέοντα πλοία να ερευνήσουν διά την διάσωσιν
των υπολοίπων ανδρών του πληρώματος του “Θρασυβούλου”. Ο Νορβηγός μάλιστα
πλοίαρχος παρεξέκλινε του δρομολογίου του και ηρεύνησεν ακάρπως όμως εκεί όπου
εγένετο η καταβύθισις του “Θρασυβούλου”».