ΑΦΙΕΡΩΜΑ Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ 20ος ΑΙΩΝΑΣ ΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ 1936

Το βράδυ της 4ης Αυγούστου 1936 τίποτε δεν προμηνούσε τι βυσσοδομούσαν στα
σκοτεινά παρασκήνια ο βασιλιάς Γεώργιος και ο πρωθυπουργός Ι. Μεταξάς. Ούτε
καν οι πολιτικοί συντάκτες των εφημερίδων είχαν υποπτευθεί ότι παρασκευαζόταν πραξικόπημα.

Ο κόσμος έχει ξεχυθεί στους κινηματογράφους, τα θέατρα και τα παραλιακά
κέντρα. Άλλοι έχουν ανεβεί στην Κηφισιά και τη Βαρυμπόμπη.

Μόνο το ΚΚΕ βρισκόταν σε επιφυλακή. Ο «Ριζοσπάστης» της ίδιας ημέρας
προειδοποιεί ότι εντός της ημέρας πρόκειται να κηρυχθεί δικτατορία. Στις
υπόλοιπες εφημερίδες κυριαρχούν οι ανταποκρίσεις των απεσταλμένων τους στο
Βερολίνο για την παρακολούθηση των Ολυμπιακών Αγώνων, στις οποίες δεσπόζει η
φωτογραφία του πρώτου Ολυμπιονίκη στον μαραθώνιο του Σπύρου Λούη «να παραδίδει
τον κλάδον της ελαίας της Ολυμπίας εις τον Χίτλερ». Ουδείς προβληματισμός, και
περισσότερον φόβος, από την πανεργατική απεργία που θα άρχιζε από τα
μεσάνυχτα. Απλώς στις σχολιογραφικές στήλες των εφημερίδων εκφράζεται η ελπίδα
«αυτή την φοράν ούτε η κυβέρνησις ούτε αι αρχαί θα δώσουν εις τους δημαγωγούς
την ευκαιρίαν μιάς μεγαλειτέρας εργατικής εξάψεως, διά συγκρούσεων
αψυχολογήτων και εντελώς περιττών».

Η κήρυξη της δικτατορίας έγινε γνωστή όταν αστυνομικοί κατέφθασαν στα γραφεία
και τα τυπογραφεία των εφημερίδων και απαγόρευσαν την εκτύπωση των πρωινών
εφημερίδων της 5ης Αυγούστου.

Στις απογευματινές εφημερίδες της 5ης Αυγούστου και κάτω από καθεστώς αυστηρής
λογοκρισίας και με την πανομιότυπη επιχειρηματολογία που συναντάται 31 χρόνια
αργότερα, την 21η Απριλίου 1967, αιτιολογείται η κατάργηση της Δημοκρατίας.

«Εκηρύχθη από της νυκτός ο στρατιωτικός νόμος προς αντιμετώπισιν απειλουμένων
εκ των κομμουνιστών κινδύνων. Διάγγελμα του κ. Μεταξά…».

Το «ρεπορτάζ» δίνει τη θέση του στα διαγγέλματα των δύο πρωταγωνιστών του
τυραννικού καθεστώτος, του βασιλιά Γεωργίου και του Ι. Μεταξά.

Προς τον ελληνικόν λαόν,

Ενώ η Βουλή η εκλεγείσα μετά τας μακράς εσωτερικάς περιπετείας του έθνους τον
Ιανουάριον του 1936, όπως αποκαταστήση την εσωτερικήν γαλήνην και τάξιν,
απεδείχθη ευθύς εξ αρχής ανίκανος και εις τούτο και εις το να δώση κυβέρνησιν
εις την χώραν και η ανικανότης αύτη απεδείχθη και κατόπιν και τελευταίως ακόμη
ένεκα των αθεραπεύτων κομματικών αντιθέσεων και προσωπικών ερίδων, αίτινες
ελάχιστα ενδιέφερον την μεγίστην μάζαν του εργαζομένου λαού, ο κομμουνισμός
επωφελούμενος και της περιστάσεως ταύτης και της προς αυτόν δοθείσης
υποστηρίξεως διαφόρων πολιτικών μερίδων, ήγειρε θρασυτάτην την κεφαλήν του
απειλών σοβαρώτατα το κοινωνικόν καθεστώς της Ελλάδος.

Από μακρού χρόνου, αλλά ιδίως κατά τους τελευταίους μήνας εντατικώτατα πλέον,
ο κομμουνισμός παρεσκεύαζε την κοινωνικήν επανάστασιν και τελευταίως
επίστευσεν ότι ευρίσκεται εις τα πρόθυρα αυτής. Αι σκηναί της Θεσσαλονίκης
κατά τον παρελθόντα Μάιον υπήρξαν το προΐμιον.

Και προ αυτών και έκτοτε μετά μεγαλειτέρας εντατικότητος κατεπλημμύριζε τους
στρατώνας διά πρακτόρων και εντύπων προκηρύξεων καλών τους στρατιώτας εις την
κοινωνικήν επανάστασιν.

Ο ελληνικός λαός δύναται από της στιγμής ταύτης να ζη και εργάζηται ήσυχος και
απερίσπαστος και με απόλυτον το αίσθημα της ασφαλείας, καθώς και με πλήρη την
πεποίθησιν ότι η κυβέρνησις εδραιούσα το κοινωνικόν καθεστώς θα εργασθή υπό
την αιγίδα της Α.Μ. του Βασιλέως αποτελεσματικώς διά την ευημερίαν της
ελληνικής κοινωνίας εν γένει και ιδιαιτέρως των πενεστέρων και πασχουσών αυτής τάξεων.

Προς τούτο ζητώ από πάντας πλήρη πειθαρχίαν προς το κράτος, απαραίτητον διά
την σωτηρίαν της ελληνικής κοινωνίας και άνευ της οποίας πειθαρχίας πραγματική
ελευθερία δεν δύναται να υπάρξη.

Κοτοπούλη: «Γκρεμίζουν το θέατρό μου…»

Το θέατρο της πλατείας Ομονοίας με τα συνεργεία κατεδάφισης

Την ίδια μέρα που το δημοκρατικό πολίτευμα της χώρας κατεδαφίζεται από αυτούς
που ορκίσθηκαν «πίστη στο Σύνταγμα και τους νόμους της χώρας», τον βασιλιά και
τον πρωθυπουργό, στην Πλατεία της Ομονοίας, οι μανιακοί της ανοικοδόμησης
κατεδαφίζουν ένα «ναό της τέχνης». Το θέατρο της Μαρίκας Κοτοπούλη. Η μεγάλη
καλλιτέχνιδα με σειρά αυτοβιογραφικών δημοσιευμάτων της στα «Αθηναϊκά Νέα»
κραυγάζει με σπαραγμό ψυχής: «Γκρεμίζουν το θέατρό μου…».

«Γνώρισα την σκηνή της Ομονοίας όταν ήμουν… σαράντα ημερών! Έπαιζε σ’ αυτήν
ο πατέρας μου. Σε ένα έργο ο “Αμαξηλάτης των Άλπεων” πρέπει να βγη στην πρώτη
πράξι ένα μωρό. Συνήθως έβγαζαν ένα ψεύτικο. Η μητέρα μου όμως, όταν μ’
απέκτησε εκαινοτόμησε. Έτσι μ’ έβγαλε εις την σκηνή σαράντα μόλις μερών. Αυτή
υπήρξεν η πρώτη μου γνωριμία με τα φώτα της ράμπας. Τον άλλο όμως χρόνο είχα
αμέσως… εξέλιξι. Οι γονείς μου παίζανε στο θέατρο της “Ομονοίας” ­ έτσι
λεγότανε εκείνη την εποχή το θέατρό μου που γκρεμίζουν ­ το ίδιο πάλι έργο.
Ξανάπαιξα. Αλλ’ αυτή τη φορά όχι στην πρώτη πράξι που βγαίνει το μωρό, αλλά
στην δευτέρα, όπου το βρέφος παρουσιάζεται κάπως μεγαλύτερο και μιλεί. Μίλησα,
λοιπόν, κι εγώ! Εις ηλικίαν ενός έτους τα κατάφεραν να μου μάθουν να ψελλίσω
αυτάς ακριβώς τας λέξεις: “Πάμε εις την πεδιάδα να κόψουμε χαμοκέρασα”.
Φαίνεται δε ότι τις είπα. Τώρα πώς, αυτό ομολογώ ότι η κριτική της εποχής μου
απέμεινεν άγνωστος…

Η ζωή μου κυλούσε όλη μέσα στο θέατρο. Ακόμη και τα βράδια την ώρα της
παραστάσεως ήμουν εκεί. Στο υπερώον. Μ’ ένα κουλούρι ή το κομμάτι το ψωμί της
γρηάς Φροσάρ ­ σαν έπαιζε η μητέρα μου “Δύο Ορφανές” που ήταν ο θρίαμβος της
εποχής ­ καθόμουν, κι έβλεπα. Το κουλούρι δεν το έβαζα στο στόμα παρά μονάχα
στα διαλείμματα, γιατί σ’ όλη την παράστασι το στόμα μου έμεινε… ανοιχτό.
Κύτταζα διαρκώς το έργο κι εθαύμαζα όλα. Όλους. Αντί για το κουλούρι, έτρωγα
την σκηνή. Και τα χρόνια περνούσαν. Μπήκα στο Αρσάκειο. Μ’ επήραν και φοιτούσα
δωρεάν. Συγχρόνως όμως έπαιζα. Τόσο στο θέατρο, όσο και στο σχολείο. Στο
θέατρο έβγαινα κι έκανα τον Έρωτα στον “Προμηθέα”, την “Χάρι του Βασιληά” και
στο σχολείο απήγγελλα, έκανα παιδικές παραστάσεις, διοργάνωνα ευεργετικές κι
έτσι σπούδαζα και συγχρόνως μπορούσα λίγο να βοηθώ οικονομικώς τους δικούς
μου. Ήμουν 6-7 χρονών και τα μικρά παιδιά είνε πάντα αγαπητά και τα ενισχύουν.
Σε λίγο όμως ο πατέρας μου άφησε το θέατρο της “Ομονοίας” κι επήρε τον
“Παράδεισο”. Το θέατρο που τώρα γκρεμίζεται το επήρε ο Χρηστομάνος. Άλλαξε και
το όνομά του: Από θέατρον “Ομονοίας” μετωνομάσθη εις “Νέαν Σκηνή”».