Το Κυπριακό σε πρώτο πλάνο

Αύριο η Ελλάδα υποδέχεται τελικά τον Πρόεδρο Κλίντον. Και είμαι απολύτως
βέβαιος ότι τον υποδέχεται με την πατροπαράδοτη φιλοξενία της, με αίσθημα
εθνικής αξιοπρέπειας και ευθύνης και με απόφαση να διατυπώσει τις θέσεις
εκείνες που διασφαλίζουν τόσο τα εθνικά μας συμφέροντα όσο και την αναγκαία
αποκλιμάκωση της έντασης στην περιοχή.

Η επίσκεψη του Προέδρου των ΗΠΑ είναι εξαιρετικά σημαντική. Όχι για τον
οικονομικό ή πολιτικό ρόλο της Ελλάδας στα Βαλκάνια που είναι δεδομένος και
κατοχυρωμένος πλέον διεθνώς. Ούτε για τεχνικά θέματα σχετικά με την
καταπολέμηση της διεθνούς τρομοκρατίας. Τα θέματα αυτά ετέθησαν εμβόλιμα και
διαδικαστικά και εκ των υστέρων. Ετέθησαν αφού προηγουμένως η πρωτοβουλία του
Προέδρου Κλίντον να ταράξει τα «λιμνάζοντα ύδατα» στο Κυπριακό και να
δρομολογήσει ουσιαστική πορεία επίλυσης, φάνηκε για μια ακόμη φορά να
σκοντάφτει στην άρνηση της Άγκυρας. Δεν είναι, κατά συνέπεια, καθόλου τυχαία η
ρήση του στο πιο επίσημο βήμα της γειτονικής χώρας, την τουρκική
Εθνοσυνέλευση, ότι «η Ελλάδα ανέλαβε τα δικά της ρίσκα. Θα έπρεπε και η
Τουρκία να αναλάβει τα δικά της…».

Πράγματι, τα τελευταία χρόνια, με προσωπική παρέμβαση του Αμερικανού Προέδρου
εκδηλώθηκε η πρώτη, από το 1974, ουσιαστική διαμεσολάβηση για επίλυση του
Κυπριακού προβλήματος. Ο στόχος είναι να διευθετηθεί μέσα από προσωπική του
πρωτοβουλία ένα τεράστιο ζήτημα ασφάλειας στην περιοχή που κρατά δέσμιες δύο
χώρες – συμμάχους των ΗΠΑ, προκαλεί διμερείς τριβές και αστάθεια και
δημιουργεί δυσκολίες στην εμπέδωση των αμερικανικών στρατηγικών ερεισμάτων. Ο
ρεαλισμός της πρωτοβουλίας στη συγκεκριμένη χρονική στιγμή βασίστηκε στην
παραδοχή για πρώτη φορά σε σχέση με την αμερικανική διπλωματία στο Κυπριακό,
ότι η Άγκυρα πρέπει, επιτέλους, να πάρει την πολιτική ευθύνη για τους
χειρισμούς της τουρκικής πλευράς, ώστε να καταστεί εφικτή μια δυσκολότατη αλλά
πάντως ουσιαστική διαπραγμάτευση των εμπλεκόμενων μερών.

Μπορούσε να είναι αποτελεσματική η αμερικανική διαμεσολάβηση στις εξελίξεις; Η
προσωπική ανάμειξη του Προέδρου Κλίντον στην εργώδη προσπάθεια προετοιμασίας
της παρουσίας του στην περιοχή φαίνεται να έχει υπόβαθρο αυτή την πεποίθηση.
Μετά τη Βόρεια Ιρλανδία, το Μεσανατολικό, το Ντέιτον και το Ραμπουιγιέ δύσκολα
μπορούσε να πιστέψει κανείς ότι ο Πρόεδρος Κλίντον θα διακινδύνευε το κύρος
του στο διπλωματικό τέλμα του Κυπριακού.

Στην πορεία διαμόρφωσης ενός πλαισίου, μέσα στο οποίο θα μπορούσε να
δρομολογηθεί η αναβάθμιση των στάσιμων και αδιέξοδων διακοινοτικών συνομιλιών
και να αναδειχθεί μια ρεαλιστική και βιώσιμη λύση που δεν θα ανέτρεπε το
βασικό πλαίσιο των αποφάσεων του ΟΗΕ, η Τουρκία ακολούθησε μια πολιτική «ήξεις αφίξεις».

Στις ΗΠΑ και την Ευρωπαϊκή Ένωση υπάρχει εμπεδωμένη η αντίληψη και όχι άδικα
ότι η ίδια η πολιτική και κοινωνική σταθερότητα στην Τουρκία δεν μπορεί να
κατοχυρωθεί χωρίς την εμβάθυνση του ευρωπαϊκού της προσανατολισμού. Αυτή
καθαυτή η ευρωπαϊκή διαδικασία είναι εξαιρετικά σύνθετη και από την άποψη των
δυσμενών επιπτώσεων στο ευρωπαϊκό οικοδόμημα και από την άποψη των δύσκολων
αλλαγών και προσαρμογών στην τουρκική κοινωνία. Αλλαγές και προσαρμογές που
διήνυσε, άλλωστε, κάθε κράτος-μέλος της Ένωσης. Πολύ περισσότερο που η Τουρκία
έχει ανοιχτά ζητήματα που αφορούν τα ανθρώπινα δικαιώματα, τις κουρδικές
μειονότητες, το πολιτικό σύστημα και τις αξίες συγκρότησής του και τον παρόντα
ισλαμικό φονταμενταλισμό.

Ηγετικοί κύκλοι στην Άγκυρα έχουν κατανοήσει ήδη από το τέλος της περασμένης
δεκαετίας τη σημασία της ευρωπαϊκής προοπτικής της Τουρκίας και έχουν γίνει
σημαντικά βήματα με κορυφαίο την τελωνειακή ένωση, βήμα που έγινε εφικτό χάρη
στη θέληση της Ελλάδας να μην εμποδίσει την προσέγγιση. Η ουσιαστική ενταξιακή
πορεία της Τουρκίας είναι φανερό ότι δεν μπορεί να υλοποιηθεί χωρίς, όχι απλώς
την πολιτική ανοχή, αλλά την ενεργητική υποστήριξη της Ελλάδας. Το Κυπριακό
πρόβλημα είναι το κατ’ εξοχήν «αγκάθι» που αποτελεί εστία έντασης, τριβών και
κρίσεων ανάμεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία στα 25 τελευταία χρόνια. Οι ίδιοι
ηγετικοί κύκλοι στην Άγκυρα κατανοούν ότι η Τουρκία είναι περισσότερο από ποτέ
δέσμια του Κυπριακού, καθώς το πολιτικο-στρατιωτικό κατεστημένο που σήμερα
εξακολουθεί να κυριαρχεί έχει κάθε συμφέρον να αναπαράγει την πολιτική
κατάσταση στα κατεχόμενα. Αυτό εξάλλου υποδηλώνει η κατηγορηματική χθεσινή
δήλωση Ετζεβίτ ότι «στο Κυπριακό η Τουρκία δεν μπορεί να κάνει βήμα πίσω».

Η ουσιαστική ναρκοθέτηση της πρωτοβουλίας Κλίντον, που κατέστησε το ταξίδι
χωρίς «δώρα» στην περιοχή, μόλις οριστικοποιήθηκε, άνοιξε τη στρόφιγγα του
αποπροσανατολισμού. Την προηγούμενη εβδομάδα, πράγματι, η κοινή γνώμη στην
Ελλάδα φαίνεται να ασχολήθηκε περισσότερο με διαδικαστικά θέματα παρά με την
ουσία της επίσκεψης. Και, ίσως δίκαια, καθώς προβλήθηκε έντονα το ενδεχόμενο
ακόμη και ματαίωσης που κάποιοι κύκλοι επιχείρησαν στο όνομα των
«διαδικαστικών» λόγων. Προσπάθησαν να μας πείσουν ότι ο επικεφαλής της μόνης
υπερδύναμης, αυτός που αποφασίζει «εμπάργκο» ή «στρατιωτικές επεμβάσεις», έχει
πρόβλημα «προσωπικής ασφάλειας». Παρά τα αυστηρά ελληνικά μέτρα και την
φάλαγγα των τροχοφόρων με αμερικανικό ηλεκτρονικό εξοπλισμό που διέσχισε με
πλήρη δημοσιογραφική κάλυψη την Αθήνα. Ή ακόμη ότι ο ίδιος ο Πρόεδρος Κλίντον
ενδιαφέρεται περισσότερο για την «τηλεοπτική εικόνα» του από την υλοποίηση της
πολιτικής του.

Αυτή η απόπειρα υπήρξε εξαιρετικά προσβλητική όχι μόνο για τον ίδιο, αλλά και
για την ελληνική κυβέρνηση. Το δικαίωμα της χώρας να αποφασίσει και να
διασφαλίσει το ταξίδι δεν μπορεί να αμφισβητείται. Ούτε η διαμόρφωση κλίματος
πλήρους διαστροφής ­ παρά τους κυβερνητικούς χειρισμούς, για τους οποίους ο
καθένας μπορεί να έχει προσωπική γνώμη ­ που από την έγκλιση της κυβέρνησης
ότι «καταργεί τις δημοκρατικές ελευθερίες και παραδίδεται άνευ όρων»,
μεταπίπτει στην κατηγορία ότι «δεν τόλμησε να προστατεύσει τον Αμερικανό
Πρόεδρο και εξέθεσε τη χώρα διεθνώς». Και μάλιστα οι ίδιοι άνθρωποι, τα ίδια
μέσα, να επιχειρηματολογούν και στις δύο διαμετρικά αντίθετες περιπτώσεις.
Ίσως οι συναισθηματικές εξάρσεις, η περηφάνια και το φιλότιμο του Έλληνα που
υπερβάλλει, να αποτελούν πρόσφορο έδαφος «ψυχολογικών επιχειρήσεων» που
αξιοποιούν την αφελή ή απερίσκεπτη στάση φορέων και κομμάτων στο εσωτερικό της
χώρας, αλλά κανείς δεν αμφιβάλλει για τη συμβολή που είχαν στην περιρρέουσα
ατμόσφαιρα τα δημοσιεύματα της «Ουάσιγκτον Ποστ» και η περίεργα συντονισμένη
«επίθεση με γκαζάκια» των «συνήθων υπόπτων».

Όλα αυτά έπεσαν στο κενό και η Ελλάδα υποδέχεται τον Πρόεδρο Κλίντον. Ο
Έλληνας Πρωθυπουργός και η κυβέρνηση έχουν ένα δρόμο. Να επαναφέρουν το πεδίο
της συζήτησης στην ουσία της πρωτοβουλίας του για το Κυπριακό. Αν είναι ακόμη
γόνιμη και αποτελεσματική η πρωτοβουλία του, δεν μπορεί να τεθεί όπως και ποτέ
δεν ετέθη ­ θέμα ματαίωσης της επίσκεψης. Η πίστη και η εμμονή στην εξεύρεση
δίκαιης και βιώσιμης λύσης για την ενιαία κυριαρχία, τη διζωνική ομοσπονδία,
την ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση και την αποστρατιωτικοποίηση, να γίνει δημόσια
θέση. Και ταυτόχρονα να γίνει κατανοητή και απολύτως πειστική η θέση της χώρας
στο Ελσίνκι. Ότι ουσιαστική προσέγγιση της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση
προϋποθέτει, όπως λέει ο Πρόεδρος Κλίντον, «να πάρει τα δικά της ρίσκα». Να
μετακινηθεί από την άγονη και άκαμπτη στάση της που, σε τελευταία ανάλυση, δεν
υπηρετεί τα ίδια τα μακροπρόθεσμα συμφέροντά της.

Και να διατρανώσει ο Πρωθυπουργός ότι η Ελλάδα εργάζεται με συνέπεια για την
ειρηνική διευθέτηση των προβλημάτων με την Τουρκία, παίρνει κάθε δυνατή
πρωτοβουλία και ενισχύει το κλίμα συνεργασίας, αλλά απαιτεί το ίδιο και για
την άλλη όχθη του Αιγαίου. Και να πάψουν κάποιοι να προεξοφλούν τη «νέα
υποχώρηση» στο Ελσίνκι. Ήρθε ώρα να μιλήσουμε για το ανοιχτό, δημιουργικό και
σύγχρονο περιεχόμενο μιας εθνικής στρατηγικής που εστιάζεται στην ισχύ και τη
σταθερή παρουσία της χώρας, ασκείται με αποφασιστικότητα και ευελιξία και
προπαντός με αποτελεσματικότητα.