ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Οι π(λ)ηγές του εγκλήματος

Ούτε η Ευρώπη-φρούριο ούτε η Ελλάδα-ανάχωμα είναι τόσο καλά περιχαρακωμένοι
χώροι ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης. Και τούτο διότι το έγκλημα άλλοτε
γεννιέται μέσα στα ίδια τους τα κοινωνικοπολιτισμικά συστήματα κι άλλοτε
εισάγεται από τις παγκόσμι(οποιημέν)ες μητροπόλεις του λευκού (ναρκωτικά),
μαύρου (όπλα/πόλεμος) ή κόκκινου (πορνεία) θανάτου.

Θέλω το κεφάλι του.

Να δω ακέφαλο το ένοχο κορμί του.

Κ. Ταβουλτσίδη, Ο θάνατος του Έκτορα

Η ανασφάλεια των πολιτών αποτελεί πολύ κακό σύμβουλο, που μπορεί να οδηγήσει
άτομα, ομάδες και κοινωνίες σε ολισθηρά μονοπάτια πολιτικής έκτρωσης, γι’ αυτό
και το αίσθημα ασφάλειας συνιστά προτεραιότητα. Ασφαλείς στην πόλη, ασφαλείς
στη χώρα, ασφαλείς στην Ευρώπη, ασφαλείς από την εγκληματικότητα, ασφαλείς και
από τις υπερβάσεις των δυνάμεων της τάξης στη διαχείριση της εγκληματικότητας.
Οι επιχειρήσεις-σκούπα (ανθρωπομαζώματα), η γενικευμένη εγκληματοποίηση του
«άλλου», η Europol, ο Eurojust, το Schengen ως σύστημα πληροφοριών πρέπει να
εξισορροπούνται με θεσμούς προστασίας του πολίτη από τα πολλαπλά αυτά «δίκτυα
της εθνικής ή ευρωπαϊκής προστασίας». Ένα Εθνικό Συμβούλιο Αστυνομίας και
Αστυνόμευσης, στο οποίο εκτός των άλλων (κόμματα, φορείς, ειδικοί, ιδρύματα)
θα συμμετέχει και ο Συνήγορος του Πολίτη, κρίνεται απαραίτητος θεσμός.

Τα (όποια) μέτρα θεσμικής θωράκισης απέναντι στο έγκλημα δεν πρόκειται να
αποδώσουν, αν δεν συνοδεύονται από τη διεύρυνση της κοινωνικής πολιτικής, την
εμπιστοσύνη των πολιτών απέναντι στην Πολιτεία, την
ευαισθητοποίηση/κινητοποίηση των τοπικών κοινωνιών, τη δημιουργία και
υποστήριξη θεσμών/φορέων πρόληψης και κοινωνικής επανένταξης. Η αυστηροποίηση
των ποινών (ως εύκολη και πρόχειρη λύση) και οι αυτοδικίες ή οι σωματοφύλακες
θα αποδεικνύονται στο διηνεκές μέτρα αναποτελεσματικά, καθώς τα μεν υπόγεια
κυκλώματα της υπερεθνικής εγκληματικότητας θα τροφοδοτούν συνεχώς την αγορά με
νέα προϊόντα (το έγκλημα ως επένδυση), η δε εγκληματικότητα επιβίωσης ή
απόγνωσης θα λειτουργεί ως συγκοινωνούν δοχείο με τον αποκλεισμό, τη φτώχεια,
την περιθωριοποίηση. Αυτή είναι μία άμεση συνέπεια της παγκοσμιοποίησης του
εγκλήματος, που κινείται ακριβώς στην ίδια λογική, με τα ίδια μέσα (πολιτικά
και τεχνολογικά), ίσως και σε συνεργασία με τη διαφθορά/διαπλοκή των ανθρώπων
της εξουσίας, με την άλλη παγκοσμιοποίηση: αυτήν της οικονομίας. Αν η
παγκοσμιοποιημένη αγορά είναι μονόδρομος, τότε ­ όσοι ισχυρίζονται κάτι τέτοιο
­ πρέπει να συνειδητοποιήσουν ότι και η παγκοσμιοποίηση των εγκληματικών
μορφωμάτων (Μαφίες, Καρτέλ κ.λπ.) συνιστούν «συνοδευτικές υπηρεσίες».

Ακόμα κι αν μια εθνική κοινωνία μπορέσει να αντιδράσει θετικά και συνεκτικά
απέναντι στην εγχώρια εγκληματικότητα ελέγχοντάς την ή μειώνοντάς την, η
αυτοκρατορία του εγκλήματος (κάτι σαν την πλανηταρχία) μπορεί εύκολα να σπάσει
την ισορροπία, μετατοπίζοντας τα δικά της γεωγραφικά κέντρα δράσης. Υφιστάμεθα
τις διακυμάνσεις της διεθνούς, διεθνικής, πολυεθνικής, υπερεθνικής
εγκληματικότητας, κατά τον ίδιο ακριβώς τρόπο με τον οποίο «πληρώνουμε τα
σπασμένα» της διεθνούς οικονομίας, κεφαλαιαγοράς ή κερδοσκοπίας. Ο
αποσταθεροποιητικός ρόλος του «διεθνώς οργανωμένου εγκλήματος» στην κοινωνική
συνοχή, στον κοινωνικό έλεγχο, στην εθνική οικονομία και στην ίδια τη
δημοκρατία, είναι δεδομένος. Οι ισχυροί της Γης (και οι συνέταιροί τους) δεν
επιβάλλουν την άποψή τους μόνο με τον πόλεμο ή τα χρηματιστήρια. Το έγκλημα
παραμένει ένα εξίσου ισχυρό όπλο στα χέρια τους. Αν έτσι έχουν τα πράγματα, αναρωτιέμαι:

1. Γιατί μας απασχολεί τόσο η ελληνική τρομοκρατία, η οποία έχει
κλείσει τον κύκλο της και την οποία πρέπει να «απεγκλωβίσουμε» και όχι να
ρίχνουμε λάδι στη φωτιά (ζητώντας της έμμεσα να απο-δείξει ότι ζει);

2. Γιατί δεν κοιτάμε να κλείσουμε τις παγκόσμιες στρόφιγγες των πηγών
του εγκλήματος, αλλά ρίχνουμε αλάτι (και ανάθεμα) στις «πληγές»;

Η κοινωνία μας, ανυποψίαστη, απληροφόρητη και αποπροσανατολισμένη ζητάει
κεφαλές επί πίνακι, συγχέει εκδίκηση και δικαιοσύνη, έχει λησμονήσει τι
σημαίνει επιείκεια, κατανόηση, συγχώρεση, και στην ουσία ανακυκλώνει το πρόβλημα.

Μήπως ήρθε η ώρα ο υπουργός Δημόσιας Τάξης Μιχ. Χρυσοχοΐδης να αναλάβει μια
θαρραλέα πρωτοβουλία: να κινητοποιήσει ειδικούς, να αφυπνίσει θεσμούς και να
ενημερώσει την κοινωνία, ώστε να επουλώσουμε τις πληγές του εγκλήματος που μας
άφησε ο 20ός αιώνας και να εισέλθουμε στον 21ο πιο ενωμένοι, με μεγαλύτερη
εμπιστοσύνη ο ένας στον άλλον, με πιο ήσυχη συνείδηση;

Ο Γιάννης Πανούσης είναι καθηγητής της Εγκληματολογίας στο Τμήμα
Επικοινωνίας και ΜΜΕ στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.