Οι κίνδυνοι για τον προϋπολογισμό

Τον πιο παραστατικό ίσως χαρακτηρισμό του προϋπολογισμού του 2000 έδωσε ο
ίδιος ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας κ. Γιάννος Παπαντωνίου, όταν είπε κατά την
παρουσίασή του: «Καταφέραμε να τετραγωνίσουμε τον κύκλο». Όπως ο ίδιος
εξήγησε, ο τετραγωνισμός του κύκλου έγκειται στο ότι ο νέος προϋπολογισμός
επιτυγχάνει μείωση του ελλείμματος με ταυτόχρονη μείωση των φορολογικών βαρών
και παροχών.

Πράγματι, ένας συνδυασμός θετικών εξελίξεων, όπως η μείωση των δαπανών για
τόκους, λόγω της πτώσης των επιτοκίων, επιτρέπει αυτή την επιτυχία. Όμως, αυτό
δεν σημαίνει ότι ο προϋπολογισμός δεν περικλείει κινδύνους που απειλούν να
οδηγήσουν σε αποκλίσεις των μεγεθών του. Επίσης, είναι γεγονός ότι ακόμη κι αν
εκτελεσθεί με συνέπεια ο προυπολογισμός αυτός, θα επιτρέψει πιθανότατα την
άσκηση πληθωριστικών πιέσεων στην οικονομία τους τελευταίους μήνες του 2000,
το μέγεθος των οποίων δεν μπορεί ακόμη να υπολογισθεί.

Οι κίνδυνοι

Οι κίνδυνοι για αποκλίσεις στα μεγέθη του προϋπολογισμού, σύμφωνα με όσα
σχολιάζουν τεχνοκράτες αλλά και στελέχη της αντιπολίτευσης, αφορούν κυρίως το
σκέλος των εσόδων αλλά και των δαπανών. Συγκεκριμένα, τα επίφοβα σημεία είναι
τα εξής:

1 Τα έσοδα του φόρου επί των συναλλαγών στο Χρηματιστήριο. Ο
προϋπολογισμός προβλέπει έσοδα 420 δισ. δρχ από το φόρο αυτό.

Αυτό σημαίνει ότι οι ημερήσιες συναλλαγές πρέπει να είναι της τάξεως των 280
δισ. δρχ. Ένα ποσό που κινείται στα όρια του σημερινού επιπέδου συναλλαγών. Το
ερώτημα είναι αν αυτό το επίπεδο θα διατηρηθεί και καθ’ όλη τη διάρκεια του
επόμενου έτους.

2 Τα έσοδα από τον ΦΠΑ προβλέπονται αυξημένα κατά 9% ή κατά 264 δισ.
δρχ. Ο προϋπολογισμός αναφέρει ότι αυτό θα συμβεί λόγω της φυσιολογικής
αύξησης των συναλλαγών και λόγω της καταπολέμησης της φοροδιαφυγής. Όμως,
φέτος τα έσοδα από τον ΦΠΑ παρουσιάζουν υστέρηση σε σχέση με τον προϋπολογισμό
κατά 64 δισ. δρχ.

3 Στις δαπάνες υπάρχει μια παράδοση αποκλίσεων από τις προβλέψεις του
προϋπολογισμού. Χαρακτηριστικά αναφέρεται το εξής: Το 1998 ο προϋπολογισμός
προέβλεπε σύνολο δαπανών τακτικού προϋπολογισμού πλην τόκων 7.204 δισ. δρχ.
Πέρυσι τέτοια εποχή, όταν κατατέθηκε ο προϋπολογισμός του 1999, είχε εκτιμηθεί
ότι το σχετικό κονδύλιο του 1998 θα διαμορφωνόταν τελικά στα 7.300 δισ. δρχ.
Στον προϋπολογισμό που κατατέθηκε την Τετάρτη και περιλαμβάνονται τα οριστικά
απολογιστικά στοιχεία του 1998 αναφέρεται ότι τελικά οι δαπάνες αυτές ανήλθαν
σε 7.427 δισ. δρχ. Δηλαδή, υπήρξε υπέρβαση κατά 223 δισ. δρχ. Με τις εκλογές
εν όψει είναι σίγουρο ότι και το 2000 θα υπάρξει υπέρβαση στο κονδύλι των δαπανών.

4 Οι εκλογές απειλούν τον προϋπολογισμό ποικιλοτρόπως. Όχι μόνο οι
δαπάνες θα παρουσιάσουν πιθανότατα υπερβάσεις, με διάφορες παροχές που
ενδεχομένως θα δοθούν την τελευταία στιγμή, αλλά και το σκέλος των εσόδων
ενδέχεται να επηρεασθεί, αν ισχύσει και αυτή τη φορά η παράδοση που θέλει τους
φορολογικούς ελέγχους να παγώνουν στην προεκλογική περίοδο.

Τέλος, υπάρχουν βεβαίως και οι παράγοντες αβεβαιότητας από το εξωτερικό
περιβάλλον. Μια διεθνής κρίση θα επηρέαζε ασφαλώς το σύνολο των επιδόσεων της
ελληνικής οικονομίας, ενώ μία άνοδος των επιτοκίων θα αύξανε το κόστος
εξυπηρέτησης του δημοσίου χρέους. Αλλά αυτοί είναι φυσικά απρόβλεπτοι
παράγοντες, τους οποίους λογικά δεν μπορεί να λάβει υπόψη του ο προϋπολογισμός
που κατέθεσε η κυβέρνηση.

Ο αντίλογος

Από την πλευρά της πάντως η κυβέρνηση, και ειδικότερα το υπουργείο Εθνικής
Οικονομίας, υποστηρίζουν ότι όχι μόνο δεν κινδυνεύει το έλλειμμα, αλλά
ενδεχομένως θα διαμορφωθεί σε χαμηλότερο επίπεδο από το 1,2% του ΑΕΠ.

Ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας υποστηρίζει ότι όχι μόνο δεν υπάρχει
υπερεκτίμηση, αλλά αντίθετα υποεκτίμηση των εσόδων, τα οποία προβλέπει ότι θα
διαμορφωθούν σε πολύ υψηλότερο επίπεδο. Έτσι, όπως υποστηρίζει ο ίδιος, είναι
πιθανό να δούμε το έλλειμμα να διαμορφώνεται τελικά στο 1% του ΑΕΠ. Ο κ.
Παπαντωνίου επικαλείται το παράδειγμα της φετινής χρονιάς, κατά την οποία
υπήρξε πράγματι υπεραπόδοση στον τομέα των εσόδων κατά 340 δισ. δρχ. Στην
πραγματικότητα όλες οι κατηγορίες φορολογικών εσόδων παρουσιάζουν υπεραπόδοση,
με εξαίρεση τον ΦΠΑ.

Πέρα όμως από τα ερωτήματα σχετικά με την εκτέλεση του προϋπολογισμού,
υπάρχουν και αυτά που αφορούν το ίδιο το περιεχόμενό του, ανεξάρτητα από τη
δυνατότητα πιστής εκτέλεσής του.

Η κριτική τεχνοκρατών και διεθνών οργανισμών εστιάζεται στο μέγεθος της
δημοσιονομικής εξυγίανσης που επιτυγχάνεται. Οι διεθνείς οργανισμοί, με πρώτο
το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, υποστηρίζουν ότι θα μπορούσε να εφαρμοσθεί μία
πιο αυστηρή πολιτική, με μικρότερο ή και μηδενικό έλλειμμα, για να
περιορισθούν οι πληθωριστικές πιέσεις που θα ασκηθούν στο τέλος του χρόνου,
λόγω της νομισματικής χαλάρωσης.

Υποστηρίζουν, συγκεκριμένα, ότι η πτώση των επιτοκίων θα οδηγήσει σε αύξηση
της ζήτησης για τραπεζικά δάνεια και συνεπώς σε αυξημένη ρευστότητα και
πληθωρισμό. Παράλληλα, η διολίσθηση της δραχμής θα φέρει εισαγόμενο πληθωρισμό.

Αυτή η εξέλιξη, υποστηρίζεται, θα μπορούσε να περιορισθεί, αν όχι να
αποτραπεί, αν το έλλειμμα ήταν πιο χαμηλό, κάτι που θα μπορούσε να επιτευχθεί
χάρη στη σημαντική εξοικονόμηση δαπανών για τόκους. Όμως, καθώς αυξάνονται οι
δαπάνες, λόγω των παροχών, περιορίζεται η ευεργετική επίδραση των μειωμένων τόκων.

Κρυφές δαπάνες

Οι πιέσεις στον πληθωρισμό, μάλιστα, δεν ασκούνται μόνο από τις φανερές
δαπάνες, αλλά και από τις «κρυφές», που δεν εμφανίζονται μεν στο έλλειμμα,
αλλά δεν παύουν να αποτελούν πηγή ρευστότητας και συνεπώς πληθωρισμού.

Αν και «κρυφές» οι δαπάνες αυτές δεν είναι καθόλου παράνομες. Η Ευρωπαϊκή
Στατιστική Υπηρεσία, που έχει εξετάσει ενδελεχώς τα σχετικά στοιχεία, τις έχει
αποδεχθεί πλήρως, αφού άλλωστε το ίδιο κάνουν και άλλες χώρες. Αυτό, όμως, δεν
σημαίνει ότι δεν είναι δαπάνες και άρα πηγές ρευστότητας, όπως προαναφέρθηκε.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτών των δαπανών είναι το κονδύλι των 670 δισ.
δρχ., που αναφέρεται ως συμμετοχή του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων στην
αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου των ΔΕΚΟ. Όπως υποστηρίζουν τεχνοκράτες, οι
δαπάνες αυτές συνιστούν ουσιαστικά μεταβιβάσεις σε επιχειρήσεις που έχουν
προβλήματα και από τις οποίες δεν αναμένονται αποδόσεις και συνεπώς έχουν
επιπτώσεις στη ζήτηση και τον πληθωρισμό.