ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Το άλας της γης

Στις 11 Σεπτεμβρίου 1973, συνέβη στη Χιλή ό,τι και στην Ισπανία του 1936:
άρματα μάχης ανέτρεψαν δημοκρατικά εκλεγμένη κυβέρνηση, μετέτρεψαν τη χώρα σε
στρατόπεδο συγκέντρωσης, εξόντωσαν κάθε ελευθερία έκφρασης και λαϊκής διεκδίκησης.

Με συμμετοχή της αμερικανικής CIA, χιλιάδες αντιφρονούντες σύρθηκαν σε
συρματοπλέγματα, βασανίστηκαν μέχρι θανάτου, ακρωτηριασμού, εξαφάνισης χωρίς
δίκη. Για τον δημοκρατικά εκλεγμένο Σαλβαδόρ Αγιέντε, ο Αμερικανός πρόεδρος
Νίξον είχε διατάξει τις μυστικές υπηρεσίες: σκοτώστε αυτό τον «γιο πουτάνας»
(«son of a bitch»). Ο Αγιέντε αντελήφθη αμέσως την τραγικότητα της στιγμής:
στο πολιορκούμενο προεδρικό μέγαρο, έπειτα από ενός λεπτού σιγή για το πρώτο
θύμα των βομβαρδισμών, αυτοκτόνησε. Ο ηγέτης του ΜΙΡ, Μιγκέλ Ενρίκες,
εξοντώθηκε έπειτα από 13 μήνες παρανομίας, όταν δυνάμεις της DINA βομβάρδισαν
στο Σαντιάγκο το κρησφύγετό του. Ο Ορλάντο Λετελιέρ, υπουργός του Αγιέντε,
δολοφονήθηκε από ειδικό κομάντο στην Ουάσιγκτον, όπου είχε καταφύγει (1976).

Έπειτα από 26 χρόνια η Χιλή εξακολουθεί να βρίσκεται υπό ανοικτή επιτήρηση
ενόπλων δυνάμεων, διατηρούνται βασανιστήρια και πολιτικοί κρατούμενοι, κόμματα
εκτός νόμου, στρατοδικεία δικάζουν πολίτες, το φρόνημα φακελώνεται
ηλεκτρονικά. Εκατοντάδες νέοι και νέες κρατούμενοι από τις στρατιωτικές
δυνάμεις δηλώνονται ως «εξαφανισμένοι». Μητέρες και συγγενείς των θυμάτων
καταγγέλλουν καθημερινά «εξαφανίσεις», ενώ βασανιστές και δολοφόνοι των
σωμάτων ασφαλείας αυτοαμνηστεύονται και κυκλοφορούν ανενόχλητοι. Ο στρατηγός
Πινοσέτ εξασφάλισε για τον εαυτό του και τους ηγέτες της αιματηρής καταστολής,
ισόβια τιμητική αναγνώριση και ατιμωρησία: με το νέο Σύνταγμα, αριθμός
γερουσιαστών διορίζονται χωρίς εκλογή και με ισόβια ασυλία.

Η εμπειρία της Χιλής έχει παγκόσμια σημασία: πρόκειται για το πρώτο εργαστήρι
του νεοφιλελευθερισμού και της παγκοσμιοποίησης. Τα πρώτα βήματα έγιναν στη
Χιλή (1973) και στην Αργεντινή (1976), υπό την καθοδήγηση νεοφιλελεύθερων
οικονομολόγων της Σχολής του Σικάγου, προτού επεκταθούν στη Βρετανία (1979),
Αμερική (1980) και στον υπόλοιπο κόσμο στη δεκαετία του ’80. Ο Φρίντμαν τον
Πινοσέτ εγκωμιάζει ως παγκόσμιο υπόδειγμα προωθημένου οικονομικού φιλελευθερισμού.

Στη Χιλή δεν έγινε απλώς ένα πραξικόπημα, έγινε ακόμη η εξόντωση ενός λαού
προς διάσωση κάποιας ολιγαρχίας, με απευθείας ανάμειξη της Αμερικής και
πρωτοποριακή εφαρμογή της παγκοσμιοποιητικής πολιτικής. Τα ορυχεία χαλκού,
κύρια πηγή πλούτου της χώρας, αποκρατικοποιήθηκαν και αποδόθηκαν στην
ολιγαρχία. Η αγροτική μεταρρύθμιση που είχε διανείμει γη στους καλλιεργητές,
ακυρώθηκε και επανήλθε η λατιφουντιακή μεγαλογαιοκτησία. Κοινωνικές ασφαλίσεις
και προστασία των εργαζομένων καταργήθηκαν ως ασυμβίβαστες με την
ανταγωνιστικότητα της οικονομίας. Το εθνικό νόμισμα υπερτιμήθηκε συστηματικά,
ώστε να χρεοκοπήσουν οι νεότευκτες βιομηχανίες και να επανέλθει η ολιγαρχία
στα πράγματα. Αντί τόνωσης εσωτερικής αγοράς και εισοδημάτων, που επεδίωκε η
κυβέρνηση Αγιέντε, ο Πινοσέτ ανοίχθηκε στο ξένο κεφάλαιο και στις πολυεθνικές
για εξαγωγές. Όμως, παρά τη συνεχή ανάπτυξη της οικονομίας, το εξωτερικό χρέος
της χώρας διπλασιάστηκε στην τελευταία 7ετία, ενώ το 30% του πληθυσμού έχει
περιέλθει σε συνθήκες απόγνωσης.

Δύο εκατομμύρια Ινδιάνων Αραουκάνων στο νότιο τμήμα της χώρας ζητούν επί
ματαίω αναγνώριση παραδοσιακών δικαιωμάτων τους στη γη. Ο Πινοσέτ κατήργησε
βίαια τις παραχωρήσεις του Αγιέντε προς επικαρπία γεωργικών εκτάσεων,
αποκαθιστώντας και εκεί την ολιγαρχική μεγαλογαιοκτησία. Με την πρόσφατη
σύλληψή του στο Λονδίνο οι Αραουκάνοι ξεχύθηκαν πάλι στους δρόμους ζητώντας
ιστορική δικαιοσύνη.

Η σημερινή κυβέρνηση κεντροδεξιάς – σοσιαλιστών, με στρατιωτική επίβλεψη,
εκτελωνίζει την ιδέα ότι οι νέοι στερούνται μνήμης και πολιτικού
ενδιαφέροντος. Η άποψη της αμνησίας των νέων είναι ιδιαίτερα βολική για τους
προέδρους Aylwin και Frei, αφανείς εταίρους του Πινοσέτ το 1973 και διαδόχους
του μετά το 1989. Όμως η αμνησία είναι δύσκολη σε μια χώρα που πλεονάζουν
νεκροί και εξαφανισμένοι, συγγενείς και φίλοι, σακατεμένοι από σφαίρες και
βασανιστήρια. Οι κρατούμενες σήμερα, χωρίς δίκη στο γυναικείο στρατόπεδο COF
(Centro de Orientacion Femenina) ζωγραφίζουν στους τοίχους: «Είμαστε η φωτιά
που φέρνει την ελευθερία». Η δημοκρατική κυβέρνηση δεν έχει ακόμη αφαιρέσει το
δικαίωμα αυτό. Στη Χιλή η μνήμη δεν είναι παρελθοντολογία, αλλά στοιχείο
λαϊκής αξιοπρέπειας.