«Στην κόψη η ψυχολογική κατάσταση των καρκινοπαθών»

Ζούμε σε μια εποχή όπου στην τηλεόραση βρίσκεις κόμμα να ψηφίσεις ή να
μαυρίσεις, γυμνάστρια να σου πάρει τα ψωμάκια από τον ποπό, αστρολόγο να σου
προβλέψει το κέρατο που θα φας, οικονομολόγο να σε κατευθύνει πού θα
τζογάρεις, φωτομοντέλο να σε επιμορφώσει, σεισμολόγο να σε πλακώσει και
ψυχίατρο να σε ξεπλακώσει. Ογκολόγο δεν βρίσκεις, αλλά καλύτερα.

Όχι, όχι, δεν θέλουμε τηλεμαραθώνιο, έσοδα από τυχερό λαχείο ή την ξανθή κυρία
Έλενα Ράπτη να αναλάβει εκστρατεία υπέρ του Ογκολογικού Νοσοκομείου «Άγιοι Ανάργυροι».

Ο καρκίνος σκέτος δεν πουλάει, κυρία Καρυστιάνη, δεν είναι επικοινωνιακή
ασθένεια, πρέπει να βγείτε κι εσείς και άλλοι στα ΜΜΕ να υποστηρίξετε τα
αιτήματα των γιατρών μιλώντας για την προσωπική σας εμπειρία.

Για να πουλήσει ο καρκίνος; αναρωτιέμαι. Και αποκαρδιώνομαι. Και ο τόπος μου
με παγώνει.

Να λοιπόν που το 2000, ενώ ετοιμάζονται του κόσμου τα τρελά πάρτι, πρέπει να
βγούμε στο κλαρί για να υποστηρίξουμε το αυτονόητο: το δικαίωμα του
καρκινοπαθούς να κερδίσει πίσω όλη του τη ζωή, ή αρκετή ακόμη, ή έστω λίγη
μόνο, ή τον αξιοπρεπή του θάνατο.

Δεν είναι η καλύτερή μου να γράφω γι’ αυτά, αλλά δεν είναι ώρα για σιωπή ­ και
αυτή μπορεί να κρύβει ναρκισσισμό και το επείγον του θέματος δεν σηκώνει
διανοουμενίστικες πολυτέλειες.

Γιατί επείγον;

Σε δύο-τρία χρόνια θα υπάρχει ένα καινούργιο πρότυπο Ογκολογικό Νοσοκομείο, α
λα Μιλάνο, στη θέση του παλιού, και μέχρι τότε οι ασθενείς ας πάνε αλλού, όπου
θέλουν, λέει το υπουργείο Υγείας.

Να καταπιώ καμία δεκαπενταριά πολύ πικρά ερωτήματα. Να κλείσω τα αυτιά στη
δυσπιστία των μπαϊλντισμένων γιατρών και νοσηλευτών. Να ξεχάσω κάποιες πολύ
κυνικές κουβέντες που ακούστηκαν στους υπουργικούς διαδρόμους και έφτασαν ως
εμάς. Να μην πιάσω το κομπιουτεράκι για να υπολογίσω το κόστος της
τριτοβάθμιας περίθαλψης στον ιδιωτικό τομέα, επιβίωση ακριβή, θάνατος
πανάκριβος, και τα δύο για πολύ λίγα βαλάντια.

Να φανταστώ ένα σύγχρονο κτίριο, αυτή τη φορά με τουαλέτες, αίθουσα αναμονής,
κυλικείο και δύο άνετα γραφεία για τους γιατρούς που εργάζονταν σε συνθήκες
Κοσόβου ακόμη και προ σεισμού. Να δεχτώ ότι επιτέλους η πολιτεία πήρε μια
σωστή απόφαση. Αλλά πήρε και μία λάθος. Να κάνει τώρα το νοσοκομείο φύλλο και
φτερό. Και να εκθέσει σε ακόμη μεγαλύτερο κίνδυνο και ταλαιπωρία τους 2.500
ανθρώπους που υποβάλλονται τώρα σε χημειοθεραπείες και ακτινοθεραπείες.

Πρόκειται για αναλγησία ασυγχώρητη.

Δεν θα καθήσω τώρα να περιγράψω την εμπειρία μου από την αρρώστια ­ πολλοί
ξέρουν, είτε από πρώτο χέρι, είτε από δικό τους άνθρωπο. Αλλά δυο λόγια για
γιατρούς και ασθενείς θα τα πω.

Το πρώτο που έχω να θυμάμαι είναι τα μάτια των γιατρών. Μάτια εξασκημένα στην
οδύνη. Και γρήγορα στις καταστάσεις.

Και τα τροχάδην τους στους διαδρόμους του ισογείου, στον α’ όροφο, στον β’,
στα εξωτερικά ιατρεία, για να προλάβουν τους πάντες, νέους και γέρους, Έλληνες
και Αλβανούς, αγνώστους και γνωστούς τους, και φίλους των φίλων. Δίχως
φακελάκι. Όλοι. Και οι νοσοκόμες.

Έχω να θυμάμαι το σκοτεινό χολάκι, εκεί με τα τέσσερα καθίσματα για δέκα και
είκοσι ασθενείς, κύριοι των υπουργείων, που ψαχνόμασταν, ανάμεσα σε δύο
χημειοθεραπείες, μείον πόσοι και τη βγάλαμε, με μια δόση ευσυγκινησίας και
άλλη μια αυτοσαρκασμού που, όπως πάντα, είναι πρώτης τάξεως παρηγοριά.

Έχω να θυμάμαι τον παράλογο φόβο, μην πάει λέει και χαθεί ο γαλάζιος μας
φάκελος με τις αξονικές και τα λοιπά, θέλαμε την αρρώστια μας σώα και ασφαλή,
εκεί, στα κατάφορτα ράφια της Γ’ Παθολογικής.

Γιατί γράφω τέτοια; Για να θυμίσω στους αρμόδιους ότι η ψυχολογική κατάσταση
των καρκινοπαθών είναι στην κόψη. Οι γιατροί τους, που το ξέρουν, την ώρα της
έγχυσης των φαρμάκων λένε ιστορίες για τη γιαγιά τους και, όταν σηκώνει,
πιπεράτα ανέκδοτα. Ως γνωστόν, οι σπεσιαλίστες στην παραγωγή ανεκδότων, για
ευνόητους λόγους, είναι οι χειρουργοί και οι ογκολόγοι.

Γιατί δένεται ο ασθενής με τον γιατρό, αλλά και ο γιατρός με τον ασθενή. Ζει
τις νίκες, ζει και τις ήττες. Να χάνονται ζωές στα 17, στα 25, στα 35, ακόμα
και στα 80 να χάνονται ζωές.

Βεβαίως, ο καρκίνος δεν είναι ανίατος. Αλλά καθώς στη χώρα μας υπάρχει άγνοια,
παραμένει θέμα ταμπού και η ροπή προς δραματοποίηση παίρνει σβάρνα όλα τα
περιστατικά, λες και ο θάνατος είναι γκαραντί.

Όλοι όσοι αποθεραπεύονται έχουν να θυμούνται τα τζάμπα αποχαιρετιστήρια
βλέμματα που τους έριξαν αρκετοί γνωστοί.

Την παρηγορητική συμπαράσταση με λόγια όπως «ένας γνωστός μου είχε ακριβώς το
ίδιο και έζησε έντεκα ολόκληρους μήνες». Την κυρία τάδε που φέρνει
φρεσκοτηγανισμένες γόπες, αλλά και το βιβλιαράκι «πώς να είσαι έτοιμος να
υποδεχτείς, ανά πάσα στιγμή, τον Κύριο». Την εξαφάνιση μερικών φίλων, εκείνων
που «ά, με τίποτα δεν αντέχω τη μυρουδιά των νοσοκομείων και εγώ δεν είμαι για τέτοια».

Εγώ, όμως, γιατί γράφω και τέτοια; Το ξαναλέω. Για να θυμίσω στους αρμόδιους
ότι η ψυχολογική κατάσταση των καρκινοπαθών είναι στην κόψη και το φορτίο μέγα.

Εκ των υστέρων μέχρι και χιούμορ έχουν τα παραπάνω. Και όλα ευπρόσδεκτα, πλην
της κλάψας και, τέτοιες ώρες, της ηττοπάθειας.

Πολλοί ασθενείς των Αγίων Αναργύρων ­ είτε στις σκηνές και στους λίγους χώρους
που λειτουργούν, είτε περιφερόμενοι σε άλλα νοσοκομεία να λένε φτου κι απ’ την
αρχή την ιστορία τους σε γιατρούς από ‘δω κι από ‘κει σαν Ευρωπαίοι πολίτες
όχι της α’, της β’ ή της γ’ ταχύτητας αλλά της όπισθεν ­ παρ’ όλα αυτά θα τα
καταφέρουν. Γιατροί και νοσηλευτές θα δώσουν τα ρέστα τους για να μπαλώσουν
την αδυναμία της πολιτείας. Συγγενείς και πιστοί φίλοι θα φέρνουν
βιντεοκασέτες, ανθισμένες μυγδαλιές και την καρδιά τους ακόμη. Θα κάνουν και
οι ίδιοι ό,τι τους παίρνει. Και θα ξαναβρούν το χρώμα τους. Θα ξαναβγάλουν
μαλλιά. Θα πάρουν απόφαση τους πιθανούς ακρωτηριασμούς. Θα γυρίσουν στις
δουλειές τους. Θα τελειώσουν τις σπουδές τους. Θα παντρεύονται και θα
χωρίζουν. Θα παίζουν τα μικροποσά τους στη Σοφοκλέους. Θα παραγγέλνουν πίτσες
και θα βλέπουν τα ματς.

Αλλά τώρα γιατί να ρισκάρουν; Να βασανιστούν; Να χάσουν τον γιατρό τους και να
τους πάρει από κάτω η ανασφάλεια; Κάποιοι, τόση επιβάρυνση σωματική και ψυχική
δεν θα την αντέξουν. Στην πολύμηνη ή συχνότατα πολυετή περιπέτεια που θέλει
αποθέματα κουράγιου, το τοπίο του μυαλού πρέπει να αδειάζει από τα πολλά
ερωτηματικά και αποσιωπητικά.

Υπάρχουν όμως και άλλοι. Να πω ποιοι. Εκείνοι που έχουν στόχο μικρό. Ίσα να
ζήσουν λίγο ακόμα. Καμιά φορά ο αγώνας έχει μια ματαιότητα και όσοι μπορούν να
το πιάσουν αυτό θα υποκλιθούν μπροστά στον καρκινοπαθή που έχει ήδη ξεκινήσει
από δω για να πάει εκεί. Οι μάταιοι αγώνες είναι δυνατοί και αξιοθαύμαστοι. Να
μάχεσαι για το ελάχιστο και να αγαπάς το παραλίγο.

Κυρίως γι’ αυτούς δέχτηκα να γράψω το κείμενο. Σήμερα, που όλοι βιάζονται για
ένα «πάμε παρακάτω», που αποδέχονται μόνον το «από εδώ και στο εξής», ας
σταθούμε να σκεφτούμε ότι η ζωή δεν είναι για όλους ένα άλμα εις μήκος, ένα
ρεκόρ με χειροκροτήματα και γερό σπόνσορα. Βεβαίως, θα σκεφτούμε εφόσον
αντέχουμε να στενοχωρηθούμε.

Πολλοί φοβούνται να φοβηθούν και αρνούνται να σκάσουν για κάτι, όλα τα πάνε με
το μαλακό. Αλλά εδώ δεν πρόκειται για κάνα χαζοσίριαλ. Πρόκειται για
ανθρώπους. Ακόμη και όσοι δεν έχουν όπλα πια να πολεμήσουν για τη ζωή τους,
δεν είναι για πέταμα. Γιατί οι ίδιοι και οι οικογένειές τους έτσι νιώθουν. Ότι
δεν τους επιτρέπεται να ελπίζουν στη θέα του κοινωνικού προσώπου της
πολιτείας, ούτε κατάματα, ούτε προφίλ, την ύστατη ώρα.

Οι αρμόδιοι φέρουν ευθύνη για την παραβίαση του ιερού ανθρώπινου δικαιώματος
σε ένα αξιοπρεπές φινάλε.

Πού γνωρίζουμε τους ανθρώπους αληθινά; Στο σαλόνι; Στην πλαζ; Στο κρασί; Μόνον
στην ψυχή μας. Εκεί που ο εσώτερος εαυτός, ο ακριβός, μόνιμος σύντροφος του
καθενός ξεσκαρτάρει τους κούφιους απ’ όσους αξίζουν πραγματικά.

Λοιπόν. Τους γιατρούς των Αγίων Αναργύρων εκεί μέσα τους γνωρίσαμε, στην ψυχή
μας, και εκεί τους αφήσαμε. Και τους εμπιστευόμαστε. Όχι μόνον γιατί είναι
άριστοι επιστήμονες. Αλλά γιατί, συν τοις άλλοις, μας ενώνει το αεράκι όσων τα
πήγαν καλά και όσων χάθηκαν. Αυτοί ξέρουν το πρόβλημα καλύτερα απ’ όλους. Δεν
έχουν στο νου τους αντιπολιτευτικές κορόνες, ούτε προτείνουν λύσεις τρελές και
δαπανηρές. Κάθε άλλο. Ωραία η μέριμνα για τους καρκινοπαθείς του μέλλοντος,
αλλά υπάρχουν και οι νυν.

Καλείται λοιπόν ο υπουργός Υγείας να αποσύρει την πολιτική της αδιαφορίας και
την επί επτά εβδομάδες τώρα τακτική της φθοράς.

Να κάνει άμεσα τη μία και μοναδική χειρονομία ουσίας. Να εξασφαλίσει την
απρόσκοπτη λειτουργία του ενιαίου Ογκολογικού Νοσοκομείου «Άγιοι Ανάργυροι»
είτε εκεί, σε λυόμενα, είτε αλλού.

Για να τελειώσει και η δική μας, δυστυχώς αναγκαία πλην οδυνηρή, δημόσια
έκθεση για ένα θέμα που στην εποχή μας είναι, αλίμονο, υπό διαπραγμάτευση: την
αξία της ανθρώπινης ζωής.