Οι Έλληνες πολίτες έχουν δικαίωμα σε λιγότερη ταλαιπωρία

Πάτε ένα πρωινό στην Εφορία για το απλούστερο πράγμα του κόσμου μία «μικρή»
φορολογική εκκρεμότητα. Και ξαφνικά, στήνεστε σε διαφορετικές κάθε φορά ουρές,
αρχίζετε να τρέχετε πάνω-κάτω, τη μία να βρείτε εσείς τον φάκελό σας από το
αρχείο (!), την άλλη να ανέβετε στον πάνω όροφο, στο Μητρώο να διευκρινίσετε
κάτι αδιευκρίνιστο για το προσωπικό σας «κωδικό», την άλλη έξω από το κτίριο,
απέναντι στον ιδιώτη, να βγάλετε φωτοτυπίες των επισήμων έγγραφων… Τα κάνετε
αγόγγυστα όλα αυτά, καθ’ υπόδειξιν μάλιστα των υπαλλήλων της Εφορίας που
λίγο-πολύ σάς μεταχειρίζονται ως προσωπικούς τους κλητήρες.

Το επόμενο πρωινό πάτε στο τοπικό αστυνομικό τμήμα. Για μία βεβαίωση του
γνήσιου της υπογραφής σε μία εξουσιοδότηση. Ο αξιωματικός υπηρεσίας σάς ζητά
χαρτόσημα. Δεν έχετε. Σας στέλνει στο κοντινότερο περίπτερο. Πάτε και πάλι
αδιαμαρτύρητα. Τη δουλειά σας θέλετε και πάλι να κάνετε, αλλά ίσως δεν ξέρετε
ότι η Αστυνομική Αρχή ­ και κάθε Αρχή ­ είναι υποχρεωμένη να έχει τα χαρτόσημα
που χρειάζεται ο πολίτης για τις συναλλαγές του μαζί της!

Αν γνωρίζαμε όλα όσα μας αφορούν θα ‘μασταν αν όχι ευτυχέστεροι τουλάχιστον
λιγότερο… ταλαιπωρημένοι πολίτες.

Ο νόμος πάντως μας αναγνωρίζει το δικαίωμα να είμαστε… πληροφορημένοι!
Και υπάρχουν άπειρες διατάξεις που μας προστατεύουν από την αυθαιρεσία ή και
την κακοπιστία του δημοσίου υπαλλήλου. Αλλά τις αγνοούμε. Ξέρουμε περισσότερα
για τις υποχρεώσεις μας και λιγότερα για τα δικαιώματά μας. Ίσως γιατί τα
δικαιώματά μας δεν… τοιχοκολλούνται στους τοίχους των δημοσίων υπηρεσιών.
Υπάρχουν όμως «καταχωνιασμένα» στα συρτάρια των υπαλλήλων, απορρέουν άλλωστε
και από τις δικές τους υποχρεώσεις απέναντι στους πολίτες. Αλλά αρκετοί απ’
αυτούς τα αγνοούν και πολλοί άλλοι, αν και τα γνωρίζουν, προτιμούν να τα
αποσιωπούν ή να μην τα γνωστοποιούν!

Κάθε πολίτης έχει το δικαίωμα της γνώσης των διοικητικών εγγράφων! Κι αυτό
σημαίνει ότι έχει πια πρόσβαση στις πράξεις, τις αποφάσεις και τις τυχόν
παραλείψεις της δημόσιας διοίκησης που τον αφορούν.

Με μια απλή αίτησή του, η δημόσια υπηρεσία είναι υποχρεωμένη να του
γνωστοποιήσει οποιοδήποτε διοικητικό έγγραφο, χωρίς να τον υποχρεώνει να
αποδείξει ότι τον αφορά προσωπικά ή έχει έννομο συμφέρον. Έτσι, μπορεί να έχει
γνώση για εκθέσεις, μελέτες, πρακτικά, στατιστικά στοιχεία, εγκυκλίους και
οδηγίες, απαντήσεις της διοίκησης, γνωμοδοτήσεις και αποφάσεις.

* Δεν έχει μόνο δικαίωμα γνώσης διοικητικών εγγράφων που αφορούν την ιδιωτική
ή την οικογενειακή ζωή τρίτων και εγγράφων που η γνωστοποίησή τους εγκυμονεί
κινδύνους για το απόρρητο της δημόσιας τάξης, της ασφάλειας του κράτους και
της εθνικής άμυνας…

* Καμία δημόσια υπηρεσία δεν μπορεί να αρνηθεί τη γνώση διοικητικών εγγράφων,
επικαλούμενη το απόρρητο του ιδιωτικού βίου, το ιατρικό απόρρητο, καθώς και το
βιομηχανικό ή το εμπορικό απόρρητο, εφόσον τα συγκεκριμένα έγγραφα αφορούν τον
πολίτη! Πληροφορίες, ειδικά ιατρικού χαρακτήρα, γνωστοποιούνται στον
ενδιαφερόμενο πολίτη, με τη βοήθεια γιατρού που θα ορισθεί για τον σκοπό αυτό.

* Έχετε το δικαίωμα της γνώσης των διοικητικών εγγράφων ύστερα από αίτησή σας,
είτε με επιτόπια μελέτη (στον χώρο της δημόσιας υπηρεσίας) είτε με τη χορήγηση
αντιγράφων ­ πληρώνοντας ένα χαρτόσημο για κάθε σελίδα.

* Το αίτημά σας πρέπει να ικανοποιηθεί από τη δημόσια υπηρεσία το αργότερο
μέσα σε έναν μήνα.

* Αν, για κάποιους λόγους, η δημόσια υπηρεσία αρνηθεί την ικανοποίηση του
αιτήματός σας, οφείλει να σας ενημερώσει και να δικαιολογήσει τους λόγους της
άρνησής της εγγράφως ­ μέσα σε έναν το πολύ μήνα.

Σ’ αυτή την περίπτωση, μπορείτε να απευθυνθείτε στη Διεύθυνση Σχέσεων Κράτους
Πολίτη του υπουργείου Εσωτερικών, Δημόσιας Διοίκησης και Αποκέντρωσης και να
αναφέρετε το έγγραφο που ζητήσατε και την υπηρεσία που αρνήθηκε να σας το χορηγήσει.

Είκοσι δικαιώματα που δεν πρέπει να αγνοούμε!

Όσα δεν ξέρουμε είναι σαν να μην τα… έχουμε! Γι’ αυτό, επιτέλους, ας μάθουμε:

1. Δικαίωμα του πολίτη είναι ότι δεν… απαγορεύεται!

2. Ο νόμος υποχρεώνει κάθε δημόσια υπηρεσία να παραλάβει και να δώσει
αριθμό πρωτοκόλλου σε οποιαδήποτε αίτηση οποιουδήποτε πολίτη ­ ακόμη κι αν
είναι αναρμόδια για το θέμα του!

3. Καμία δημόσια υπηρεσία δεν μπορεί να επιβάλει οικονομική υποχρέωση
και στη συνέχεια προσαυξήσεις και πρόστιμα στον πολίτη, αν δεν τον έχει
ενημερώσει εγκαίρως και εγγράφως για την «υποχρέωσή» του.

4. Σύμφωνα με το νόμο 1599/86 ­ για τη βελτίωση των σχέσεων κράτους και
πολίτη ­ τα απαιτούμενα δικαιολογητικά πρέπει να περιορίζονται στα απολύτως απαραίτητα.

5. Το δελτίο ταυτότητας ή μια υπεύθυνη δήλωση, είναι τα ισχυρότερα
χαρτιά του πολίτη.

6. Κανένα άλλο πιστοποιητικό ή δικαιολογητικό δεν χρειάζεται για να
αποδείξετε στοιχεία της ταυτότητάς σας.

7. Αν κάποιο ή κάποια στοιχεία της ταυτότητάς σας έχουν αλλάξει, έχετε
το δικαίωμα να τα δηλώσετε με μια υπεύθυνη δήλωση και μόνο!

8. Οι δημόσιες υπηρεσίες είναι υποχρεωμένες να έχουν χαρτόσημα, ένσημα
και υπεύθυνες δηλώσεις, να εξυπηρετούν τον πολίτη και να μην τον ταλαιπωρούν.

9. Είναι υποχρεωμένες επίσης να έχουν φωτοτυπικά μηχανήματα ­ για τα
απαραίτητα αντίγραφα!

10. Οι αιτήσεις ή αναφορές που υποβάλλονται σε δημόσιες υπηρεσίες,
δημοτικές ή κοινοτικές, δεν χρειάζονται χαρτόσημα.

11. Έχουν και τα χαρτόσημα τις εξαιρέσεις τους ­ απαιτούνται σε
ελάχιστες εξαιρέσεις, όπως αιτήσεις προς τα ληξιαρχεία και υποθηκοφυλακεία του κράτους.

12. Ο υπάλληλος που εξυπηρετεί τον πολίτη δεν είναι ανώνυμος ­ άρα και
ανεύθυνος! Τα στοιχεία του πρέπει να δίνονται στον πολίτη ­ και χωρίς να ζητηθούν…

13. Τα έγγραφα και τα πιστοποιητικά που αφορούν τον πολίτη και έχουν
ήδη κατατεθεί, πρέπει να διακινούνται εσωτερικά στις υπηρεσίες (από υπαλλήλους
φυσικά) και να μην υποχρεώνεται ο πολίτης να έχει μαζί του αντίγραφα και να
τα… ξανακαταθέτει!

14. Δεν απαιτείται θεώρηση του γνήσιου της υπογραφής όταν πηγαίνει ο
ίδιος ο πολίτης σε κάποια δημόσια υπηρεσία και έχει μαζί την αστυνομική ταυτότητα.

15. Το γνήσιο της υπογραφής δεν βεβαιώνεται μόνο από αστυνομικά όργανα
αλλά και από κάθε δημόσια, δημοτική ή κοινοτική αρχή.

16. Η επικύρωση φωτοαντιγράφων ως αποδεικτικά ή δικαιολογητικά στοιχεία
(ώστε να έχουν την ίδια ισχύ με τα πρωτότυπα έγγραφα) δεν είναι απαραίτητο να
γίνεται μόνο από την υπηρεσία που εξέδωσε το πρωτότυπο ή την υπηρεσία στην
οποία θα υποβληθεί το αντίγραφο. Μπορεί ο πολίτης να τα επικυρώσει σε
οποιαδήποτε κοντινή του δημόσια, δημοτική ή κοινοτική υπηρεσία.

17. Το πιο σημαντικό που ελάχιστοι γνωρίζουν. Ο ίδιος ο πολίτης μπορεί
να επικυρώσει μόνος του την πιστότητα των φωτοαντιγράφων, με μια του υπεύθυνη δήλωση.

18. Καμία υπηρεσία του δημόσιου τομέα δεν μπορεί να αρνηθεί την ισχύ
των επικυρωμένων φωτοαντιγράφων.

19.Αν παρ’ όλα αυτά, κάποια υπηρεσία, ζητεί επίμονα το πρωτότυπο, είναι
υποχρεωμένη να αναφέρει την συγκεκριμένη διάταξη του νόμου που επιβάλλει αυτή
την διαφοροποίηση.

20. Και να θυμάστε πάντα ­ για να μην χρονοτριβείτε και ταλαιπωρείσθε
άδικα: γεγονότα ή στοιχεία που δεν αποδεικνύονται μέσα από την αστυνομική σας
ταυτότητα, μπορεί να αποδεικνύονται σε κάθε αρχή ή υπηρεσία του δημόσιου τομέα
με υπεύθυνη δήλωσή σας που συντάσσεται σε ειδικό ασφράγιστο χαρτί αξίας 100 δραχμών!

Η μεγάλη ιστορία μιας «μικρής» λακκούβας…

Παρασκευή Φώη: Επιτέλους, μόνον αναλαμβάνοντας τις ευθύνες μας θα μάθουμε να κάνουμε σωστά τη δουλειά που μας αντιστοιχεί…

Πήρε τον ίδιο δρόμο, όπως κάθε μεσημέρι που επέστρεφε στο σπίτι από τη δουλειά
της. Η οδός Σισμανογλείου, στα Βριλήσσια, είχε, όπως πάντα, κίνηση. Και αυτό
τελικά αποδείχθηκε… ευτύχημα για τη συγκεκριμένη ημέρα.

Γύρω της μια μικρή κόλαση από αυτοκίνητα, στο βάθος του δρόμου άναψε το
φανάρι, έβαλε πρώτη και ξεκίνησε. Διανύει λίγα μέτρα και ξαφνικά βλέπει το
μπροστινό τμήμα του αυτοκινήτου της να… βυθίζεται, κατορθώνει μετά βίας και
το συγκρατεί και ακινητοποιείται στη μέση του δρόμου.

Αυτό που συνέβη στην κ. Παρασκευή Φώη είναι απλό, συνηθισμένο και ευρύτατα…
διαδεδομένο ­ συμβαίνει ακριβώς το ίδιο ή με μικρές παραλλαγές, σε
αναρίθμητους πολίτες καθημερινά που έχουν απλώς την ατυχία να οδηγούν στους
δρόμους της Αθήνας. Έπεσε σε μια μεγάλη λακκούβα που είχε προκληθεί από
καθίζηση του οδοστρώματος και είχε και το πλεονέκτημα να «κρύβεται» ­
σκεπασμένη με νερά της βροχής.

Κομμάτια τα λάστιχα

Με κομματιασμένα και τα δύο μπροστινά λάστιχα του αυτοκινήτου της, ήταν
αδύνατον να μετακινηθεί. Ειδοποίησε την οδική βοήθεια και ένα γερανοφόρο όχημα
ανέλκυσε το αυτοκίνητο από τη λακκούβα έως το βουλκανιζατέρ της περιοχής. Το
αυτοκίνητο επισκευάσθηκε και η ζημιά μόλις που έφθασε τις… 70.000 δραχμές.

Μικρό το κακό, θα πείτε. Υπάρχουν και πολλά χειρότερα. Το ίδιο θα μπορούσε να
σκεφθεί και η κ. Φώη. Αλλά εκείνη το μόνο που μπόρεσε να σκεφθεί ήταν να
διεκδικήσει το δικαίωμά της: να απαιτήσει αποζημίωση ­ από τον Δήμο Βριλησσίων
­ για τη ζημιά που υπέστη. Και να μπει στη χρονοβόρο και ψυχοφθόρο διαδικασία
που μπαίνει κάθε πολίτης όταν έρχεται αντιμέτωπος με αυτό που λέγεται δημόσια
ή δημοτική υπηρεσία…

Την αποθάρρυναν

Το ατύχημα έγινε στις 18 Μαρτίου του ’98. Συμβουλεύτηκε στην αρχή έναν
δικηγόρο η κ. Φώη που, λίγο πολύ, της είπε «ψάχνεις βελόνα στα άχυρα, το
ποσόν, άλλωστε, είναι μικρό». Την αποθάρρυνε, αλλά δεν τη μετέπεισε. Ήξερε πως
είχε δίκαιο και αυτό της έδωσε το σθένος να «κυνηγήσω την υπόθεσή μου. Δεν
ήταν το θέμα των χρημάτων αυτό που με πονούσε. Ήθελα κάποιος, επιτέλους, να
αναλάβει την ευθύνη γι’ αυτό που μου συνέβη. Ήθελα να δημιουργηθεί έστω ένα
ρήγμα, ένα «προηγούμενο», να ξεκινήσει μια διαδικασία ώστε να μπορεί κάθε
πολίτης να τολμά να διεκδικήσει το δίκαιό του. Πληρώνουμε απίστευτα χρήματα
όλοι μας στους δήμους για καλούς και συντηρημένους δρόμους, φωτισμένους τη
νύχτα, αλλά οδηγούμε ή περπατάμε σε θεοσκότεινους δρόμους γεμάτους παγίδες…».

Χωρίς ανταπόκριση

Φυσικά και το αίτημά της προς τον Δήμο Βριλησσίων δεν βρήκε ανταπόκριση. Ο
δήμος αρνήθηκε την καταβολή της αποζημίωσης και την παρέπεμψε στην αρμόδια
υπηρεσία του ΥΠΕΧΩΔΕ. Η εν λόγω υπηρεσία την παρέπεμψε στον… δήμο και η κ.
Φώη βρέθηκε άπραγη και με παροπλισμένο αίτημα ­ εν μέσω της αντιπαράθεσης και
των διαρκών αμφισβητήσεων σχετικά με την αρμοδιότητα ή μη των εμπλεκομένων
υπηρεσιών: «Στις επίμονες οχλήσεις μου η Τεχνική Υπηρεσία του δήμου
ισχυριζόταν ότι δεν φέρει ευθύνη για τη ζημιά που έπαθα, γιατί η οδός
Σισμανογλείου είναι λεωφοριόδρομος, άρα η ευθύνη των επισκευών βαρύνει την
αρμόδια υπηρεσία του ΥΠΕΧΩΔΕ, στην Καλλιθέα. Στέλνω γράμμα στη συγκεκριμένη
υπηρεσία και παίρνω μια ευγενέστατη απάντηση μέσα από την οποία με ενημερώνουν
ότι ναι μεν επισκευάζουν τους λεωφοριόδρομους, αλλά πρέπει πρώτα να τους
ζητηθεί η συγκεκριμένη επισκευή από τον δήμο, στον οποίο ανήκει ο δρόμος ­
είναι επικουρική η βοήθειά τους. Και εν προκειμένω, ο Δήμος Βριλησσίων δεν
είχε ζητήσει βοήθεια… Όπως και να είχε, την ευθύνη της λακκούβας την είχε ο
δήμος και θα τον ενημέρωναν προφορικά, αλλά και εγγράφως…».

Επέμενε ο δήμος

Η αποζημίωση μιας λακκούβας στοιχίζει περισσότερο από την… ασφαλτόστρωσή της! Η λακκούβα της οδού Σισμανογλείου, στην οποία «έπεσε» με το αυτοκίνητό της η κ. Φώη, λίγο μετά το ατύχημα

Το έκαναν, πράγματι. Αλλά ο δήμος συνέχιζε να επιμένει ότι ήταν άμοιρος των
ευθυνών του. Είχαν περάσει μήνες, είχε μπει ο Σεπτέμβριος, η αλληγοραφία με
τις συναρμόδιες αλλά άνευ ευθύνης υπηρεσίες ήταν ήδη ογκώδης και το αίτημα
παρέμενε ανικανοποίητο, όταν η κ. Φώη άκουσε για τον Συνήγορο του Πολίτη, που
μόλις άρχιζε να λειτουργεί ως θεσμός: «Δεν έχασα χρόνο, πήγα την επομένη
κιόλας ­ νομίζω ότι είμαι από τους πρώτους πολίτες που προσέφυγαν στον τομέα
ανθρωπίνων δικαιωμάτων του Συνηγόρου του Πολίτη. Αναπτύχθηκε εκ νέου μία…
αλληλογραφία και τελικά και ο Συνήγορος κατέληξε πως την ολική ευθύνη την είχε
ο Δήμος Βριλησσίων, ο οποίος έπρεπε να πληρώσει και τη ζημιά των 70.000
δραχμών και μεσολάβησε για το δίκαιο αίτημά μου προς τον δήμο…».

Δεκαπέντε μήνες μετά το ατύχημα, στις 28 του περασμένου Ιουνίου, η κ. Φώη πήρε
ένα γράμμα από τον Δήμο Βριλησσίων, με το οποίο της ανακοινώθηκε ότι το
Δημοτικό Συμβούλιο ενέκρινε την αποζημίωσξ της και μπορούσε ανά πάσα στιγμή να
πάει να εισπράξει τις 70.000 δραχμές.

Τρεις και πλέον μήνες μετά, δεν έχει πάει να εισπράξει την αποζημίωσή της:
«Πήρα το μερτικό της ικανοποίησης που μου αντιστοιχούσε ­ το λιγότερο που με
ενδιέφερε ήταν τα χρήματα. Θα πάλευα με το ίδιο πάθος και αν η ζημιά ήταν
αξίας 7.000 ή 700.000 δραχμών. Με ένοιαζε να δικαιωθώ! Να βρεθεί κάποιος
“αρμόδιος” και “υπεύθυνος” για το πρόβλημά μου. Επιτέλους, μόνον
αναλαμβάνοντας τις ευθύνες μας, θα μάθουμε όλοι σ’ αυτόν τον τόπο να κάνουμε
σωστά και τη δουλειά που μάς αντιστοιχεί. Ας πάψει πια να είναι ο πολίτης το
μπαλάκι που κλωτσάει η μια δημόσια υπηρεσία στην άλλη…».

Το «μικρό» θέμα τής κ. Φώη έχει προκαλέσει μεγάλες συζητήσεις ανάμεσα στους
φίλους, τους γνωστούς και τους συναδέλφους της στην Τράπεζα της Ελλάδος. Είναι
αρκετοί εκείνοι που αποφάσισαν να ακολουθήσουν την τακτική της σε ανάλογες
περιπτώσεις. Στο κάτω – κάτω, ίσως παραδειγματισθούν και οι δήμοι: κοστίζει
λιγότερο η άσφαλτος (όπου λείπει) από τις αποζημιώσεις που αφήνουν καλυμμένες
μόνο με τα… νερά της βροχής! Η ίδια, πάντως, έδωσε το καλύτερο μάθημα
έμπρακτης διεκδίκησης στη γλυκύτατη 16χρονη κόρη της…