Η Κίνα 50 χρόνια μετά…

Ο Γουάνγκ εγκατέλειψε τη γενέτειρά του, το Σετσουάν, στα δεκαπέντε του
χρόνια. Πήγε να βρει μια καλύτερη τύχη στα εργοτάξια και τα εργοστάσια στις
ανατολικές ακτές της Κίνας, που αναπτύσσονταν γοργά. Στα είκοσί του χρόνια,
ξεφόρτωνε φορτηγά με αμερικανικά πορτοκάλια και κοτόπουλα που προορίζονταν για
κυβερνητικούς αξιωματούχους οι οποίοι κέρδιζαν εκατομμύρια από το λαθρεμπόριο
και τη φοροδιαφυγή.

Η επέτειος. Ένα ζευγάρι Κινέζων κοιτάζει τα πορτρέτα των κομμουνιστών ηγετών Τσου Ενλάι (αριστερά), Μάο Τσετούνγκ (μέσον) και Λιου Σιαοσί (δεξιά), που εκτίθενται στο κέντρο του Πεκίνου με την ευκαιρία της εθνικής επετείου της 1ης Οκτωβρίου

Στην προσωπική ιστορία του Γουάνγκ συνοψίζεται η εμπειρία εκατομμυρίων
Κινέζων, καθώς η χώρα τους συμπληρώνει σε λίγο πενήντα χρόνια κομμουνισμού: η
χαλάρωση της απόλυτης κομματικής εξουσίας, η κατάρρευση της κομμουνιστικής
ιδεολογίας, η πρωτόγνωρη ελευθερία για αναζήτηση εργασίας αλλά και οι
αμείλικτες αβεβαιότητες που τη συνοδεύουν, σπρώχνουν τους Κινέζους σε μια
απεγνωσμένη αναζήτηση νέων κανόνων ζωής.

Επανακαθορισμός

Από άκρη σε άκρη της Κίνας, οι άνθρωποι παλεύουν να επανακαθορίσουν τις
έννοιες της επιτυχίας και της αποτυχίας, το σωστό και το λάθος, το καλό και το
κακό. Η ανάγκη να πιστέψουν σε κάτι είναι τόσο γενικευμένη και βαθιά, που
χαρακτηρίζει σχεδόν όλους τους σύγχρονους Κινέζους. Τη νιώθουν οι αγρότες, τη
νιώθουν και οι εργάτες που ψάχνουν για δουλειά από πόλη σε πόλη. Απασχολεί
τους διανοούμενους, τους φοιτητές και τα μέλη της νέας επιχειρηματικής τάξης.

Για να γεμίσουν το κενό που άλλοτε συμπλήρωνε το παντοδύναμο σύστημα που
ίδρυσε ο Μάο Τσετούνγκ το 1949, οι Κινέζοι στρέφονται σε κάθε κατεύθυνση: στο
χρήμα, στο σεξ, στη δουλειά, στα ναρκωτικά, στο έγκλημα, στη θρησκεία, στις
αιρέσεις, στο ροκ, ακόμη και στον δυτικό φιλελευθερισμό και τον «άγριο»
καπιταλισμό. Η έκρηξη στη δημοτικότητα της βουδιστικής αίρεσης Φαλούν Γκονγκ,
που είχε τουλάχιστον δέκα εκατομμύρια μέλη όταν τέθηκε εκτός νόμου τον
περασμένο Ιούλιο, αντικατοπτρίζει την άνθηση και άλλων, πολύ πιο απόκρυφων
παραθρησκευτικών οργανώσεων.

Προγονολατρεία

Η αναζήτηση ενός νοήματος στη ζωή έχει οδηγήσει πολλούς Κινέζους προς τα πίσω,
στο κινεζικό παρελθόν. Η προγονολατρεία σαρώνει τον Νότο, όπου πολλές
κοινότητες ξοδεύουν περισσότερα στην ανέγερση ναών παρά στην άρδευση των
χωραφιών τους. Στα μπιστρό της Σανγκάης, δεν κρύβεται η νοσταλγία για την
τρελή δεκαετία του 1920, όταν η μητρόπολη ­ γνωστή ως το «Παρίσι» ή η «Πόρνη»
της Ανατολής ­ είχε γίνει συνώνυμη της παρακμής.

Άλλοι πάλι οδηγούνται σε μια αναζήτηση πολιτικής αλλαγής, υποστηρίζοντας ένα
πιο φιλελεύθερο σύστημα που ενθαρρύνει τις διαφωνίες με το καθεστώς. «Η
κυβέρνηση μάς λέει ότι το πρόβλημα είναι στην ποιότητα των αξιωματούχων, αλλά
εγώ πιστεύω πως φταίει το σύστημα», λέει ο αγρότης Λι, που τον περασμένο
Νοέμβριο οι ειδικές δυνάμεις της αστυνομίας έκαναν έφοδο στο χωριό του, όταν
τρεις συγχωριανοί του ζήτησαν να γίνουν εκλογές. «Χρειαζόμαστε εδώ ένα κόμμα
της αντιπολίτευσης ή κάποιον άλλο θεσμό που να ελέγχει το κόμμα. Δεν το
εμπιστεύομαι πια».

Εύσημα

Στους εορτασμούς για την πεντηκοστή επέτειο της κομμουνιστικής Κίνας, αυτή την
εβδομάδα, το Κομμουνιστικό Κόμμα θα διεκδικήσει τα εύσημα για τις πολλές
προόδους που σημειώθηκαν στη χώρα από το 1978, όταν ο Ντενγκ Σιαοπίνγκ άρχισε
μια οικονομική επανάσταση που άνοιξε τις πύλες της Κίνας στον κόσμο. Από τότε,
το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν υπερτριπλασιάστηκε. Όμως, οι άνθρωποι σαν τον
Γουάνγκ, που υποχρεώθηκαν κάποτε να αφήσουν το χωριό τους και να αναζητήσουν
αλλού μια καλύτερη τύχη, λένε πως όλη αυτή η πρόοδος οφείλεται μόνο σε αυτούς.
«Σίγουρα η ζωή έγινε καλύτερη», λέει ο Γουάνγκ, στο σπίτι του, που κατάφερε να
κτίσει ύστερα από χρόνια σκληρής δουλειάς. «Μα δεν είναι όπως τα λέει το
κόμμα. Δεν έκαναν τίποτα για μας. Απλώς, κάποτε έπαψαν να μας εμποδίζουν».

Πληρώνουν

Στα 1980, ύστερα από δεκαετίες ασφυκτικού κομματικού ελέγχου σε κάθε έκφανση
της ζωής των Κινέζων, η κυβέρνηση ήρε πολλές απαγορεύσεις. Κυβέρνηση και κόμμα
άρχισαν να αποσύρονται από την καθημερινή ζωή των υπηκόων τους. Μερικές φορές,
ο περιορισμός του κυβερνητικού ρόλου αρέσει στον Γουάνγκ. Άλλες φορές πάλι τον
εξοργίζει. Γιατί αν οι αγρότες θέλουν καλύτερα σχολεία για τα παιδιά τους,
τώρα είναι υποχρεωμένοι να τα πληρώνουν. Το ίδιο ισχύει και για τα αρδευτικά
συστήματα που άλλοτε συντηρούσε η κυβέρνηση. Τα νοσοκομεία χρεώνουν υπέρογκα
νοσήλια, ενώ κάποτε το κράτος εξασφάλιζε δωρεάν περίθαλψη για όλους. Σύμφωνα
με τους νέους κανόνες του παιχνιδιού, ο Γουάνγκ μπορεί να πουλάει ελεύθερα τα
γουρούνια του στην αγορά, αλλά πρέπει να πληρώνει φόρο δέκα δολάρια το κεφάλι.
Αυτός και οι συγχωριανοί του λένε πως δεν θα τους πείραζε, αν ήξεραν πού
πηγαίνουν αυτά τα λεφτά. Στη νέα Κίνα, όλοι οι Γουάνγκ δεν είναι το ίδιο ευχαριστημένοι.