Οι δύο αντιφατικοί κόσμοι της Γερμανίας

Γκέρχαρντ Σρέντερ. Ο Γερμανός καγκελάριος προσπαθεί να βάλει σε τάξη τα οικονομικά της Γερμανίας. Την ίδια ώρα η δημοτικότητα της κυβέρνησής του βρίσκεται στο ναδίρ

Ποτέ άλλοτε οι δύο κόσμοι της Γερμανίας δεν ήταν τόσο εμφανείς όσο τώρα. Και
δεν πρόκειται για την αντίφαση μεταξύ Ανατολικής και Δυτικής Γερμανίας, η
οποία είναι ακόμη προφανής. Πρόκειται για τη διαφορά ανάμεσα στις καλύτερες
γερμανικές επιχειρήσεις και στην «πολιτική αυτοπεποίθηση» της χώρας.

Η λάμψη ­ και η περηφάνια ­ της γερμανικής αυτοκινητοβιομηχανίας παρουσιάστηκε
την περασμένη εβδομάδα στην έκθεση της Φρανκφούρτης. Πριν από πέντε χρόνια δύο
μεγάλες γερμανικές αυτοκινητοβιομηχανίες αντιμετώπιζαν σχεδόν το ίδιο
πρόβλημα: Η Φόλξβάγκεν – Άουντι αντιμετώπιζε υψηλό κόστος παραγωγής και πολλές
γραμμές παραγωγής, ενώ η Ντέμλερ Μπεντς ήταν έτοιμη να αντικαταστήσει τον
διευθύνοντα σύμβουλό της και να πουλήσει μια σειρά από δευτερεύουσες
θυγατρικές της που δημιουργούσαν προβλήματα στη συνολική της εικόνα. Μόνο η
πολύ μικρότερη Μπε Εμ Βε εμφανιζόταν υγιής και σίγουρη.

Τώρα οι δύο πρώτες επιταχύνουν, με τη Φόλξβάγκεν να ρίχνει στην αγορά μια
σειρά από επιτυχημένα μοντέλα και τη Ντέμλερ Μπεντς να έχει συγχωνευθεί με την
αμερικανική Κράισλερ. Μόνο η Μπε Εμ Βε, που αντιμετωπίζει προβλήματα με τη
Ρόβερ, βρίσκεται σε δύσκολη θέση. Αυτή η ισχύς διαχέεται στο σύνολο της
γερμανικής βιομηχανίας. Είναι χαρακτηριστικό ότι ακόμη και οι προμηθευτές των
γερμανικών αυτοκινητοβιομηχανιών έχουν δει την αξία των εμπορικών τους
ονομάτων να εκτινάσσεται στα ύψη.

Πρόκειται για μια αντίφαση σε σχέση με το πολιτικό κλίμα της Γερμανίας. Πριν
από πέντε χρόνια οι Χριστιανοδημοκράτες του Χέλμουτ Κολ διατηρούσαν την
αυτοπεποίθησή τους και την εξουσία. Τώρα υπάρχει μια νέα κυβέρνηση, ηλικίας
μόλις ενός έτους, αλλά η πολιτική αυτοπεποίθηση έχει εξανεμιστεί. Ο
καγκελάριος Γκέρχαρντ Σρέντερ και το κόμμα του ­ οι Σοσιαλδημοκράτες ­
βρίσκεται στο μέσον μιας εκλογικής μάχης για τις τοπικές κυβερνήσεις στην
οποία δεν τα πηγαίνει καθόλου καλά.

Έχασε την πλειοψηφία στην Άνω Βουλή στις εκλογές που έγιναν πριν από δύο
εβδομάδες. Ακόμη παραπέρα, ο Χανς Άιχελ, ο ήρεμος και συνετός υπουργός
Οικονομικών, ο οποίος πήρε αυτή τη θέση μετά την παραίτηση του «αριστερού»
Όσκαρ Λαφοντέν, παλεύει για να περάσει έναν νέο προϋπολογισμό από το
Κοινοβούλιο. Πρόσφατα εξασφάλισε και τη στήριξη του καγκελάριου Σρέντερ, ο
οποίος έδειξε ότι είναι πρόθυμος να συνεργαστεί με την αντιπολίτευση
προκειμένου να περάσει τα νέα οικονομικά μέτρα.

Μείωση της φορολογίας

Η χαμηλή δημοτικότητα μιας κυβέρνησης δεν είναι κάτι σπάνιο. Η ενδεχόμενη
αποτυχία, όμως, της γερμανικής κυβέρνησης να «περάσει» μια σειρά από
οικονομικές μεταρρυθμίσεις ­ κατά τη διάρκεια των επόμενων τριών έως πέντε
χρόνων ­ θα αποτελέσει ένα σοβαρό πρόβλημα. Υπάρχουν τρία βασικά συστατικά στο
πακέτο των μέτρων. Κατ’ αρχήν περιλαμβάνονται περικοπές φόρων για τις
επιχειρήσεις. Επίσης προτείνεται η μείωση του ανώτατου φορολογικού συντελεστή
στο 48,5%. Θα υπάρξουν όμως κάποια αντισταθμιστικά μέτρα σε αυτές τις
μειώσεις, όπως η αύξηση της φορολογίας των καυσίμων, αλλά η τάση είναι
ξεκάθαρα προς τη μείωση της φορολογίας.

Παράλληλα, το πακέτο περιλαμβάνει μειώσεις των δαπανών οι οποίες αποσκοπούν
στον ισοσκελισμό του προϋπολογισμού μέχρι το 2006. Τέλος, το πακέτο
περιλαμβάνει μέτρα για τη μείωση των συντάξεων, που σκοπεύει στη βαθμιαία
προώθηση του ιδιωτικού ασφαλιστικού τομέα.

Το πρόβλημα με αυτές τις δημοσιονομικές μεταρρυθμίσεις δεν είναι τόσο το
γεγονός ότι ο συνασπισμός του Ες Πε Ντε (SPD) δεν θα μπορέσει να τις «περάσει»
από το Κοινοβούλιο ­ κάποιες από αυτές θα περάσουν. Το πρόβλημα είναι ότι
ακόμη και αυτές οι μεταρρυθμίσεις, οι οποίες χαρακτηρίζονται ριζικές στη
Γερμανία, είναι πολύ συνηθισμένες με βάση τα αμερικανικά ή ευρωπαϊκά δεδομένα.
Για παράδειγμα, το πρόγραμμα μείωσης του ελλείμματος του προϋπολογισμού απλώς
μεταφέρει τα οφέλη ­ εφόσον υπάρξει ταχεία ανάπτυξη της οικονομίας ­ στα
επόμενα έξι χρόνια.

Τους τελευταίους μήνες παρατηρείται μια σημαντική ανάκαμψη της βιομηχανικής
παραγωγής στη Γερμανία. Ωστόσο, η Γερμανία υστερεί ακόμη αρκετά σε
αναπτυξιακούς ρυθμούς σε σχέση με τη Γαλλία, και τον επόμενο χρόνο θα
αντιμετωπίσει κατά πάσα πιθανότητα την αύξηση των επιτοκίων. Έτσι ακόμη και αν
το πακέτο δημοσιονομικής μεταρρύθμισης εγκριθεί στην αρχική του μορφή, μπορεί
να μην είναι τόσο «σφιχτό» ώστε να οδηγήσει στη μείωση του δημόσιου χρέους της Γερμανίας.

Ο κ. Άιχελ περιέγραψε τη δημοσιονομική κατάσταση της Γερμανίας χρησιμοποιώντας
άσχημες λέξεις. Δήλωσε ότι η κατάσταση ήταν «καταστροφική» και υποστήριξε ότι
το ένα τέταρτο των φορολογικών εσόδων δαπανώνται για την αποπληρωμή χρεών.
Ωστόσο τόνισε ότι το συνολικό δημόσιο χρέος της Γερμανίας δεν είναι
περισσότερο από αυτό άλλων ανεπτυγμένων χωρών: βρίσκεται κοντά στο 60% του
γερμανικού Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος.

Με δεδομένη τη γήρανση του πληθυσμού της Γερμανίας και το γενναιόδωρο
ασφαλιστικό σύστημα, η μακροπρόθεσμη εικόνα μπορεί να είναι πράγματι
καταστροφική, αλλά η τρέχουσα κατάσταση δείχνει ότι μπορεί να αντιμετωπισθεί εύκολα.

Ωστόσο, όσο καθυστερούν οι οικονομικές μεταρρυθμίσεις τόσο πιο ριζικές πρέπει
να είναι. Στο μεταξύ, οποιοσδήποτε ενδιαφέρεται για τη Γερμανία, βρίσκεται
μπροστά σε ένα παζλ. Αυτό το παζλ έγινε εμφανές πρόσφατα με την έκθεση
αυτοκινήτου στη Φρανκφούρτη και τη διαμάχη για τον προϋπολογισμό του 2000. Για
πόσο καιρό ακόμη είναι δυνατό η ζωηράδα της βιομηχανίας να συνυπάρχει με την
πολιτική παράλυση ­ ή σχεδόν παράλυση;

Ίσως κανείς δεν μπορεί να δώσει μια σίγουρη απάντηση. Το πιο πιθανό είναι ότι
αυτή η κατάσταση μπορεί να διαρκέσει για πολύ καιρό ­ αυτή η δυσαρμονία θα
συνεχιστεί για τα επόμενα πέντε έως δέκα χρόνια. Ο λόγος είναι ότι η άνθηση
της γερμανικής βιομηχανίας θα συνεχιστεί. Η δύναμή της θα απλωθεί και στον
κλάδο των υπηρεσιών. Και πράγματι, αυτό ήδη παρατηρείται. Ξεφυτρώνουν νέες
εταιρείες λογισμικού ηλεκτρονικών υπολογιστών και κεφάλαια συρρέουν σε μικρές
και νέες επιχειρήσεις. Όποιος επισκέπτεται τη Γερμανία συχνά θα έχει προσέξει
ότι η επιχειρηματική δραστηριότητα έχει αυξηθεί σημαντικά τους τελευταίους μήνες.

Τα κακοσχεδιασμένα φορολογικά συστήματα, οι υπερβολικές δαπάνες για το σύστημα
κοινωνικής ασφάλισης, οι αντιαναπτυξιακοί κανόνες και τα διαρθρωτικά
προβλήματα θα αποτελούν εμπόδια για πολύ καιρό ακόμη. Σταδιακά η εικόνα θα
βελτιωθεί. Αλλά αυτό δεν θα γίνει σύντομα. Με δεδομένη την ποιότητα του
ιδιωτικού τομέα, τα προβλήματα θα ξεπεραστούν. Για αρκετό καιρό η γερμανική
οικονομία θα μπορεί να κινείται ακόμη και με την προβληματική δημοσιονομική
της κατάσταση: δανειζόμενη λίγο παραπάνω και περικόπτοντας δαπάνες από αλλού,
χωρίς να είναι αναγκασμένη να δεχθεί μια ριζική δημοσιονομική μεταρρύθμιση.

Υπό αυτήν την έννοια η Γερμανία δεν βρίσκεται στην κατάσταση της Ιαπωνίας. Η
τελευταία διαθέτει, επίσης, άριστες επιχειρήσεις. Ωστόσο, μεγάλος αριθμός των
επιχειρήσεών της είναι προβληματικές και αντιμετωπίζει ένα δημοσιονομικό χάος
και όχι απλώς κάποια δημοσιονομικά προβλήματα.

Τα προβλήματα αυτά μπορούν όμως να οξυνθούν. Ίσως οι επιχειρήσεις να έχουν
μεγαλύτερη σημασία από τις κυβερνήσεις.

Σε αυτήν την περίπτωση, αυτή η δυσαρμονία μπορεί να συνεχιστεί για αρκετό
καιρό. Άλλωστε και η Βρετανία βρισκόταν στην ίδια κατάσταση για περίπου τρεις
δεκαετίες μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο πριν ανακάμψει. Στο μεταξύ, αρκεστείτε
με τον θαυμασμό των γερμανικών αυτοκινήτων.