ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Μετασεισμικές δονήσεις

Είναι αλήθεια ότι στον σεισμό που πριν από δέκα ημέρες έπληξε την Αττική
περίσσεψε ο ανθρώπινος πόνος και ο φόβος. Πόνος για τους αστέγους και τις ζωές
που χάθηκαν και φόβος αρχέγονος απέναντι στα στοιχεία της φύσης.

Φάνηκε όμως και η ασημαντότητα του σύγχρονου τεχνολογικού πολιτισμού που εν
πολλοίς ταυτίζεται με τα έργα του ανθρώπου για τον εποικισμό της Γης και τη
δημιουργία σταθερών αστικών περιοχών, από την εποχή δηλαδή που ο νομαδισμός
έπαψε να αποτελεί το χαρακτηριστικό των κοινωνικών συνόλων. Την ίδια εποχή,
μερικές χιλιάδες μόνο χρόνια ιστορίας, ο ζωντανός πλανήτης δεν έπαυε να
υπενθυμίζει στα περίεργα αυτά όντα που άρχιζαν να πολλαπλασιάζονται στη
σχετικά λεπτή του επιφάνεια ότι η φύση δεν μπορεί πλήρως να υποταχθεί όσο κι
αν η εικόνα της αλλάζει. Οι σεισμοί, οι πλημμύρες και οι τυφώνες που συχνά
αφανίζουν ολόκληρες περιοχές είναι φυσικά φαινόμενα, χωρίς τα οποία δεν θα
υπήρχε η ζωή, τουλάχιστον όπως την γνωρίζουμε σήμερα. Όμως είναι σχεδόν
αδύνατο να συμφιλιωθούμε με την αναπόφευκτη αυτή πραγματικότητα. Αυτό είναι
και το μέτρο της αδυναμίας μας, η ταυτότητα του ευάλωτου ψυχισμού μας. Γι’
αυτό ίσως αντί της μετριοπάθειας διαλέγουμε την επιθετική τακτική.

Το 2005, ο πληθυσμός των πόλεων της Γης θα φτάσει τα 3,5 δισεκατομμύρια. Για
πρώτη φορά στην ιστορία της ανθρωπότητας ο αγροτικός πληθυσμός θα είναι
μειοψηφία. Πόλεις μεγαθήρια, με περισσότερους από 20 εκατομμύρια κατοίκους, θα
προσπαθούν να αντιμετωπίσουν τα εκρηκτικά προβλήματα που θα προκαλεί η
δημογραφική τους ανάπτυξη και η ανεπάρκεια των υποδομών. Μέσα σ’ ένα τέτοιο
περιβάλλον, ο κτισμένος χώρος αποκτά πρωτεύουσα σημασία. Το «δικαίωμα» στη
στέγαση ήταν το σύνθημα της παγκόσμιας διάσκεψης για την κατοικία, που κατά
ειρωνικό τρόπο έγινε πριν από περίπου 4 χρόνια στην εντόνως πληγείσα από τους
σεισμούς Κωνσταντινούπολη. Δικαίωμα ή κατάχρηση; Σ’ αυτό το ερώτημα παραπέμπει
η περίπτωση της Ελλάδας.

Η ζήτηση κατοικίας που προκάλεσαν στη χώρα οι μεταπολεμικές πληθυσμιακές
ανακατατάξεις έδωσε τη θέση της σε μια πληθωριστική ανοικοδόμηση. Σήμερα στη
χώρα μας υπάρχουν περί τις 5,5 εκατομμύρια κατοικίες, δηλαδή περίπου 2 ανά
νοικοκυριό, το 70% των οποίων είναι ιδιόκτητες. Με τις επιδόσεις αυτές
εξασφαλίζουμε ένα πανευρωπαϊκό ρεκόρ. Πράγμα φυσικό αν σκεφτεί κανείς ότι στην
εικοσαετία 1960-80, το 40% των ιδιωτικών επενδύσεων κατευθύνθηκαν στην
οικοδομή, πρώτα στην κύρια και αργότερα στη δεύτερη και την παραθεριστική κατοικία.

Σύμφωνα με στοιχεία του ΥΠΕΧΩΔΕ, το 20-25% των κτιρίων στο πολεοδομικό
συγκρότημα της πρωτεύουσας χτίστηκαν με το γνωστό αυθαίρετο τρόπο. Στη
συνέχεια, η οικοδομική δραστηριότητα μεταφέρθηκε στην περιαστική ζώνη της
Αθήνας, όπου τουλάχιστον το 50% της αύξησης του οικιστικού αποθέματος κατά την
περίοδο 1981-91 αποδίδεται σε παράνομες κατασκευές. Αριθμοί συγκλονιστικοί
όταν μάλιστα συνοδεύονται από τα χαρακτηριστικά της ιδιότυπης αυτής μηχανής
των οικοδομικών κατασκευών, με τις γνωστές εκπτώσεις στην ποιότητα, τις
μελέτες, την επιλογή των οικοπέδων, τη διαμόρφωση του περιβάλλοντος χώρου.

Η εκτός σχεδίου και πλαισίου δόμηση έγινε ταυτόσημη με μια παρα-οικονομία της
οποίας η δύναμη ήταν τέτοια που έκανε αδύνατη την εκ των υστέρων παρέμβαση της
κρατικής μηχανής. Άλλωστε υπάλληλοι της τελευταίας ήταν αναμεμειγμένοι στα
γνωστά – άγνωστα κυκλώματα.

Είναι σίγουρα τυχαίο ότι ο σεισμός έπληξε κατά κύριο λόγο τη βορειοδυτική
Αττική. Εκεί όπου μαζί με την αυθαίρετη δόμηση συνωστιζόταν κι η μεγαλύτερη
φτώχεια. Όμως κι αλλού να συνέβαινε το χτύπημα τα αποτελέσματα θα ήταν
ανάλογα. Οι φτηνές και ακατάλληλες οικοδομές απλώθηκαν πια σαν γάγγραινα σε
ολόκληρο το σώμα της ελληνικής επικράτειας. Και ειλικρινά δεν ξέρω από πού
πηγάζει η αισιοδοξία μηχανικών και αρμοδίων. Βρισκόμαστε μπροστά σε
επερχόμενες καταστροφές.

Απλώς στα μεσοδιαστήματα καταφέρνουμε να τις ξεχνάμε. Είναι κι αυτός ένας
μηχανισμός επιβίωσης. Τρόπος του λέγειν βέβαια, αν αναλογιστεί κανείς τη
δυστυχία που ακολουθεί και τα τόσα θύματα.