ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Μεταδημοκρατική εποχή

Τέλος ιδεολογιών, πολιτικής, δημοκρατίας; Ώστε λοιπόν το ονειρεύεσθαι για
τα κοινά είναι αρχαϊκό και ξεπερασμένο; Ώστε λοιπόν το δημοκρατικό πολιτικό
σύστημα δεν συνιστά απόλυτο και αιώνιο αγαθό, αλλ’ αντιστοιχεί σε συγκεκριμένη
περίοδο ιστορίας, κοινωνικής εξέλιξης με ημερομηνία λήξεως;

Ώστε λοιπόν διάκριση εξουσιών σε βουλευτική, εκτελεστική και δικαστική,
έννοιες πολιτείας και πολίτη, λαϊκής κυριαρχίας και ετυμηγορίας, ατομικές
ελευθερίες, συλλογικά δικαιώματα και πλουραλισμός ανταποκρίνονται σε
μεταβατικό στάδιο της πρόσφατης ιστορίας, που εκλείπει με την μαζική κοινωνία
και ιδίως με την ευρωπαγκοσμιοποίηση οικονομιών και κοινωνιών;

Το να καταγγέλλεται η παρακμή της δυτικής δημοκρατίας και η πρόσφατη στροφή
της προς τον αυταρχισμό συνιστά δημοκρατική αντίσταση. Όμως, το να επικαλείται
η ίδια η εξουσία την δημοκρατική παρακμή προκειμένου να δικαιολογήσει τον δικό
της αυταρχισμό συνιστά ατιμωτική διαστροφή και πολιτικό εκφυλισμό. Άλλοτε, η
πολιτεία σεμνύνετο για την κατοχύρωση δημοκρατικών κατακτήσεων, ενώ σήμερα τις
φέρει βαρέως και μεθοδεύει άδειασμα και παράκαμψή τους. Ενώ το σύγχρονο
δημοκρατικό έλλειμμα της πολιτείας ευρύνεται ποσοτικά και ποιοτικά,
καλοθελητές της δεκάρας σπεύδουν να το δικαιολογήσουν με αναπόδεικτες και
αναντίστοιχες «ιστορικές αναγκαιότητες»: παγκοσμιοποίηση οικονομιών, αφύπνιση
τοπικών κοινωνιών και κοινοτήτων, ευρωπαϊκή ενοποίηση.

Η συγχώνευση πλειόνων κοινωνιών θα μπορούσε να κλονίσει εθνικές κυριαρχίες και
ν’ αφαιρέσει περιεχόμενο από τις πολιτικές εθνικοκρατικά αντιπαλότητες. Όμως,
εάν στη θέση των επιμέρους κοινωνιών αναπτυσσόταν μια νέα, μεγαλύτερη και
διαφορετική, διακυβεύματα άλλης κλίμακος θ’ αντικαθιστούσαν τα παλαιά. Δεν
υπάρχει δημοκρατικό σύστημα χωρίς εδαφική λαϊκή κυριαρχία, της οποίας η άσκηση
συνιστά επίμαχο ζήτημα για πολιτικές διαφοροποιήσεις. Το Κράτος Έθνος ήταν
αναγκαία ιστορική βάση για ανάπτυξη δημοκρατικού συστήματος στη νεώτερη εποχή.
Όπως στην αρχαιότητα, το Κράτος Πόλη ήταν αναγκαία ιστορική σκηνή για την
εμφάνιση της δημοκρατίας. Με τον ίδιο τρόπο, θα μπορούσαμε σήμερα να
φανταστούμε τη διαμόρφωση μιας νέας υπερεθνικής σκηνής για την εγκαθίδρυση
μιας διεθνοποιημένης, ευρωπαϊκής ή παγκόσμιας δημοκρατίας.

Αντ’ αυτού, με πρόσχημα την ευρωπαγκοσμιοποίηση, προπαγανδίζεται υποκριτικά
ιστορική παρακμή της δημοκρατίας γενικά. Με την παράδοξη αυτή προσέγγιση, τα
μεν Κράτη Έθνη χάνουν κύρος και αδρανούν, ενώ υπερεθνικοί σχηματισμοί
περιπίπτουν σε ακόμη μεγαλύτερη ανυπαρξία. Οικτρό θέαμα της σύγχρονης
πολιτείας: διοργανώνει την αυτοκαταστροφή της, με πρόσχημα ότι δεν δύναται να
λάβει κυριαρχικές αποφάσεις σ’ εθνική κλίμακα. Αλλ’ αποφάσεις δεν λαμβάνονται
ούτε σ’ ευρωπαϊκή ούτε σε παγκόσμια, εφ’ όσον κοινωνίες και υπερεθνικοί
σχηματισμοί παραδίδονται χειροπόδαρα στο μύθο της αγοράς και του
χρηματιστηρίου, με αποτέλεσμα να επικρατεί η «μοναδική και μηδενική σκέψη»,
χωρίς αντίλογο και πλουραλισμό, χωρίς κλίμακα πολιτικών επιλογών.

Με το τέλος του διπολισμού (1989), υποστηρίζει ο Α. Ζινόβιεφ, εξέπεσε το
σύστημα δυτικής δημοκρατίας και πλουραλισμού. Με την τεχνολογική διοργάνωση
και τη διάβρωση που προκαλεί η παραπληροφόρηση σε μεγάλη κλίμακα, η κοινή
γνώμη χειραγωγείται δεσποτικά από τις εξουσίες. Η έννοια «αντιπολίτευση»
δυσφημίζεται πλέον, επ’ ωφελεία της «γενικής συναίνεσης». Με την απολυτοποίηση
των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, εκτός έννομης τάξης και κράτους δικαίου,
καταλύεται σήμερα το σύστημα δημοκρατικών διαδικασιών και θεσμών που
προϋποθέτει ως υποκείμενο όχι το απλό άτομο, αλλά τη συλλογική έκφραση,
συμμετοχή και δράση. Δημοκρατικό σύστημα δεν είναι η αυθαιρεσία του
ατομικισμού, αλλ’ η κατοχύρωση θεσμικής ελευθερίας και δράσης των ομάδων.

Στη διάρκεια της πρόσφατης επέμβασης στο Κοσσυφοπέδιο, η νομιμοποιητική
αναφορά προσέφυγε κατ’ αποκλειστικότητα στην ηθική. Η μεταμοντέρνα εποχή μας
αναζητεί νομιμοποίηση στον Μεσαίωνα: ανυποληψία προς το υπάρχον δικαιικό
πλαίσιο διεθνούς νομιμότητος και εναπόθεση στον ανεξέλεγκτο αυταρχισμό της εξουσίας.

Στη νεώτερη εποχή, η έννοια της δημοκρατίας προϋπέθετε αύξουσα αφομοίωση στους
κόλπους της όλο και πιο ετερόκλητων τοπικιστικών στοιχείων. Σήμερα αντιθέτως,
είτε από εγωισμό και απερισκεψία των ισχυρών είτε λόγω απόγνωσης των αδυνάτων,
οι ανισότητες και ετερότητες αποβαίνουν τόσο καταλυτικές, ώστε οι δημοκρατίες
απειλούνται με χωριστικά κινήματα. Στο σύγχρονο τροπάρι της «μεταβιομηχανικής
κοινωνίας», οι θεσμοί, αντί να ενοποιούν αδιακρίτως τον χώρο της πολιτείας και
των πολιτών, εγείρουν τείχη κοινωνικής κατάτμησης και αποκλεισμών. Η νέα
«μεταδημοκρατία» δεν είναι παρά η παλαιόθεν γνωστή κατάλυση της δημοκρατίας.