Μετασεισμοί και ρήγματα ανησυχούν τους σεισμολόγους

Οι επιστήμονες δεν περίμεναν το ρήγμα που προκάλεσε τον σεισμό και εκείνο
το οποίο τους απασχολεί τώρα είναι η πιθανότητα να επηρεάσει γειτονικά
ρήγματα. Οι σεισμολόγοι ανησυχούν ακόμη για νέο μεγάλο μετασεισμό ή για άλλο
μεγάλο σεισμό στην Ελλάδα τον επόμενο ενάμιση μήνα ως αποτέλεσμα της
υπερδραστηριότητας που προκάλεσε ο σεισμός της Τουρκίας

Οι επιπτώσεις του χθεσινού σεισμού στα γειτονικά ρήγματα είναι το μεγάλο
ερωτηματικό που ανησυχεί τους επιστήμονες. Το ρήγμα που προκάλεσε το σεισμό,
αν και η ακριβής του θέση δεν έχει εξακριβωθεί ακόμα, καταλήγει στην περιοχή
του Νότιου Ευβοϊκού, όπου βρίσκονται πολλά ακόμα ρήγματα.

Οι ειδικοί προσπαθούν να προβλέψουν αν και πώς η σεισμική κίνηση στην περιοχή
αυτή θα επηρεάσει τα υπόλοιπα ρήγματα στον Ευβοϊκό Κόλπο.

«Το ρήγμα που έδωσε τον σεισμό τέμνει κάθετα τα υπόλοιπα ρήγματα του Νότιου
Ευβοϊκού. Το μεγάλο ερώτημα είναι αν μπορεί να τα ενεργοποιήσει», επισημαίνει
ο κ. Ευθύμιος Λέκκας, επίκουρος καθηγητής στον Τομέα Τεκτονικής του Τμήματος
Γεωλογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Το ενδεχόμενο αυτό, όπως εξηγεί ο κ. Γιώργος Σταυρακάκης, διευθυντής του
Γεωδυναμικού Ινστιτούτου στο Αστεροσκοπείο Αθηνών, είναι το πρώτο που θα
μελετήσει επιστημονική ομάδα, η οποία θα αναλάβει από σήμερα κιόλας να
τοποθετήσει σεισμογράφους στην περιοχή και να συγκεντρώσει για πρώτη φορά
στοιχεία και μετρήσεις για τη δραστηριότητα των ρηγμάτων εκεί.

15 χιλιόμετρα

Το σίγουρο πάντως είναι ότι ο χθεσινός σεισμός εξέπληξε τους επιστήμονες.
Προκλήθηκε από ένα ρήγμα μεταξύ Πάρνηθας και Πεντέλης, το οποίο είχε
καταγραφεί, αλλά δεν βρισκόταν στη λίστα αυτών που θεωρούσαν «ικανά» για
σημαντικό σεισμό. Ο κ. Λέκκας, που έχει μελετήσει συστηματικά με τους
συνεργάτες του τα ρήγματα της Αττικής, είχε χαρτογραφήσει τα ρήγματα της
περιοχής, δεν περίμενε όμως να δώσουν μεγάλο σεισμό. «Αυτό που φαίνεται ότι
προκάλεσε το σεισμό, είναι ένα μεγάλο ρηξιγενές ρήγμα, μήκους περίπου 15
χιλιομέτρων, που αρχίζει από το Μενίδι, περνά από Πάρνηθα και Πεντέλη και
καταλήγει στον Ευβοϊκό».

Οι μεγάλες ζημιές και τα πολλά θύματα του σεισμού οφείλονται στο μικρό βάθος
από την επιφάνεια του εδάφους, όπου εντοπίζεται το επίκεντρο. «Ο σεισμός
γεννήθηκε 10 χιλιόμετρα κάτω από την επιφάνεια, απόσταση πολύ κοντινή που
δικαιολογεί τις εκτεταμένες ζημιές. Δεν απορροφήθηκαν τα σεισμικά κύματα και
έτσι διοχετεύθηκαν στα κτίρια». Παρόμοια έκπληξη για το επίκεντρο εκφράζουν
όλοι οι επιστήμονες. Ο κ. Σταυρακάκης τονίζει ότι δεν υπήρχαν ούτε ιστορικά
στοιχεία για τα ρήγματα στην περιοχή, ούτε επιστημονικές μετρήσεις. «Για εμάς
το συγκεκριμένο ρήγμα είναι ένα μεγάλο μυστήριο και κρύβει ακόμα πολλά»… Σε
ό,τι αφορά το ενδεχόμενο μετασεισμών, οι επιστήμονες δεν αποκλείουν το
ενδεχόμενο να σημειωθούν δονήσεις, ακόμα και της τάξεως των 5,5 Ρίχτερ.

Η μορφολογία

Το σημείο που έφερε τον σεισμό δεν είχε προβληματίσει μέχρι σήμερα τους
ειδικούς. «Δεν περιμέναμε να κάνει σεισμό το συγκεκριμένο ρήγμα», τονίζει και
ο κ. Στάθης Στείρος, επίκουρος καθηγητής Γεωλογίας στο Πανεπιστήμιο της
Πάτρας. «Πρόκειται για ένα άγνωστο ρήγμα, δεν έχει δηλαδή μελετηθεί και μέχρι
χθες το θεωρούσαμε ασήμαντο. Ούτε η ιστορία του ούτε και η μορφολογία του
εδάφους υποδήλωνε πως θα μπορούσε να προκαλέσει έναν τόσο μεγάλο σεισμό». Ο κ.
Στείρος εκτιμά πως με τον χθεσινό σεισμό το ρήγμα της Πάρνηθας έφτασε στο
μάξιμουμ της απόδοσής του. «Σύμφωνα με τα όσα γνωρίζουμε, το συγκεκριμένο
ρήγμα είναι μάλλον απίθανο να δώσει σεισμό μεγαλύτερο από 5,9 Ρίχτερ».

Οι τεκτονικές διαδικασίες που προηγήθηκαν του σεισμού και η πιθανή σχέση του
με εκείνον της Τουρκίας είναι, σύμφωνα με τον κ. Στείρο, εξαιρετικά δύσκολο να
πιστοποιηθούν. «Γνωρίζουμε πώς κινούνται οι τεκτονικές πλάκες, ο τρόπος
μετακίνησής τους όμως δεν είναι ποτέ ο ίδιος. Το πώς σπάει το κάθε ρήγμα είναι
ένας εξαιρετικά πολύπλοκος μηχανισμός, που κανείς δεν μπορεί να τον ορίσει με
ακρίβεια. Η παραμόρφωση του ρήγματος γίνεται σε μεγάλο βάθος και βαθμιαία. Το
πώς και πότε θα επηρεάσει τα ανώτατα στρώματα του εδάφους, εξαρτάται από την
αντοχή και τη μορφολογία του».

Επαναδραστηριοποίηση

Δεν είναι όμως λίγοι αυτοί που τονίζουν ότι ο σεισμός της Τουρκίας ήταν η
αφορμή για τον χθεσινό σεισμό της Αττικής. Ο κ. Βασίλης Παπαζάχος, ομότιμος
καθηγητής Σεισμολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης πιστεύει ότι
οι δύο σεισμοί σχετίζονται και είναι έκφραση της γενικότερης ανησυχίας στο
υπέδαφος της Ανατολικής Μεσογείου. Ο κ. Άκης Τσελέντης, καθηγητής Σεισμολογίας
στο Πανεπιστήμιο Πατρών δεν αποκλείει την έναρξη μίας νέας περιόδου σεισμικής
έντασης στον ελλαδικό χώρο. «Τα τελευταία χρόνια είχαμε μία ύφεση στην Ελλάδα,
ίσως οι σεισμοί των ημερών αυτών να σημαίνουν την επαναδραστηριοποίηση του χώρου».

Ανατολία

Από τη μεριά του, ο κ. Λέκκας πιστεύει ότι ο σεισμός της Τουρκίας ήταν η
αφορμή για τη σεισμική δραστηριότητα των τελευταίων ημερών στην Ελλάδα, στο
Αίγιο, την Ζάκυνθο, τη Χαλκίδα και την Αθήνα. «Τότε είχα πει ότι αναμέναμε
πέντε με 10 σεισμικές κινήσεις μεσαίου μεγέθους στον ελλαδικό χώρο ως
αποτέλεσμα του απόηχου από το ρήγμα της Ανατολίας. Η ενέργεια είχε συσσωρευτεί
στο υπέδαφος, μια που δεν είχαμε μεγάλο σεισμό τα τελευταία χρόνια. Στο
αμεσότατο μέλλον, μέσα στον επόμενο ενάμιση μήνα, δεν αποκλείεται να γίνουν
σεισμοί και σε άλλες περιοχές της χώρας ως απόρροια των συσσωρευμένων τάσεων
στον ελλαδικό χώρο».

Δεν αποκλείονται και νέοι, υποστηρίζουν οι Γάλλοι

Νέοι σεισμοί ίδιου μεγέθους με τον χθεσινό στην Αθήνα «δεν θα πρέπει να
αποκλειστούν» στην περιοχή και θα είναι της «ίδιας μηχανικής» με τον σεισμό
που έπληξε την Τουρκία, τον Αύγουστο, δήλωσε ο Γάλλος σεισμολόγος Φαμπρίς Κοτόν.

Ο Φαμπρίς Κοτόν, επικεφαλής του Γραφείου Εκτίμησης Σεισμικών Κινδύνων του
Ινστιτούτου Προστασίας και Πυρηνικής Ασφάλειας (ISPN), εξήγησε στο Γαλλικό
Πρακτορείο ότι οι σεισμοί στην Ελλάδα και την Τουρκία οφείλονται και οι δύο σε
μια διπλή μετατόπιση των τεκτονικών πλακών της Αφρικής και της Ευρώπης.

«Τέντωμα»

«Η Αφρική περνάει κάτω από την Ευρώπη νοτίως της Κρήτης, ενώ η Τουρκία
μετακινείται προς την Ελλάδα και “σπρώχνει” κατά μήκος του ρήγματος της
Βόρειας Ανατολίας, εκεί όπου έγινε ο σεισμός της Νικομήδειας, στις 17
Αυγούστου. Αυτά τα δύο φαινόμενα προκαλούν ένα “τέντωμα” της Κεντρικής Ελλάδας
που προκαλεί πολλά ρήγματα κατάρρευσης. Ο σεισμός της Αθήνας συνδέεται με αυτό
το “τέντωμα” της Ελλάδας», εξήγησε ο κ. Κοτόν.

«Σε παρόμοιους σεισμούς, όπως στην περίπτωση της κρίσης της Κορίνθου το 1981
και των σεισμών της Ασίζης στην Ιταλία το 1997, που οφείλονταν επίσης σε
φαινόμενα έκτασης, παρατηρήσαμε σεισμικές επαναλήψεις του ιδίου μεγέθους».
«Δεν μπορούμε να αποκλείσουμε ότι θα γίνουν στην Ελλάδα τις επόμενες ημέρες ή
εβδομάδες νέοι σεισμοί του ιδίου μεγέθους με τον πρώτο», υπογράμμισε ο Γάλλος ειδικός.

Οι σεισμοί που επαναλαμβάνονται είναι ιδιαίτερα επικίνδυνοι, γιατί υπάρχει
κίνδυνος να καταρρεύσουν κτίρια που έχουν καταστεί ευάλωτα από τις πρώτες
σεισμικές δονήσεις.

80 σεισμοί σε 23 αιώνες

Δεν είναι πάνω από 80 οι σημαντικοί σεισμοί που συγκλόνισαν την Κεντρική
Ελλάδα και την Αθήνα από τον 5ο αιώνα π.Χ. μέχρι και τον 18ο αιώνα μ.Χ.
Επιστημονικές μελέτες που έχουν γίνει κατά καιρούς καταλήγουν όλες στο
συμπέρασμα πως από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα δεν έχουν καταγραφεί μεγάλοι
και καταστροφικοί σεισμοί στην ευρύτερη περιοχή της Αθήνας. Στην ιστορία της
πόλης, όπως διαγράφεται εδώ και 25 αιώνες, οι σεισμοί ήταν πάντα ένα φαινόμενο
σπάνιο, είχαν μικρό μέγεθος και επίκεντρο που βρισκόταν σε απόσταση πολλών
χιλιομέτρων από την πόλη.

Οι περισσότερο καταστροφικοί σεισμοί που έχουν καταγραφεί στα ιστορικά αρχεία
της Αττικής ήταν εκείνος που έγινε, πιθανότατα, στις 3 Σεπτεμβρίου του 1705 κι
αυτός που σημειώθηκε στις 13 Ιουνίου του 1785. Και οι δύο προκάλεσαν πολύ
μεγάλες καταστροφές στην Ακρόπολη και σε πολλά κτίρια και αρχαιολογικά μνημεία
της Αθήνας. Στα τελευταία 100 χρόνια, πάντως, οι σεισμοί που έγιναν αισθητοί
στην Αθήνα ήταν έξι (επτά μαζί με τον χθεσινό) και προκάλεσαν μόνον υλικές
ζημιές σε παλιά κτίρια. Ο πιο καταστροφικός από τους σεισμούς του αιώνα στην
Αθήνα ήταν εκείνος που έγινε στις 24 Φεβρουαρίου του 1981 και είχε σαν
αποτέλεσμα να ισοπεδωθούν πάνω από 500 σπίτια στην ευρύτερη περιοχή της
Αθήνας. Ο κύριος σεισμός τότε είχε μέγεθος 6,7 βαθμούς της κλίμακας Ρίχτερ,
ενώ ο μεγαλύτερος από τους μετασεισμούς, ο οποίος έγινε πέντε ώρες μετά τον
πρώτο, έφθασε τα 6,4 Ρίχτερ και το επίκεντρό του ήταν πιο κοντά στην Αθήνα (το
επίκεντρο του πρώτου σεισμού βρισκόταν 77 χιλιόμετρα μακριά από την πόλη, ενώ
στον δεύτερο η απόσταση ήταν 60 χιλιόμετρα).

Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο κ. Στάθης Στείρος, γεωλόγος, επίκουρος
καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Πάτρας, η σεισμικότητα στην ευρύτερη περιοχή
της Κεντρικής Ελλάδας και της Αττικής είναι σε γενικές γραμμές άγνωστη.

Σήμερα η καταγραφή

Σήμερα αναμένεται να καταγραφεί πλήρως το μέγεθος των καταστροφών που
προκάλεσε ο χθεσινός ισχυρός σεισμός των 5,9 Ρίχτερ. Οι μηχανικοί που
διενεργούν αυτοψίες βάζουν κόκκινο χρώμα στις πόρτες των σπιτιών που είναι
ακατάλληλα για να κατοικηθούν. Με κίτρινο χρώμα βάφονται τα σπίτια που θα
χρειαστούν επανεξέταση και με πράσινο όσα δεν παρουσιάζουν προβλήματα. Στη
διάρκεια σύσκεψης που έγινε χθες το βράδυ στο ΥΠΕΧΩΔΕ, αποφασίστηκε ακόμα να
μεταφερθούν στις πληγείσες περιοχές οικίσκοι (τροχοβίλες) από το απόθεμα του
υπουργείου στον Ασπρόπυργο, για την κάλυψη των άμεσων αναγκών των αστέγων. Ο
πρόεδρος του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδος (ΤΕΕ) κ. Κώστας Λιάσκας, που πήρε
μέρος στη χθεσινή σύσκεψη, ανέφερε ότι σε γενικές γραμμές η πλειονότητα των
κτιρίων της Αθήνας αντέδρασε ικανοποιητικά στον σεισμό. Αυτά που υπέστησαν
ζημιές, είπε ο κ. Λιάσκας, ήταν κυρίως παλαιά κτίσματα ή είχαν κατασκευαστεί
πάνω σε προσχώσεις.