ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Αιρετική προεδρολογία

Το συναινετικό κλίμα που συχνά δημιουργείται με την προβολή ορισμένων
επιλογών ως αυτονόητων σπάνια ωφελεί την πολιτική και τους πολίτες. Η εφαρμογή
του χρυσού κανόνα «ερεύνα πρώτα απ’ όλα το αυτονόητο» θα ήταν, αντιθέτως, πολύ
ωφέλιμη εν όψει της επερχόμενης προεδρικής εκλογής, ιδίως για τα στελέχη και
τους οπαδούς του κυβερνώντος κόμματος.

Η πρόωρα εκφρασθείσα επιλογή να υποστηριχθεί ο σημερινός Πρόεδρος της
Δημοκρατίας παρουσιάζει, από την πλευρά αυτών που τη διαμόρφωσαν, δύο
πραγματικά και καθόλου ευκαταφρόνητα πλεονεκτήματα. Το πρώτο σχετίζεται με τη
στρατηγική της διάσταση, την οποία μεγεθύνει και η ήδη ορατή αμηχανία της
αντιπολίτευσης. Η διεξαγωγή πρόωρων εκλογών λόγω αδυναμίας εκλογής Προέδρου
δικαιολογημένα γίνεται καταρχήν προσπάθεια να αποφευχθεί: το μεν πνεύμα του
Συντάγματος απαιτεί να λαμβάνουν χώρα οι διεργασίες εκείνες που θα απολήγουν
σε μια εκλέξιμη υποψηφιότητα και όχι να μετατίθεται η ευθύνη στην επόμενη
Βουλή επειδή τα κόμματα δεν έπραξαν το καθήκον τους· το δε εθνικό συμφέρον, σε
μια περίοδο που πιθανότατα θα κρίνεται η ενσωμάτωση της χώρας μας στην πρώτη
ευρωπαϊκή κατηγορία, δύσκολα συμβιβάζεται με προεκλογικό αγώνα (πιο σφοδρό
μάλιστα απ’ ό,τι συνήθως, ακριβώς γιατί τα κόμματα θα επιρρίπτουν το ένα στο
άλλο την ευθύνη για την απρόσφορη επίσπευσή του). Το δεύτερο πλεονέκτημα
πηγάζει από το προτεινόμενο πρόσωπο καθαυτό. Είναι αλήθεια ότι ο σημερινός
Πρόεδρος άσκησε «κατά συνταγματικά άψογο τρόπο» τα καθήκοντά του. Αυτό όμως
ισχύει, δεν πρέπει να το παραβλέπουμε, για όλους ανεξαιρέτως τους μέχρι
στιγμής κατόχους του ύπατου αξιώματος: κανένας ­ και σε εποχές όπου οι
συσχετισμοί δυνάμεων θα μπορούσαν να δημιουργήσουν πολύ μεγαλύτερους από
σήμερα πειρασμούς ­ δεν χρησιμοποίησε τις όποιες προνομίες του για να
ανταγωνισθεί την κυβέρνηση ή για να επιβάλει μια προσωπική ή κομματική
αντίληψη. Ο σημερινός Πρόεδρος πρόσθεσε βέβαια σε αυτόν τον γενικό κανόνα κάτι
που τιμά τον ίδιο και τον θεσμό και που δικαιολογεί απόλυτα τη δημοφιλία του.
Με την ευθύτητα των τρόπων του και την ευχέρεια δημόσιας δράσης κατά τις
επιταγές του κοινού νου δημιούργησε την πολύτιμη για τη δημοκρατία εντύπωση
ενός ανώτατου άρχοντα που βρίσκεται κοντά στον λαό.

Όμως ούτε λόγοι τακτικής ούτε ιδιότητες προσώπων δικαιολογείται να υπερισχύουν
των απαιτήσεων των θεσμών και της καθαρότητας των πολιτικών λύσεων. Ακριβώς
επειδή, στο ελληνικό σύστημα, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας δεν εκλέγεται από τον
λαό αλλά από τη Βουλή, χρέος ­ και όχι απλή δυνατότητα ­ του εκάστοτε
πλειοψηφούντος κόμματος είναι να προσπαθήσει να εκλέξει, και πάντως σίγουρα να
προτείνει, ένα πρόσωπο που να εκφράζει τη διαμορφωμένη κοινωνική και εκλογική
πλειοψηφία, δηλαδή τον κόσμο που το ανέδειξε στην εξουσία. Δεν είναι στείρος
κομματισμός, αλλά αντίθετα σεβασμός στους θεσμούς: σε μία αριστερή, έστω
κεντρο-αριστερή, πλειοψηφία αρμόζει ένας Πρόεδρος με αριστερή πολιτική
ιδιοσυγκρασία και αρχές. Αυτό ουδόλως σημαίνει ότι το πρόσωπο που θα προταθεί
θα πρέπει αναγκαστικά να έχει κομματικές περγαμηνές ή έστω και επίσημη
κομματική ταυτότητα. Μια ακριβώς από τις κρίσιμες παραμέτρους του θεσμού είναι
η υποδοχή της εκλογής προσώπων που να βρίσκονται εκτός του στενού κομματικού
χώρου, α-κομματικών και ουδέποτε υπερ-κομματικών, αφού από τα κόμματα αντλούν
τη νομιμοποίησή τους.

Η μία και μοναδική μέχρι στιγμής χρήση αυτής της δυνατότητας υπήρξε
πανθομολογούμενα ατυχής, λόγω όμως προσωπικών χαρακτηριστικών αυτού που
επελέγη και όχι εξαιτίας της πολιτικής επιλογής καθαυτής. Η αρμόζουσα τιμή
στον σημερινό Πρόεδρο δεν σημαίνει ούτε ότι ξεχνιέται (ή ότι δεν έχει σημασία)
η πολιτική του καταγωγή και ιδιοσυγκρασία, ούτε, κυρίως, ότι δεν μπορεί να
βρεθεί ένας εξίσου καλός υποψήφιος από τον ευρύτερο χώρο της σημερινής
πλειοψηφίας. Εκεί, η πραγματική συσπείρωση δεν μπορεί να είναι άλλη από μια
συσπείρωση ιδεών ­ αριστερών όμως ιδεών. Οι Έλληνες σοσιαλιστές την αρνήθηκαν
το 1994, αλλά τότε τουλάχιστον δεν έκαναν σημαία τους τη δυσαρμονία αυτή με το
λαϊκό αίσθημα.

Με δύο λόγια: η κυβέρνηση, στο θέμα της προεδρικής εκλογής, έκανε μια πολιτικά
θεμιτή επιλογή. Από σεβασμό στον κόσμο της όμως δεν δικαιούται να την
παρουσιάζει ως τη μόνη θεσμικά ενδεδειγμένη.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.