ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Η δημοκρατία της παραλίας

Ποτέ άλλοτε δεν έχει τόσο πληθυσμό και τόση κίνηση η παγκόσμια δημοκρατία
της παραλίας όσο τον Αύγουστο. Ποτέ άλλοτε δεν εμφανίζεται τόσο σίγουρη για
την υπεροχή της. Αλλά και ποτέ δεν αποκαλύπτει τόσο έντονα τα πήλινα πόδια της
σε αυτούς που έχουν την επαγγελματική διαστροφή να θεωρούν πολιτικόν παν το ανθρώπινον.

Η παγκόσμια δημοκρατία της παραλίας παρουσιάζεται εξωτερικά ως πρότυπο
ισότητας και αμεσότητας. Κοινοβούλιό της είναι η άμμος. Μόνος θεσμός της η
χαλάρωση. Οι πολίτες της αποκαλύπτονται όπως είναι στ’ αλήθεια και όχι όπως θα
ήθελαν να εμφανίζονται μέσα από την αντανάκλαση των προετοιμασμένων
συμπεριφορών και λόγων τους. Δεν νοούνται διακρίσεις με βάση την εθνικότητα,
το όνομα, την επαγγελματική κατάσταση και γενικώς τα κάθε λογής παραδοσιακά
κριτήρια μέτρησης του «επιπέδου» και της «ικανότητας». Ο έλεγχος που ασκείται
φαίνεται να ζυγίσει περισσότερο το φως που εκπέμπουν παρά τη στάση που τηρούν
οι πολίτες της. Η μόνιμη παρουσία της θάλασσας, το ανακάτεμα και τελικά η
αλληλεξουδετέρωση των ήχων, η άλλου είδους κοινωνικότητα των χωρίς ρούχα
ανθρώπων δημιουργούν ένα περιβάλλον που μοιάζει καταρχήν να λειτουργεί κι αυτό
με τρόπο εξισωτικό: ηρεμεί τα πάθη, ωθεί στην ενσωμάτωση, επιτρέπει τη με κάθε
τρόπο έκφραση. Από το μυαλό κανενός επίσημου εκπροσώπου δεν θα περνούσε εδώ η
ιδέα να διαμαρτυρηθεί για τη μη ικανοποιητική προβολή του μεγάλου αρχηγού του.

Στην πραγματικότητα, η παγκόσμια δημοκρατία της παραλίας είναι εξ ορισμού η
πιο άδικη. Ισότητα θα υπήρχε μόνο στην περίπτωση που δεν επρόκειτο για
κοινωνία ανθρώπων, που τρέφεται, κινείται αλλά και προοδεύει από την αέναη
επιδίωξη της επιβολής του κάθε μέλους της επί όλων των άλλων. Η δημοκρατία της
θάλασσας είναι πράγματι παγκόσμια και πράγματι τέλεια για τους γλάρους ­ και
μάλιστα χωρίς να χρειάζονται εμάς για να τους το αναγνωρίσουμε. Επειδή όμως
μιλάμε για ανθρώπους, το βασικό, αν όχι το μόνο, κριτήριο επιβολής στη
δημοκρατία της παραλίας, η εμφάνιση, είναι το πιο άδικο και το πιο
εξουσιαστικό που υπάρχει ­ και δεν είναι ανώφελο να το θυμόμαστε την εποχή του
προέδρου Κλίντον και καθώς ο κατά τα άλλα θαυμάσιος Γουόρεν Μπίτι ζυγίζει την
πιθανότητα να θέσει υποψηφιότητα για τη διαδοχή του (και άρα να «παίξει» στη
ζωή αυτό που «υπονόμευε» στην οθόνη). Όσο κι αν ο κόσμος έχει δικαίως και
παγκοσμίως κουρασθεί και κορεσθεί από την κενότητα του δημοσίου λόγου, άλλο
τόσο η ενδεχόμενη έλλειψή του αφαιρεί από τη δημοκρατία το μόνο ίσως στοιχείο
που μας επιτρέπει να συνεχίζουμε να την θεωρούμε επιθυμητή. Η απύθμενη
κενότητα της φαινομενικά υπέροχης μπικινοφορούσας μπορεί (και συνήθως δεν
πειράζει) να αποδειχθεί όταν πια είναι πολύ αργά. Κανένας όμως δεν δικαιούται
να ισχυρισθεί ότι δεν γνώριζε εγκαίρως την κενότητα των πολιτικών του, αφού
για να υπάρξουν μίλησαν και μιλώντας αποκαλύφθηκαν πολύ περισσότερο από το αν
ζητούσαν την ψήφο μας απλώς ξαπλωμένοι σε μια πετσέτα. Ο λόγος, αν βέβαια
μάθουμε να τον διαβάζουμε, παραπέμπει στη στάση, στον ψυχισμό, σ’ αυτό που
ονομάζουμε προσωπικότητα και που είναι δυνατό να κρυφτεί στο κοινοβούλιο της
άμμου, όχι όμως στη σκηνή της πολιτικής. Εξανθρωπίζει την επιβολή, έστω κι αν
είναι ικανός να μας οδηγήσει σε άλλου είδους καταπίεση. Δημοκρατία είναι το
πολίτευμα, όπου ακούμε και κρίνουμε, όχι που μας ακούνε κι αποφασίζουν τι θα πούνε.

Οι θεωρητικοί της παγκόσμιας δημοκρατίας της παραλίας θα αντιτείνουν ίσως ότι
στο πολίτευμά τους δεν υπάρχουν αρχηγοί και ότι, αντιθέτως, στην παραδοσιακή
δημοκρατία το ζητούμενο είναι ακριβώς η απαγκίστρωση από την κυριαρχία των
ατόμων και η διαπάλη των ιδεών. Δυστυχώς, οι ιδέες δεν παραθερίζουν μόνες
τους.

Ο διάλογος των ιδεών είναι ο διάλογος των προσώπων που τις φέρουν ­ συχνά
βέβαια απλώς τις μεταφέρουν, καταστρέφοντάς τες.

Η δημοκρατία δεν αδειάζει ποτέ ­ αντίθετα από την παραλία ­ ευτελίζεται όμως
διαρκώς από την τάση μας να τα θαλασσώνουμε, όταν πρέπει να δράσουμε ως
πολίτες, δηλαδή να υπηρετήσουμε με σκέψη και πράξη κάποιας μορφής συλλογικότητα.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.