Πέντε πρόεδροι των ΗΠΑ δεν πήραν το μάθημα…

Το δίδυμο της επιτυχίας. Ο Καρλ Μπερνστάιν (αριστερά) και ο Μπομπ Γούντγουορντ στην «Ουάσιγκτον Ποστ»

Τίποτα δεν συγκρίνεται με ένα τηλεφώνημα του Μπομπ Γούντγουορντ για να
σηκωθούν άνεμοι στην ελίτ της Ουάσιγκτον. Έπειτα από 25 χρόνια απτόητης
ερευνητικής δημοσιογραφίας, ο σταρ της «Ουάσιγκτον Ποστ» από το σκάνδαλο του
Γουότεργκεϊτ, σκάβει ακόμη στα θεμέλια της αμερικανικής πολιτικής ζωής για να
βρει προνύμφες και σκουλήκια.

Η ασυναγώνιστη πρόσβαση του Γούντγουορντ στους αξιωματούχους του Λευκού Οίκου
που διαμόρφωσαν την αμερικανική πολιτική από την παραίτηση του Ρίτσαρντ Νίξον
το 1974, εκτίθεται σε όλη της τη μεγαλοπρέπεια στο βιβλίο του με τίτλο «Σκιά:
Πέντε Πρόεδροι και το Κληροδότημα του Γουότεργκεϊτ» (Shadow: Five Presidents
and the Legacy of Watergate). Πρόκειται για μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα μελέτη
που πραγματεύεται την αμερικανική αδυναμία να ξορκίσει τα πολιτικά σκάνδαλα.

Ο Γούντγουορντ ισχυρίζεται ότι κανένας από τους τελευταίους πέντε Αμερικανούς
προέδρους δεν έμαθε το κρίσιμο μάθημα του Γουότεργκεϊτ ­ όταν ξεσπά το
σκάνδαλο, μόνο η ειλικρίνεια μετρά ­ και περισσότερο από όλους ο Μπιλ Κλίντον,
ο άτυχος ερωτύλος που παρέλυσε την αμερικανική πολιτική ζωή για ένα χρόνο,
αντί να παραδεχθεί την αλήθεια για την απιστία του. Τα περισσότερα από τα
θέματα που καλύπτονται είναι υπερβολικά οικεία ­ Μόνικα Λιουίνσκι, Πόλα
Τζόουνς, Κένεθ Σταρ καταλαμβάνουν τμήμα μεγαλύτερο του μισού βιβλίου ­ ωστόσο
τιμούν ιδιαίτερα την εξαντλητική έρευνα του Γούντγουορντ και την αφηγηματική
του ικανότητα, χάρη στις οποίες η ιστορία του σπάνια κάνει κοιλιά. Και κάνει
μερικές εκπλήξεις.

Εννιά γυναίκες

Μαθαίνουμε, για παράδειγμα, ότι λίγες ημέρες πριν ξεσπάσει το σκάνδαλο
Λιουίνσκι, ο δικηγόρος του Κλίντον Ρόμπερτ Μπένετ πήγε στον Λευκό Οίκο για την
τελευταία συζήτηση. Ο Μπένετ είχε δει μια λίστα με τα ονόματα εννέα γυναικών,
οι οποίες συνδέονταν «ρομαντικά» με τον Κλίντον, και υπήρχε ο κίνδυνος να
κλητευθούν για να καταθέσουν στη μήνυση για σεξουαλική παρενόχληση της Πόλα
Τζόουνς. Υπήρχε ένα όνομα στη λίστα, το οποίο, όπως πίστευε ο Μπένετ,
εμπεριείχε «πραγματική ενοχή». Υπήρχαν πολλά στοιχεία που συνέδεαν τη γυναίκα
με τον πρόεδρο ακατάλληλες ώρες μέρα και νύχτα. Ο Κλίντον αρνήθηκε ότι υπήρχε
σχέση, αλλά, σύμφωνα με τον Γούντγουορντ, ακόμη και ο δικηγόρος του προέδρου
δεν «έχαψε» την άρνησή του.«Κατά τη σιωπηλή μελέτη, ο Μπένετ κοίταξε ευθέως
τον πρόεδρο», γράφει ο Γούντγουορντ. «Έγειρε προς την πλευρά του, σχεδόν
ακουμπώντας τον. “Κύριε πρόεδρε”, είπε ο Μπένετ με την επιθετικά βαριά φωνή
του, “θεωρώ την εξήγησή σας για μία από τις γυναίκες ειλικρινά απίστευτη…
Αυτό είναι το συστατικό της παραπομπής”».Η γυναίκα στην οποία αναφέρονταν δεν
ήταν η Λιουίνσκι. Σύμφωνα με τον Γούντγουορντ, η μεγάλη ανησυχία του Μπένετ
ήταν η σχέση του προέδρου με τη Μέριλιν Τζο Τζένκινς, μια όμορφη ανώτατη
διοικητική υπάλληλο εταιρείας από το Άρκανσο. Ένας αστυνομικός είχε καταθέσει
ότι η Τζένκινς, συνοδευόμενη, πήγε στο μέγαρο του κυβερνήτη του Άρκανσο τρεις
φορές, στα τέλη του 1992 και στις αρχές του 1993, μεταξύ 5.15 και 5.30 το
πρωί. Ο Κλίντον φέρεται να είχε πει κάποτε σε έναν αστυνομικό: «Είναι σκληρό
να είσαι ερωτευμένος με δύο διαφορετικές γυναίκες (τη γυναίκα του και την Τζένκινς)».

Ο Κλίντον ήταν ο πιο ριψοκίνδυνος από τους τελευταίους προέδρους. Ο Τζέραλντ
Φορντ, ο Τζίμι Κάρτερ, ο Ρόναλντ Ρήγκαν και ο Τζωρτζ Μπους ήρθαν αντιμέτωποι
με σκάνδαλα και έχασαν. Μερικά ήταν επιπόλαια ­ αξίζει να αναφερθεί η
περίπτωση που ο Χάμιλτον Τζόρνταν, ανώτατος σύμβουλος του Κάρτερ, κατηγορήθηκε
ότι προσέβαλε τη σύζυγο του Αιγυπτίου πρεσβευτή όταν αναφερόμενος στα στήθη
της τα αποκάλεσε «πυραμίδες».

Άλλα ήταν πολύ πιο σοβαρά ­ όπως η συμφωνία «όπλα αντί ομήρων» της CIA με το
Ιράν και η αποκάλυψη ότι τα κέρδη από τις πωλήσεις όπλων πήγαν στους αντάρτες
της Νικαράγουα. Οι έρευνες που ακολούθησαν κηλίδωσαν για πάντα το ιστορικό των
Ρήγκαν και Μπους.

Αποκρύπτουν την αλήθεια όταν εμπλέκονται σε σκάνδαλα

Αν και ειρωνικό, μία από τις πιο ενδιαφέρουσες σελίδες του βιβλίου είναι η
επιστολή του Μπους προς τον Γούντγουορντ, στην οποία αρνείται να του
παραχωρήσει συνέντευξη. Οι Κάρτερ και Φορντ υπέκυψαν στην έρευνα. Ο Ρήγκαν
ήταν πολύ άρρωστος για να μιλήσει. Ο Κλίντον αγνόησε όλες τις εκκλήσεις.
Έμεινε στον Μπους να προκαλέσει, υποστηρίζοντας ότι όλοι οι ρεπόρτερ που
κάνουν έρευνα είναι τρομεροί.

«Πιστεύω ότι το Γουότεργκεϊτ και ο Πόλεμος του Βιετνάμ είναι τα δύο ζητήματα
που (στην Ουάσιγκτον) μετέτρεψαν τη δημοσιογραφία σε επιθετική, ενοχλητική,
ενώ τώρα μπορώ να την αποκαλέσω προσβλητική», είπε ο Μπους. «Αυτή η νεαρή,
κυνική ράτσα (ρεπόρτερ), θέλει να μιμηθεί τον Μπομπ Γούντγουορντ. Η αρχή τους
φαίνεται να είναι: “Είσαι ένοχος μέχρι να αποδειχθεί ότι είσαι αθώος”…
Λυπάμαι, αλλά δεν θέλω να συμμετέχω».

Ο Γούντγουορντ είχε φανταστεί ότι οι μελλοντικοί πρόεδροι θα αντλούσαν
εμπειρία από το προφανές μάθημα του Γουότεργκεϊτ. «Αν υπάρχει αμφισβητήσιμη
δραστηριότητα, αποκαλύψτε τα γεγονότα, όποια κι αν είναι, όσο έγκαιρα και
ολοκληρωμένα είναι δυνατόν».

Αυτό το βιβλίο δείχνει ότι, ακόμη και στο ανώτερο επίπεδο πολιτικής ζωής, η
πλέον κοινή αντίδραση σε περίοδο κρίσης είναι η απόκρυψη της αλήθειας. Τι
συνέβη όταν ο Κλίντον ενεπλάκη στο Γουάιτγουοτερ και τα σεξουαλικά σκάνδαλα;
«Για χρόνια, τήρησε πλήρως θέση άμυνας τύπου Γουότεργκεϊτ», γράφει ο
Γούντγουορντ. «Αρνήθηκε, με διφορούμενες απαντήσεις, υποτιμώντας και
επιτιθέμενος. Προσπαθώντας να υπερασπιστεί τον εαυτό του, έχασε τον έλεγχο της
προεδρίας του».