ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Χώρος και παιδί

Στα Χανιά, που έχουν χαρακτηριστεί Πόλη της Αρχιτεκτονικής για το Εθνικό
Πολιτιστικό Δίκτυο Πόλεων του ΥΠΠΟ, στο πλαίσιο του προγράμματος του Κέντρου
Αρχιτεκτονικής Μεσογείου (ΚΑΜ) και στον κύκλο «Η διαχείριση του χώρου στη
ζωγραφική», είδαμε τον Ιούλιο μια έκθεση ιδιαίτερου ενδιαφέροντος.

Η έκθεση με τίτλο «Χώρος και παιδί» συνδιοργανώθηκε από το ΚΑΜ και την
Δη.Πε.Χ. (Δημοτική Πολιτιστική Επιχείρηση Χανίων).

Πρόκειται για την παρουσίαση της δουλειάς του επταήμερου εργαστηρίου, που
πραγματοποιήθηκε στα Ενετικά Νεώρια, στο παλιό λιμάνι των Χανίων.

Σ’ αυτό το εργαστήριο, που στήθηκε με τη φροντίδα των δασκάλων των Δημοτικών
σχολείων της περιοχής, τα παιδιά χωρίστηκαν σε ομάδες και δούλεψαν με έξι
νέους και έμπειρους ζωγράφους που «έπαιξαν με κέφι για να γνωρίσουν στα παιδιά
τη χαρά της δημιουργίας», όπως γράφει ο επιμελητής του εργαστηρίου και της
έκθεσης, Μιχάλης Μανουσάκης.

Τα Νεώρια έχουν όλες τις προϋποθέσεις να καλύψουν, πέρα από τις τοπικές
ανάγκες, ποικίλες δραστηριότητες και να αποτελέσουν ένα σημαντικό κέντρο
πολιτισμού ευρωπαϊκής κλίμακας.

Η θέση τους και η μοναδικότητά τους απαιτεί κάποιες προσεκτικές επεμβάσεις:
έργα στερέωσης, στοιχειώδεις εγκαταστάσεις αερισμού και θέρμανσης και
πολιτισμένους χώρους υγιεινής.

Στην έκθεση, παράλληλα με τα παιδιά, οι δάσκαλοι-ζωγράφοι εξέθεταν από ένα
δικό τους έργο. Αυτή η ιδιορρυθμία, ευκαιρία για πολλαπλές αναγνώσεις των
έργων των μικρών και των μεγάλων, έδινε στην έκθεση έναν ιδιαίτερο χαρακτήρα.

Το τεράστιο κουκούλι που έφτιαξαν τα παιδιά, με υπεύθυνο τον ζωγράφο Άγγελο
Αντωνόπουλο, είναι μια κατασκευή, που όπως γράφει ο ίδιος στο έντυπο της
έκθεσης, πέρα από το εικαστικό ενδιαφέρον έδωσε την ευκαιρία στα παιδιά και
στον δάσκαλο να διερευνήσουν τις δυνατότητες των μεταμορφώσεων και το νόημα
των σχέσεων σημαντικό – ασήμαντο, χρήσιμο – άχρηστο, πολύτιμο – ευτελές, με
μια «διαδικασία που διηύρυνε τους ορίζοντες και τις ευαισθησίες των παιδιών».

Τα παιδιά που δούλεψαν με τη Μαριλένα Ζαμπούρα έφτιαξαν ένα κρεμαστό διαφανές
δωμάτιο ­ το δικό τους δωμάτιο ­ για να παγιδεύσουν αιωρούμενες εικόνες, όπου
«από μέσα βλέπουν έξω και από έξω κοιτάζουν μέσα, έτσι εσωτερικός χώρος και
τοπίο θα συνυπάρχουν».

Η Άντζι Καρατζά μοίρασε στα παιδιά ένα δικό της παραμύθι για κατοικίδια ζώα
που ζουν στο σπίτι μιας οικογένειας, ονόματα, χρώματα, ράτσες, τα παιδιά τα
ζωγράφισαν και τα έντυσαν με πανάκια, γούνες και άλλα υλικά.

Ο Μιχάλης Μανουσάκης με την ομάδα του «έπαιξαν» και δούλεψαν στην αρχή κοντά
στη θάλασσα, μίλησαν για τα χρώματα και τα σχέδια «που έχουν όλα τα πλεούμενα,
τις σημαιούλες, τις σημαδούρες, τα σωσίβια, τα δίχτυα». Στο εργαστήριο
έφτιαξαν ένα τεράστιο παζλ, όπου «μπορείς να δεις το λιμάνι μας», μετά
έφτιαξαν όλοι μαζί ένα μεγάλο καράβι: «Στην αρχή έμοιαζε σαν φάντασμα μέσα στη
λευκότητά του… Ήταν γερό και σκληρό από την κόλλα, έτοιμο να δεχτεί την
επίθεση των χρωμάτων.».

Ο Ζάφος Ξαγοράρης οδήγησε τα παιδιά να κατασκευάσουν χάρτινες αρθρωτές
φιγούρες, μνήμες του θεάτρου σκιών, όπου ο θεατής, τραβώντας το σχοινί που
κατέληγε έξω από ένα φωτεινό κουτί, μπορούσε να κινήσει ταυτόχρονα όλες τις
εικόνες. Τα φωτεινά κουτιά προορίζονταν για να κυκλοφορούν το βράδυ στους
δρόμους της πόλης. Η Τιτίκα Σάλλα-Δουκουμεντζίδου γράφει για τη δουλειά στο
εργαστήριο, που είχε ερέθισμα την πόλη των Χανίων. «Σαν τους παλιούς
περιηγητές, που κατέγραψαν και αποτύπωσαν σε γκραβούρες τα μέρη που
περιδιάβηκαν, έτσι και τα παιδιά γίνονται οδηγοί και ξεναγούν τον δάσκαλο,
μέσα από τις εικόνες τους, στα σημαντικότερα σημεία της πόλης τους…
δουλεύουν και προχωρούν από τη σχεδίαση στο χάραγμα της εικόνας στη χαρακτική
πλάκα, στο μελάνωμα, στο τύπωμα και στην παραγωγή του χαρακτικού έργου».

Τα παιδιά, δουλεύοντας ομαδικά, χάρηκαν την υπεύθυνη συμμετοχή τους σε ένα
πραγματικό έργο, οι δάσκαλοι κέντρισαν τη φαντασία τους με χρώματα, υλικά,
τεχνικές, ιστορίες για το λιμάνι, τα καράβια, την πόλη και τους ανθρώπους,
τους μετάγγισαν την εμπειρία τους και τη δική τους παιδικότητα διακριτικά,
χωρίς καταπίεση.

Ο χώρος εξερευνήθηκε στις διαφορετικές «εμφανίσεις» του: κέλυφος που τελειώνει
στα όριά του, δωμάτιο ανοιχτό στη φύση ή κλειστό στην οικειότητά του, άνθρωπος
με το σώμα του και την κίνησή του, αγκαλιά για τους φίλους και τα πλάσματα που
αγαπάμε, καράβι ολόφωτο που μας ταξιδεύει στις θάλασσες της φαντασίας. Όλα
αυτά μαζί και πολλά ακόμα είναι η πόλη, η πόλη μας… Τα Νεώρια ήταν για το
εργαστήριο των παιδιών και την έκθεση ένας τόπος παραμυθένιος. «Οι χώροι της
ονειροπόλησης δεν είναι ποτέ καινούργιοι», γράφει ο Bachelard. Τα Νεώρια,
προορισμένα για κατασκευές καραβιών, αντιστάθηκαν τετρακόσια χρόνια στη φθορά,
έχουν να διηγηθούν άπειρες ιστορίες στα παιδιά, που με τη διακριτική αλλά
ουσιαστική παρουσία των δασκάλων τους εξερεύνησαν με τα άξια χεράκια τους τον
χώρο και ταξίδεψαν με τις δικές τους κατασκευές, όπως με τα καράβια του παλιού
καιρού, στον μαγικό χώρο της ποίησης…

Η Σουζάνα Αντωνακάκη είναι αρχιτέκτονας.