ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Βουλή χωρίς βούληση

Ο εικοστός αιώνας ονομάστηκε από τους πολιτειολόγους «αιώνας του
κοινοβουλευτισμού». Ο κοινοβουλευτισμός ως πολίτευμα και τα Κοινοβούλια ως
χώροι λήψεως των δεσμευτικών για αρχές και πολίτες αποφάσεων γνώρισαν πράγματι
μια άνευ προηγουμένου διεθνή εξάπλωση. Ο ίδιος όμως αυτός αιώνας φεύγει με τα
πάντα πολυάριθμα εθνικά Κοινοβούλια να μοιάζουν εξαιρετικά αποδυναμωμένα.

Υπάρχει, άραγε, αντίφαση σε αυτή την εξέλιξη; Η συνήθης αντίδραση της
επιστήμης αλλά και της κοινής γνώμης είναι η απογοήτευση για τη μετατροπή της
Βουλής από χώρο άσκησης ουσιαστικής πολιτικής σε απλό πεδίο συμβολισμού της
κυριαρχίας της πλειοψηφίας και η αναπόληση των ηρωικών εποχών του
κοινοβουλευτισμού. Η αντίδραση αυτή, που διαρκώς μεγεθύνεται, καθώς
αναπαράγεται χωρίς σκέψη και κριτική διάθεση, θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί ως
καταρχήν υγιής στο μέτρο που αντικατοπτρίζει μια γενικότερη στάση έναντι της
πολιτικής, ως διανοητικής πρώτα απ’ όλα και διαλογικής δραστηριότητας. Και
πάλι όμως δεν λαβαίνει στον απαραίτητο βαθμό υπόψη τη γενικότερη μεταβολή στην
έκφραση, την επικοινωνία και τον διάλογο που χαρακτηρίζει την εποχή μας. Όπως
δεν βρισκόμαστε πια στη βιομηχανική εποχή ως προς την οικονομία, έτσι έχει
αλλάξει ανεπιστρεπτί και ο τρόπος άσκησης της πολιτικής. Το κύριο μάθημα από
τις εργασίες όλων των μεγάλων πολιτικών διανοητών του αιώνα, από όποια όχθη
του πολιτικού φάσματος και αν προέρχονται, από τον Μαρξ ως τον Ρεμόν Αρόν,
περνώντας από τον Πόπερ και τους επιγόνους του, είναι αυτό: οικονομία και
πολιτική όχι μόνο σχετίζονται, αλλά αποτελούν ουσιαστικά όψεις της ίδιας
ανθρώπινης δραστηριότητας. Αν λοιπόν η αναπόληση του «πραγματικού»
κοινοβουλευτισμού είναι μια συναισθηματική αντίδραση, που δεν υπολογίζει τις
βαθιές μεταβολές στο κοινωνικό περιβάλλον, καθήκον όσων σκέπτονται περί την
πολιτικήν είναι να καταπολεμήσουν την προς το παρόν ακαταμάχητη αίγλη της
θεωρίας της παρακμής της.

Τα παραπάνω δεν σημαίνουν βέβαια πως η πολιτική και ειδικότερα ο
κοινοβουλευτισμός δεν παρουσιάζουν σημάδια δυσλειτουργιών και αγκυλώσεων,
τέτοια που να καθιστούν σε αρκετές περιπτώσεις απολύτως δικαιολογημένη τη
διαπίστωση κινδύνου, ή ακόμα και της ίδιας της ύπαρξης, θεσμικής κρίσης. Η
κρίση όμως αυτή έχει άλλα αίτια και άλλα χαρακτηριστικά από αυτά που της
προσδίδει η κυρίαρχη και ­ το ξαναλέω ­ αβασάνιστη άποψη. Ένδειξη κρίσης δεν
αποτελεί η αλλαγή στον τρόπο λειτουργίας της Βουλής σε σχέση με την εποχή
εξάπλωσης και άνθησης του «κλασικού» κοινοβουλευτισμού, αλλά η ανεπάρκεια
αυτής της αλλαγής. Το κοινοβουλευτικό επεισόδιο αυτής της εβδομάδας, με την
υπεράσπιση ενός νομοσχεδίου από μέλη της εσωκομματικής αντιπολίτευσης να
επισκιάζει την ουσία του αλλά και την επιχειρηματολογία που χρησιμοποιήθηκε
για την υπεράσπιση και την κριτική του, μας ξαναθυμίζει ποιο είναι το
πραγματικό πρόβλημα: η μεταβολή που αναπόφευκτα συντελέσθηκε δεν απαντά
ικανοποιητικά στις ανάγκες της σημερινής κατάστασης, αδικεί την πολιτική όπως
έχει μετεξελιχθεί στις μέρες μας. Σε μια εποχή που ένας από τους ισχυρότερους
ανθρώπους του πλανήτη, ο κατεξοχήν πολιτικά δρων πρόεδρος της Μάικροσοφτ, δεν
μπορεί, σε καμία περίπτωση, να θεωρηθεί πολιτικά εγγράμματος, είναι (δυστυχώς,
συμφωνώ μαζί σας) φανερό ότι η πολιτική δεν είναι πια στοχασμός, αλλά
προσπάθεια διατήρησης του δεσμού με την τεχνολογική εξέλιξη. Έτσι πρέπει να
την κρίνουμε. Ο σημερινός μεγάλος κοινοβουλευτικός δεν είναι αναγκαστικά ο
φλογερός δημεγέρτης, αλλά αυτός που έχει τη βούληση να αφουγκρασθεί και να
ενσωματώσει στην πρακτική του τις ταχύτατες κοινωνικές και τεχνολογικές
μεταβολές και τις συνέπειές τους. Για να γεννηθεί ξανά ο στοχασμός θα πρέπει
να απαγκιστρωθεί πρώτα από την ευκολία των έτοιμων σχημάτων.

Το πρόβλημα, λοιπόν, σεβαστέ πρόεδρε της Βουλής, δεν είναι, δεν μπορεί να
είναι, ότι ο Τύπος αδικεί συστηματικά το κοινοβουλευτικό έργο. Το πρόβλημα
είναι ότι η Βουλή των Ελλήνων (και δεν είναι η μόνη) δεν έχει αντιληφθεί ότι
πρέπει να αλλάξει, όχι γυρνώντας προς τα πίσω αλλά παλεύοντας να επανασυνδεθεί
με την εποχή της. Κι αυτό απαιτεί, δυστυχώς, κάτι που η τεράστια πλειοψηφία
των εκπροσώπων μας φαίνεται να έχει ξεχάσει: περίσκεψη και μελέτη αντί για
μεγάλα λόγια και τσιτάτα.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.