ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Πυρκαγιές και καταπατητές

Τα σχετικά ευχάριστα νέα από την περιορισμένη έκταση (και ένταση) των
φετινών πυρκαγιών, δεν πρέπει να μας οδηγήσουν σε εφησυχασμό. Αντίθετα, πρέπει
να μας κατευθύνουν σε ψυχραιμότερες οδούς σκέψης σχετικά με τα αίτια των
προηγούμενων καταστροφών, καθώς και σε ολοκληρωμένες πολιτικές για την
προστασία των δασών μας.

Όπως έχει κατ’ επανάληψη τονιστεί και από τις γραμμές αυτής της στήλης, οι
πυρκαγιές δεν είναι ό,τι χειρότερο μπορεί να συμβεί στα ελληνικά (μεσογειακά)
δάση. Σε πολλές μάλιστα περιπτώσεις οι πυρκαγιές μπορούν να συντελέσουν στην
ανανέωση της βλάστησης και στην αύξηση της βιολογικής ποικιλότητας (που
μακροπρόθεσμα θα προκύψει από το ανανεωμένο δάσος). Έχει επίσης τονιστεί ότι η
φωτιά είναι έως ένα βαθμό αναπόφευκτο φαινόμενο μια και η ίδια η φύση την έχει
εντάξει μέσα στους μηχανισμούς της. Το γεγονός, για παράδειγμα, ότι τα
κωνοφόρα συσσωρεύουν τη νεκρή βιομάζα (πευκοβελόνες) στον υπώροφό τους
δημιουργώντας έτσι την πρώτη ύλη για το ξεκίνημα της πυρκαγιάς, δεν είναι μια
αστοχία της φύσης. Επίσης, δεν είναι άσχετο το γεγονός ότι οι υψηλές
θερμοκρασίες που αναπτύσσονται κατά τη διάρκεια μιας πυρκαγιάς (ιδιαίτερα όταν
αυτή γίνει νωρίς το καλοκαίρι) ευνοούν το άνοιγμα των κώνων (κουκουναριών) και
έτσι προκαλούν αύξηση της ποσότητας των διαθέσιμων σπόρων για την αναπαραγωγή.
Χωρίς να φτάνουμε σε ακραίες θεωρίες, μπορούμε κάλλιστα να ισχυριστούμε ότι
κάτω από ορισμένες προϋποθέσεις η φωτιά μπορεί να παίξει εξυγιαντικό ρόλο σε
ένα ώριμο δάσος, ενώ από την άλλη μεριά πολλά είδη (κωνοφόρα, αείφυλλα –
πλατύφυλλα και φρύγανα) έχουν αναπτύξει αξιοθαύμαστους μηχανισμούς προσαρμογής.

Σε κάθε περίπτωση, η πυρκαγιά είναι ένα παροδικό και αντιστρεπτό φαινόμενο,
και όσο κι αν μας καταθλίβει η εικόνα ενός καμένου δάσους, δεν είναι το
χειρότερο ­ από οικολογικής απόψεως ­ συμβάν. Βέβαια τα πράγματα περιπλέκονται
όταν μέσα στο δάσος βρίσκονται διάσπαρτες κατοικίες, βιομηχανικές μονάδες,
κτηνοτροφικές και γεωργικές εκμεταλλεύσεις. Εκεί δεν ισχύουν οι νόμοι της
οικολογίας, αλλά οι νόμοι των ανθρωπίνων κοινωνιών, όπου η χρήση ενός δημόσιου
αγαθού, όπως είναι εν προκειμένω το δάσος, σταδιακά το απαξιώνει ή δρα
ακυρωτικά ως προς τον αρχικό χαρακτήρα του. Έτσι, το να χτίσει κάποιος μέσα
στο δάσος, ανεξάρτητα από τη νομιμότητα της κατασκευής, σημαίνει ότι
αναλαμβάνει και ένα μέρος του ρίσκου σε περίπτωση πυρκαγιάς.

Μια και κανείς δεν τον υποχρέωσε σε μια τέτοια «επένδυση», είναι άδικο να
καταλογίζει όλες τις ευθύνες στο κράτος ­ ότι δεν προστατεύει την περιουσία
του ­ και να απαιτεί από αυτό ειδική μέριμνα και προνομιακή μεταχείριση έναντι
εκείνων που δεν έκαναν παρόμοια επιλογή. Από την άλλη μεριά, είναι γνωστό πως
η συσσώρευση ανθρωπογενών δράσεων γύρω και μέσα από το δάσος, αυξάνει
δραματικά τον κίνδυνο της πυρκαγιάς, με τον ίδιο τρόπο που η αύξηση της χρήσης
του Ι.Χ. και η αύξηση της ταχύτητας στους δρόμους συμβάλλει στην αύξηση των
ατυχημάτων. Επομένως, η λύση δεν είναι να καταραστούμε τη φύση ή να
εξορκίσουμε τους εμπρηστές (τι έγιναν άραγε φέτος;) αλλά να περιορίσουμε τις
ορέξεις μας για ιδιωτικοποίηση των δασών.

Πριν από έναν περίπου μήνα, καταγγέλθηκε χωρίς να διαψευσθεί ότι δασικές
(καμένες και αναδασωτέες) εκτάσεις ιδιοκτησίας της Μονής Πεντέλης έγιναν για
μια ακόμη φορά βορά των καταπατητών που με την κάλυψη ενός «νομιμοφανούς»
σωματείου με την επωνυμία «Μεγαλόχαρη» προσέφυγαν στο Συμβούλιο της
Επικρατείας ζητώντας τον αποχαρακτηρισμό της περιοχής. Πρόκειται προφανώς για
συμπολίτες μας, που πιθανότατα να συγκινούνται από τους τίτλους για «πύρινα
μέτωπα που κατακαίουν τη χώρα» και τις σχετικές εικόνες που δραματικά
συνοδεύουν τα δελτία ειδήσεων. Δεν δείχνουν όμως την ίδια ευαισθησία όταν τα
πρώην δάση πρόκειται να μετατραπούν σε οικόπεδα.

Ούτε αυτοί, ούτε η Μονή Πεντέλης. Που μέσα σε λίγες δεκαετίες ξεπούλησε σε
ιδιώτες το μισό βουνό. Δεν ξέρω τι φταίει περισσότερο. Η Μεγαλόχαρη ή οι
εμπρηστές; Ή μήπως πρόκειται για τις δύο όψεις του ίδιου νομίσματος;