ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ειρηνόφιλοι που δεν συζητούν

Δεν είναι ανέκδοτο, γιατί κανείς δεν αντιλαμβάνεται το νόημά του. Δεν είναι
ούτε σχιζοφρένεια, γιατί αυτή διαθέτει μια, έστω εντελώς ιδιότυπη, δική της
λογική. Το ζήτημα που προκλήθηκε από τις δηλώσεις του υπουργού Εξωτερικών για
τις ελληνοτουρκικές σχέσεις δεν είναι παρά ο τακτικός εθνικός αυτοπυροβολισμός μας.

Ας είμαστε εξαρχής απολύτως ξεκάθαροι (ιδίως τώρα που και το μυαλό ανέπνευσε
λιγάκι εκτός άστεως): δεν εξετάζω εδώ την ουσία των επίμαχων δηλώσεων και
ειδικά το σκέλος τους περί μειονοτήτων στην Ελλάδα και πώς μπορούν ή πρέπει να
αποκαλούνται ­ βρίσκω πάντως πικάντικο, αλλά και χαρακτηριστικό του ελληνικού
δημοσίου διαλόγου, το ότι κανείς (ίσως ούτε ο ίδιος ο αυτουργός τους) δεν
είναι σε θέση να πει τι ακριβώς λένε αυτές οι δηλώσεις. Οι σκέψεις που θα
ακολουθήσουν δεν σχετίζονται με το αν, πρώτον, αυτό που έφθασε στα αυτιά μας
από την παρέμβαση του υπουργού απηχεί ορθά μια νομική πραγματικότητα,
δεύτερον, εξυπηρετεί τα διπλωματικά συμφέροντα της Ελλάδας (παρόλο που κάθε
προσωπική επίθεση και ιδίως εναντίον ενός πολιτικού που έφερε ένα νέο ήθος
στον χειρισμό των εξωτερικών υποθέσεων με βρίσκει κατηγορηματικά αντίθετο)
και, τρίτον, διατυπώθηκε την κατάλληλη στιγμή και με τον πιο εύστοχο τρόπο. Το
στοιχείο που θέλω να προβάλω αφορά τις αντιδράσεις της πολιτικής τάξης στα
λεγόμενα εθνικά ζητήματα, καθώς και την προσήλωση της ίδιας αυτής πολιτικής
τάξης και μεγάλου μέρους του Τύπου και της κοινής γνώμης στη μέθοδο της
ειρηνικής επίλυσης των διαφορών, ειδικά στην περίπτωση που πρόκειται για
διαφορές της ίδιας μας της χώρας. Δεν ανήκω σε όσους έχουν μετατρέψει σε
ιδεολογία την αναζήτηση συναινετικών πάση θυσία λύσεων για την επίλυση των
προβλημάτων της δημόσιας ζωής. Πιστεύω ότι η πολιτική συνελήφθη ως
αντιπαράθεση και έχει νόημα μόνο όταν κάνει τη ζωή να προχωρεί μέσα από την
αντιπαράθεση, όχι βέβαια αναγκαστικά κοσμοθεωρητικών αντιλήψεων, αλλά απόψεων
που δεν είναι δυνατόν να συντεθούν σε μία μέση λύση. Θλίβομαι ωστόσο όταν
ζητήματα που αφορούν την ίδια την υπόσταση και την ταυτότητα της χώρας δίνουν
αφορμή για μικροπολιτικές διενέξεις. Ακόμα και εντελώς εσφαλμένες να είναι
κάποιες πρωτοβουλίες των επίσημων εκπροσώπων μας, βρίσκω ασυγχώρητα ελαφρύ και
επικίνδυνο η εντελώς δικαιολογημένη κριτική που θα ασκηθεί επ’ αυτών να
εκκινεί (όπως έγινε στην περίπτωση για την οποία μιλάμε εδώ) από το αίσθημα
αγανάκτησης για κάποιον επαινετικό χαρακτηρισμό που αποδόθηκε από τον «εχθρό».

Πόσο μάλλον ­ κι εδώ αγγίζουμε την ουσία του ζητήματος ­ που, αν ο έπαινος του
εχθρού είναι έπαινος στον διάλογο, δεν έχει τίποτα το υποτιμητικό. Γιατί τα
πράγματα καμιά φορά, ιδίως όταν αφορούν τις «μεγάλες ουσίες», είναι απλούστερα
από όσο νομίζουμε: είτε πιστεύουμε πράγματι ειλικρινώς, ως λαός και ως
πολιτικές ηγεσίες, στην ειρήνη και άρα προσπαθούμε να επιλύσουμε τα προβλήματα
με τη μόνη ειρηνική οδό, τον διάλογο, είτε, αν πιστεύουμε ότι δεν χωρεί
διάλογος για ορισμένα θέματα, αποδεχόμαστε ταυτόχρονα ότι η ειρηνευτική οδός
είναι η λιγότερο αποτελεσματική για την επίλυσή τους. Το ότι μας σοκάρει ακόμα
ο διάλογος με την Τουρκία, σχεδόν όσο μας σοκάριζε πριν από έναν μόλις μήνα η
επιβολή του διεθνούς δικαίου στη Γιουγκοσλαβία με τη βία και όχι μέσω των
διπλωματικών διεξόδων, φανερώνει αν όχι μια κάποια μισαλλοδοξία, πάντως μια
άνιση αντίληψη των μεγάλων αρχών του δικαίου. Διάλογος βέβαια, ειδικά με την
Τουρκία, δεν πρέπει να σημαίνει (αλλά καμιά μεταπολιτευτική ελληνική κυβέρνηση
δεν έχει δώσει την παραμικρή ένδειξη ότι τον αντιλαμβανόταν έτσι) υποχώρηση ή
απεμπόληση δικαιωμάτων.

Απαιτεί όμως διάθεση να ακουσθεί ο άλλος με όσο το δυνατόν λιγότερες
προκαταλήψεις και να βρεθεί χώρος για συνεννόηση. Με την Τουρκία είμαστε
συνεχώς καταδικασμένοι να πολεμήσουμε ή να μιλήσουμε. Η στήριξη όσων πιστεύουν
ότι η δημοκρατία είναι το πολίτευμα του διαλόγου και της απόκρουσης της βίας
(ιδίως όταν το διακύβευμά της αγγίζει τη δική μας ύπαρξη και ποιότητα ζωής)
όχι μόνο δεν είναι πράξη εθνικής μειοδοσίας, αλλά αποτελεί τη μόνη δυνατή γενναιότητα.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.