ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Διπλός κόσμος

Το πρόβλημα: Μετά τις ευρωεκλογές φαίνεται πια καθαρά ότι υπάρχει ένας
διπλός κόσμος. Από τη μια μεριά η (συστημική) παραδοσιακή πολιτική που
λειτουργεί μέσα στο πλαίσιο (ή στο κενό) της λειτουργίας των επίσημων θεσμών
και από την άλλη μία υποσυστημική πολιτική, έξω από τους θεσμούς, που
αναπτύσσεται από τα μεμονωμένα άτομα.

Η επαγγελματοποιημένη πολιτική

Η παραδοσιακή πολιτική φαίνεται, λοιπόν, ότι έχει απολέσει την πολωτική της
διάσταση και την ουτοπική της ποιότητα.

Έτσι έχει αποδιαρθρωθεί οριστικά το οριοθετημένο κοινωνικοοικονομικό
περιβάλλον πάνω στο οποίο στηριζόταν η σταθερότητα των κομματικών οργανισμών.
Κατ’ αυτόν τον τρόπο ένα σοσιαλδημοκρατικό (ή ένα αριστερό) κόμμα εκπροσωπούσε
τα ταξικά συμφέροντα των εργαζομένων και ένα συντηρητικό κόμμα εκπροσωπούσε τα
κοινωνικά συμφέροντα της ανώτερης τάξης (και του καθολικού χώρου στην Ευρώπη).

Στη σημερινή πολιτική εποχή της παγκοσμιοποίησης η διάκριση των κομματικών
προγραμμάτων γίνεται αναξιόπιστη. Όμως πιο δυσχερής ακόμη είναι η ταξινόμηση
των ανθρώπων σε ομάδες πεποιθήσεων. Το ποιος ψηφίζει τι δεν ακολουθεί πλέον
ένα υπολογίσιμο και γνωστό σχήμα.

Life-and-death-politics (: πολιτική ζωής και θανάτου)

Απέναντι στην παραδοσιακή πολιτική ορθώνεται πια η «υποπολιτική» (ή η
«ανακλαστική νεωτερικότητα»). «Υποπολιτική» σημαίνει τη διαμόρφωση της
κοινωνίας από τα κάτω. Τα ίδια τα μεμονωμένα άτομα φέρνουν στην επιφάνεια μια
καινούργια θεματολογία και διαπλάσσουν μία διαφορετική ταυτότητα του
πολιτικού. Έτσι η μόλυνση του αέρα, του νερού και των τροφίμων αυξάνει «τις
αλλεργίες» με την ιατρική, αφού εμπλέκει τον καθένα μας σε αμυντικούς αγώνες
με τον τρόπο της ζωής του και τη διατροφή του.

Έτσι η κοινωνία των πολιτών ψηλαφεί τα προβλήματα της ύστερης νεωτερικότητας
και απομακρύνεται από τον αυτόνομο κόσμο της κομματικής ολιγαρχίας των δυτικών
δημοκρατιών. Τα προπατορικά αμαρτήματα του ατομισμού (ποιος είμαι ­ τι θέλω ­
πού οδηγούμαι) οδηγούν στην πολιτική του Life-and-death-politics. Αυτές
οι δυνατότητες μιας άλλης πολιτικής οδηγούν στην εγκατάλειψη της
παραδοσιακής πολιτικής.

Τις αυτόνομες παρεμβάσεις της κοινωνίας των πολιτών μπορεί να τις ανιχνεύσει
κανείς λ.χ. στην Ιταλία, όταν ένας Μιλανέζος δικαστής, ο De Pietro,
αποκαλύπτει τις παράνομες διαπλοκές μεταξύ του κράτους, της οικονομίας και των
κομμάτων. Ο U. Eco θριαμβολογεί τότε ότι η Ιταλία βρήκε επιτέλους τη δικιά της
14η Ιουλίου 1789. Ο Habermas μιλάει για την εξπρεσιονιστική έννοια της
πολιτικής (ή για την αποτελεσματική δράση των διαφωνούντων πολιτών).

Όμως η κοινωνία των πολιτών δεν έχει στέρεο κέντρο, δεν έχει ομοιογενείς
πεποιθήσεις και δεν έχει τέλειο σχέδιο.

Έτσι η υποπολιτική δεν ανοίγεται μόνο προς τη μία πλευρά. Είναι αλήθεια,
λοιπόν, ότι οι ακροδεξιοί ανθρωποκυνηγοί που κινητοποιούνται στους δρόμους της
Γερμανίας από το καλοκαίρι του 1992 ενάντια στους «ξένους» εκμεταλλεύονται τις
ίδιες τις ανεξέλεγκτες συνειδήσεις της κοινωνίας των πολιτών πάνω στο ζήτημα αυτό.

Υπέρβαση

Τι μπορεί να γίνει;

Το παραδοσιακό κομματικό σύστημα εξακολουθεί τυπικά να παραμένει κυρίαρχο και
μερικοί λένε ότι τα παραδοσιακά κόμματα μπορεί ενδεχόμενα να έχουν την
μπρεχτική μοίρα να επιλέξουν μία διαφορετική κοινωνία.

Όμως για να έλθουν σε επαφή οι δύο παραπάνω κόσμοι πρέπει να εμπλουτισθούν οι
δημοκρατίες μας με στοιχεία δημοψηφισματικού χαρακτήρα. Είναι ανάγκη επίσης να
γίνει ένας δομικός εκσυγχρονισμός των κομματικών οργανισμών και των άλλων
κοινωνικών οργανώσεων (συνδικάτα, επαγγελματικά σωματεία κ.λπ.).

Έτσι προτείνεται η μεγαλύτερη συμμετοχή των ψηφοφόρων στην επιλογή των
υποψηφίων. Ακόμη, προτείνεται να μπαίνουν στις κομματικές εκλογικές λίστες και
άτομα που δεν ανήκουν στο κόμμα και μάλιστα να προωθούνται σε θέσεις εξουσίας
μέσα από ρυθμίσεις ποσοστώσεων. Αυτά και ίσως και άλλα μέτρα (όπως π.χ. ο
περιορισμένος αριθμός των βουλευτικών θητειών), μπορούν πιθανώς να «σπάσουν»
την επαγγελματοποιημένη πολιτική ζωή και να ανοίξουν το καρτέλ των κομμάτων
στις νέες ιδέες και στους πολίτες.

Βρισκόμαστε στην εποχή της αμφιβολίας. Στις ευρωεκλογές νίκησε η αμφιβολία των
πολιτών την επίσημη πολιτική. Και για τα κόμματα έτσι πρέπει να εφαρμόζεται η
γνωστή εκδοχή του Φουκώ: «Όποιος θέλει να μάθει την τέχνη της ζωής πρέπει να
ασκηθεί στην τέχνη της αμφιβολίας».

Η προοδευτική λογική πρέπει, λοιπόν, να επεξεργαστεί και πάλι τις σκέψεις της.
Ίσως η παρακαταθήκη του Ν. Bobbio να μας δίνει την αφετηρία: το κρίσιμο
κριτήριο μεταξύ της συντήρησης και της προόδου είναι η διαφορετική εκτίμηση
των ιδεών της ισότητας και της ελευθερίας.

Ο Γρηγόριος Καλφέλης είναι αναπληρωτής καθηγητής Νομικής του ΑΠΘ.