Ο εκσυγχρονισμός δεν είναι εύκολη υπόθεση

Το απόφθεγμα του Λίχτενμπεργκ ήρθε αυθόρμητα στον νου μου, καθώς τελείωνα την
ανάγνωση του τελευταίου δείγματος διοικητικού «εκσυγχρονισμού» της κυβέρνησης,
ήτοι του σχεδίου νόμου της υπουργού Εσωτερικών, Δημόσιας Διοίκησης και
Αποκέντρωσης για τις προσλήψεις. Αισθάνθηκα, το ομολογώ, την ανάγκη να της πω
εκ βαθέων πως ο εκσυγχρονισμός ­ χωρίς εισαγωγικά ­ δεν είναι εύκολη υπόθεση.
Και ότι στην περίπτωσή της ­ όπως και πολλών από τους συναδέλφους της στην
κυβέρνηση ­ ταιριάζει απόλυτα η ρήση του Ελύτη από τα «Μικρά Έψιλον»: «Δε
γίνεσαι χορτοφάγος τρώγοντας αρνάκια βαμμένα πράσινα».

Ας μου επιτραπεί να γίνω σαφέστερος:

Ι. Οι αντιφάσεις

Πριν απ’ όλα το σχέδιο νόμου για το καθεστώς των προσλήψεων είναι αντιφατικό
για δύο, κυρίως, λόγους:

Α. Πρώτον, διότι έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τις βαρύγδουπες εξαγγελίες και
τις μεγάλες προσδοκίες που καλλιέργησε από το 1997 η κυβέρνηση. Ειδικότερα:

Τον Ιούλιο του 1997 εξήγγειλε τη μείωση του ευρύτερου δημόσιου τομέα κατά
2.000 νομικά πρόσωπα και υπηρεσίες. Η μείωση αυτή όχι μόνον δεν έγινε, αλλά
όλως αντιθέτως ο δημόσιος τομέας στο μεταξύ διογκώθηκε και διογκώνεται συνεχώς.

Τον Νοέμβριο του 1998 δεσμεύθηκε ότι, έως την 30.4.1999 το αργότερο, θα έχουν
καταρτισθεί όλοι οι νέοι οργανισμοί των υπουργείων. Έως σήμερα ουδείς
οργανισμός έχει ολοκληρωθεί.

Β. Και, δεύτερον, διότι αυτό το σχέδιο νόμου όχι μόνο δεν επιφέρει
εκσυγχρονισμό, αλλά μεταξύ άλλων υποβαθμίζει το ΑΣΕΠ, ανοίγοντας και πάλι τον
δρόμο στο κομματικό ρουσφέτι, επιδίδεται σε νομιμοποιήσεις παράνομων
διορισμών, με τη νοοτροπία της νομιμοποίησης αυθαιρέτων, και επιβάλλει
υποχρεωτικές μετατάξεις.

ΙΙ. Τα θετικά σημεία

Θετικό σημείο του σχεδίου νόμου ­ ίσως το μόνο ­ είναι η μονιμοποίηση των
30.000 περίπου εργαζομένων στον δημόσιο τομέα με σχέση εργασίας ιδιωτικού
δικαίου αορίστου χρόνου. Και τούτο επειδή αφενός η τακτοποίηση αυτή οδηγεί
στην ομαλοποίηση μιας χρόνιας νοσηρής κατάστασης και στην αντιμετώπιση μιας
απαράδεκτης εκκρεμότητας και, αφετέρου, είναι γεγονός πως οι μονιμοποιούμενοι
καλύπτουν, εδώ και πολύ καιρό, πάγιες και διαρκείς ανάγκες στο Δημόσιο, τα
ΝΠΔΔ και τους ΟΤΑ. Ταυτοχρόνως όμως δεν πρέπει να ξεχνάμε ούτε τις αιτίες ούτε
τους αιτίους που οδήγησαν στην κατάσταση αυτή. Ειδικότερα, μια τέτοια
κατάσταση είναι η κατάληξη της τακτικής του κομματικού νεποτισμού στις
προσλήψεις, που εφαρμόσθηκε συστηματικά ιδίως μεταξύ 1981-1989. Τότε ακριβώς η
δημόσια διοίκηση όχι μόνο φορτώθηκε με προσωπικό δυσανάλογα μεγάλο σε σχέση με
τις ανάγκες της, για λόγους κομματικούς και για να μειωθεί τεχνητά η μεγάλη
ανεργία. Αλλά και τραυματίσθηκε καιρίως ως προς την ορθολογική ανάπτυξη της
δομής της, αφού αντί να προσλαμβάνονται οι υπάλληλοι με βάση τις ανάγκες των
υφισταμένων θέσεων, πρώτα προσλαμβάνονταν οι υπάλληλοι και ύστερα αναζητούσαν
την τύχη τους στις δημόσιες υπηρεσίες.

Γι’ αυτό οι υπηρεσίες αυτές είναι γεμάτες προσωποπαγείς θέσεις. Γι’ αυτό δεν
μπορούν να καταρτισθούν σήμερα σύγχρονοι οργανισμοί υπουργείων και ΝΠΔΔ.

ΙΙΙ. Η οπισθοδρόμηση

Κάποια τάξη επιχειρήθηκε να μπει, ιδίως μετά το 1997, όταν με διακομματική
συναίνεση ο Ν. 2190/1994 επεκτάθηκε στο σύνολο, σχεδόν, του δημόσιου τομέα.
Αυτό όμως το κεκτημένο επιχειρείται τώρα να κατεδαφισθεί, προφανώς εν όψει
εθνικών εκλογών. Και εξηγούμαι:

Α. Με το επίμαχο σχέδιο νόμου αποδυναμώνεται ουσιωδώς το ΑΣΕΠ, αφού πλήττεται
καιρίως η οργανωτική δομή του. Και για να μιλήσω συγκεκριμένα:

1 Από 13 τα μέλη του ΑΣΕΠ γίνονται 21, ενώ το όργανο αυτό θα
λειτουργεί με τριμελείς ή και μονομελείς συνθέσεις. Πέραν τούτου τα μέλη του
θα είναι πλήρους και αποκλειστικής απασχόλησης. Έτσι όμως:

(α) Διασπάται η ενότητα της κρίσης του και, άρα, καθίσταται αδύνατη η
διαμόρφωση μιας ενιαίας και πάγιας διοικητικής πρακτικής ελέγχου της
νομιμότητας των προσλήψεων. Δημιουργείται έτσι άμεσος και ορατός κίνδυνος
αυθαιρεσιών και διακρίσεων.

(β) Καθίσταται αδύνατη η συμμετοχή στο ΑΣΕΠ δικαστικών λειτουργών εν ενεργεία,
αφού αυτοί δεν μπορούν κατά το Σύνταγμα να υπηρετούν μόνο στο ΑΣΕΠ, χωρίς να
ασκούν και δικαστικά καθήκοντα. Στερείται έτσι το όργανο αυτό προσώπων με
σημαντικές εγγυήσεις ανεξαρτησίας και φαλκιδεύεται έτσι η μορφή του ως
ανεξάρτητης διοικητικής αρχής.

2 Η κυβέρνηση θεωρεί ότι οι μεταβολές αυτές είναι αναγκαίες επειδή το
ΑΣΕΠ καθυστερεί επικινδύνως και πρέπει να επιταχυνθούν οι διαδικασίες!!!

Ω της υποκρισίας… Αν ήθελε πραγματικά η κυβέρνηση να αντιμετωπίσει ένα
τέτοιο φαινόμενο, θα ενίσχυε το ΑΣΕΠ. Και η ενίσχυση αυτή είναι έργο
ευχερέστατο. Αρκεί μόνο:

(α) Η δραστική βελτίωση της ­ ανύπαρκτης σήμερα ­ υλικοτεχνικής του υποδομής
και, ιδίως, της μηχανοργάνωσής του.

(β) Η στελέχωσή του με:

β1) Επαρκές γραμματειακό προσωπικό και λοιπό προσωπικό διοικητικής υποστήριξης.

β2) Εξειδικευμένο προσωπικό με την κατάλληλη μόρφωση για την υποβοήθηση τού
έργου των Συμβούλων του ΑΣΕΠ. Θα μπορούσε π.χ. να εισαχθεί ο θεσμός Εισηγητών
και Παρέδρων του ΑΣΕΠ.

Β. Επιμένοντας να ψηφίσει αυτό το σχέδιο νόμου η κυβέρνηση βαρύνεται με την
υποψία ότι αφενός θα επιχειρήσει μέσω κομματικών προσλήψεων να μετέλθει το
γνωστό σ’ αυτήν επιτήδευμα του εμπορίου ελπίδων και αφετέρου θα νομιμοποιήσει
παράνομους διορισμούς.

1. Εμπόριο ελπίδων

Τούτο καθίσταται δυνατό με τις διατάξεις του σχεδίου νόμου που καθιερώνουν
εξαιρέσεις από τον Ν. 2190/1994 και το ΑΣΕΠ:

(α) Για πρόσληψη προσωπικού, το οποίο εκτελεί ειδικό πρόγραμμα απασχόλησης του ΟΑΕΔ.

(β) Για πρόσληψη εποχικού προσωπικού δίμηνης διάρκειας. Είναι μάλιστα
χαρακτηριστικό ότι η αρμοδιότητα του ΑΣΕΠ φαλκιδεύεται και για προσλήψεις
εποχικού προσωπικού μεγαλύτερης διάρκειας, αφού για προσλήψεις εποχικού
προσωπικού διάρκειας τεσσάρων μηνών το ΑΣΕΠ απλώς ενημερώνεται, ενώ για
αντίστοιχες προσλήψεις άνω των τεσσάρων μηνών απαιτείται μόνον η αποστολή της
προκήρυξης στο ΑΣΕΠ ή η εντός δεκαημέρου έγκρισή της από αυτό!!!

2. Πολιτικός καιροσκοπισμός

(α) Πολιτικώς μικρόψυχη ­ αφού αποσκοπεί στο να δέσει τα χέρια της κυβέρνησης
που θα προκύψει μετά τις εθνικές εκλογές ­ είναι και η ρύθμιση των διατάξεων
του άρθρου 21, σύμφωνα με την οποία επιτρέπεται οι πίνακες κατάταξης υποψηφίων
εποχικών να ισχύουν επί διετία ή και τριετία.

(β) Επίσης πολιτικώς διάτρητες είναι οι διατάξεις του σχεδίου νόμου που
αναγνωρίζουν, κατά πλάσμα δικαίου, διευθυντικό δικαίωμα σε υπαλλήλους
πολιτικών γραφείων υπουργών και άλλων παρεμφερών υπηρεσιών.

3. Νομιμοποίηση διορισμών

Χαρακτηριστικό δείγμα κομματικού νεποτισμού αποτελούν οι διατάξεις του σχεδίου
νόμου, οι οποίες νομιμοποιούν παράνομους διορισμούς ­ ακόμη και ύστερα από
αποφάσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου ­ ιδίως στο ΙΚΑ και τα ασφαλιστικά ταμεία
αρμοδιότητας του υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων.

Γ. Με το προκείμενο σχέδιο νόμου καθιερώνονται, κατά τρόπο αυταρχικό και
αντιδημοκρατικό, υποχρεωτικές μετατάξεις, ιδίως στη Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση.
Οι υποχρεωτικές μετατάξεις έχουν, πέραν των προβλημάτων ενδεχόμενης
αντισυνταγματικότητας, δύο μεγάλα ελαττώματα:

1 Ανοίγουν τον δρόμο στη διακριτική υπηρεσιακή μεταχείριση των
υπαλλήλων εκείνων που δεν είναι αρεστοί.

2 Δεν ευνοούν την αύξηση της απόδοσης του υπαλλήλου. Με τι ψυχικά αποθέματα,
άραγε, μπορεί να εργασθεί ένας υπάλληλος, ο οποίος με άλλα όνειρα, άλλες
βλέψεις και άλλες θεμιτές φιλοδοξίες μπαίνει στη δημόσια υπηρεσία και, στη
συνέχεια, εξαναγκάζεται να ασκήσει καθήκοντα, για τα οποία δεν είναι προετοιμασμένος;

Κλείνοντας τον σύντομο και, μοιραία, ελλειπτικό σχολιασμό του σχεδίου νόμου
για τις προσλήψεις, ας μου επιτραπεί να βγάλω, με αφορμή το περιεχόμενό του,
ένα τελικό συμπέρασμα: ο «εκσυγχρονισμός» τύπου Σημίτη, ιδίως μετά τις
ευρωεκλογές και εν όψει εθνικών εκλογών, άγγιξε πλέον τα όριά του ή, ίσως,
έκλεισε τον κύκλο του. Και δεν αντέχω στον πειρασμό να κάνω τη σκέψη ότι ο
Πρωθυπουργός και οι συνεργάτες του θα αισθάνονται τον «εκσυγχρονισμό» τους σαν
προβληματικό μεταχειρισμένο αυτοκίνητο, με το οποίο, ως γνωστόν, χαίρεσαι δύο
φορές: μία όταν το αποκτάς και μία όταν το ξεφορτώνεσαι.

Ο Προκόπης Παυλόπουλος είναι βουλευτής Επικρατείας, καθηγητής του
Πανεπιστημίου Αθηνών.