Η Ασία ανέκαμψε, οι μεταρρυθμίσεις αναβάλλονται

Νοτιοκορεάτισσες περπατούν μπροστά από ένα ταμπλό που δείχνει την πορεία του χρηματιστηριακού δείκτη στο Χρηματιστήριο της Σεούλ. Ο γενικός δείκτης έσπασε, πριν από λίγες ημέρες, το φράγμα των 1.000 μονάδων, φθάνοντας στο υψηλότερο σημείο των τελευταίων δύο χρόνων

Η χρηματοπιστωτική κρίση και η οικονομική κρίση που ξεκίνησε πριν από δύο
χρόνια στην Ασία και εξαπλώθηκε σε ολόκληρο τον κόσμο, φαίνεται ότι τελείωσε.
Πολλοί όμως αναρωτώνται αν η εξαφάνιση των συμπτωμάτων της ασθένειας αποτελεί
απόδειξη για την ανάρρωση της ασθενούς ασιατικής οικονομίας.

Όλοι οι δείκτες μέτρησης της υγείας του ασθενούς λένε ότι τα χειρότερα
πέρασαν. Τα Χρηματιστήρια που κατέρρευσαν μετά το ξέσπασμα της κρίσης στην
Ταϊλάνδη, τον Ιούλιο του 1997, έχουν σημειώσει εντυπωσιακή ανάκαμψη. Μάλιστα
φιγουράρουν στις πρώτες θέσεις των αποδόσεων των Χρηματιστηρίων όλου του
κόσμου για το πρώτο εξάμηνο του 1999. Τα νομίσματα που κατέρρευσαν, αφήνοντας
πίσω τους συντρίμμια, έχουν αρχίσει και πάλι να βρίσκουν τον δρόμο τους. Οι
ξένοι επενδυτές που έφευγαν μαζικά από την Ασία σαν τους εγκλωβισμένους που
βρίσκουν την έξοδο σε ένα κτίριο που έχει παραδοθεί στις φλόγες, άρχισαν να
επιστρέφουν στον τόπο της καταστροφής αναζητώντας επενδυτικές ευκαιρίες.

Πριν από εννέα μήνες ο Αμερικανός πρόεδρος Κλίντον δήλωσε ότι ο κόσμος
«αντιμετώπισε μία από τις χειρότερες χρηματοπιστωτικές κρίσεις των τελευταίων
πενήντα χρόνων». Η δήλωση αυτή ακούγεται πλέον σαν μια μακρινή ηχώ από μια
άλλη εποχή.

Ωστόσο, η ανάρρωση μπορεί να ήρθε πολύ γρήγορα. Στις συνεντεύξεις
επιχειρηματικών στελεχών, κυβερνητικών αξιωματούχων και επενδυτών στην Ασία
και την Αμερική διατυπώνεται μια κοινή πεποίθηση: η εντυπωσιακή ταχύτητα με
την οποία ανέκαμψαν τα Χρηματιστήρια έχει ως αποτέλεσμα να μη θεωρούνται πλέον
εξαιρετικά επείγουσες κάποιες οικονομικές μεταρρυθμίσεις που την εποχή της
κρίσης θεωρούνταν αναγκαίες ­ το πρόβλημα είναι ότι κάποιες από αυτές είναι
ακόμη αναγκαίες για το μέλλον της Ασίας.

Επιπλέον, ο πόνος που δεν φαίνεται στις οθόνες των διαπραγματευτών στα
Χρηματιστήρια είναι έκδηλος στα χωριά όπου η ανεργία και η μιζέρια κυριαρχούν.
Οι περισσότερες ασιατικές χώρες δεν αντιμετώπισαν ακόμη δύο από τις βασικές
αδυναμίες των οικονομιών τους: τις προβληματικές Τράπεζες και τις
υπερχρεωμένες επιχειρήσεις. Τα ληξιπρόθεσμα δάνεια και η κακή διαχείριση
σφίγγουν ακόμη τον κλοιό γύρω από τα χρηματοπιστωτικά ινστιτούτα, από την
Κορέα μέχρι την Ινδονησία.

Πολλά ακούγονται, λίγα γίνονται

«Από τότε που ξέσπασε η ασιατική κρίση ακούμε πολλά για μεταρρυθμίσεις», είπε
σε μια συνέντευξή του ο Τζέιμς Χάρμον, πρόεδρος της Τράπεζας Εισαγωγών και
Εξαγωγών των Ηνωμένων Πολιτειών. «Η αλήθεια είναι ότι πολλές από αυτές τις
μεταρρυθμίσεις δεν προχωρούν. Οι παλιές συνήθειες πεθαίνουν πολύ δύσκολα».

Ο Χάρμον μιλά με τη δική του πικρή εμπειρία. Δεν έχει περάσει πολύς καιρός από
τότε που ζήτησε τη βοήθεια του Ινδονήσιου προέδρου Μ. Χαμπίμπι, προκειμένου να
πείσει ένα από τα μεγαλύτερα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα της χώρας, τον Όμιλο
Μπακρί, για να αρχίσει να αποπληρώνει τα 80 εκατομμύρια δολάρια που χρωστά
στην Τράπεζα Εισαγωγών και Εξαγωγών, μια κρατική αμερικανική υπηρεσία που
δανείζει στο εξωτερικό επιχειρήσεις που εισάγουν αμερικανικά προϊόντα. Το
μήνυμα του Χάρμον ήταν ξεκάθαρο: Οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονταν πίσω από την
οικονομική βοήθεια που έκανε την Ινδονησία να αποφύγει την οικονομική
κατάρρευση. Γι’ αυτό τον λόγο οι Αμερικανοί φορολογούμενοι δεν πρέπει να εξαπατούνται.

Μέχρι τώρα ο Χάρμον δεν κατάφερε να εισπράξει ούτε ένα δολάριο από τον άνθρωπο
που του χρωστάει. Και αυτό, γιατί ο Αμπουριζάλ Μπακρί είναι ένας από τους πιο
ένθερμους υποστηρικτές του Ινδονήσιου προέδρου. Ο Μπακρί δεν απάντησε σε μια
σειρά από αιτήματα για την τακτοποίηση των χρεών του.

Στη χώρα απ’ όπου ξεκίνησε η κρίση, την Ταϊλάνδη, ο Αμαρέτ Σίλα, ο άνθρωπος
που «επισκεύασε» το χρηματοπιστωτικό σύστημα της χώρας από τις ζημίες που
προκάλεσε η κρίση, δεν χάνει την ευκαιρία να προειδοποιεί ότι λίγα άλλαξαν από
τον Ιούλιο του 1997. Πράγματι, λέει, η Ινδονησία δημιούργησε ένα δικαστήριο
χρεοκοπιών, ύστερα από δύο χρόνια αντιδράσεων από πολιτικούς που ήταν
ταυτόχρονα ιδιοκτήτες μερικών χρεοκοπημένων επιχειρήσεων. Ωστόσο, ο
ηγεμονισμός ζει ακόμη όπως ζει και το σύστημα που δανείζει χρήματα στους
πολιτικά ισχυρούς. «Αν η δύναμη του νόμου είναι μικρότερη από τη δύναμη των
πολιτικά ισχυρών, τότε οι Τράπεζες θα αρχίσουν και πάλι να δανείζουν χρήματα
με τον τρόπο που δάνειζαν στο παρελθόν παρά τις μεταρρυθμιστικές προσπάθειες»,
λέει ο Σίλα.

Αυτό που ακούγεται έντονα αυτήν την εποχή στην Ασία είναι το εξής: «Μη
βιάζεστε, γιατί σε μια αγορά που ανακάμπτει, δεν θα χρειαστεί τελικά να
αλλάξουμε πολλά».

Το ξένο χρήμα επιστρέφει στην Ασία και προέρχεται από δυτικές εταιρείες που
αναζητούν ευκαιρίες και από διαχειριστές Αμοιβαίων Κεφαλαίων, που σπεύδουν να
κερδίσουν από την ανάκαμψη των Χρηματιστηρίων. Κάποια κεφάλαια προέρχονται από
ντόπιους επενδυτές, οι οποίοι μόλις ξέσπασε η κρίση έσπευσαν να τα μεταφέρουν
στο εξωτερικό. Τωρά, βαθμιαία αρχίζουν να φέρνουν πίσω τα χρήματά τους.

«Πολλά στελέχη είναι προσκολλημένα με τις δουλειές τους», λέει ο Ρατζάκ
Μπαγκίντα, ο οποίος διευθύνει το μαλαισιανό Κέντρο Στρατηγικών Οικονομικών
Ερευνών, μία εταιρεία μελετών στην Κουάλα Λουμπούρ. «Κατά κάποιο τρόπο έσωσαν
τη δουλειά τους από την ανάκαμψη των Χρηματιστηρίων».

_{Διαφθορά και συνωμοσίες}

Ενώ μερικές από τις πιο προβληματικές εταιρείες της Ασίας ρευστοποίησαν τα
περιουσιακά τους στοιχεία ή ξεπουλήθηκαν σε δυτικούς επενδυτές, πολλές
εταιρείες παρέμειναν προβληματικές και τοποθετήθηκαν στον «πάγο». Το
αποτέλεσμα είναι ότι η διαφθορά που συνέβαλε στην κρίση και επέτρεψε στις
τράπεζες να δανείζουν ασύστολα την ώρα που οι κυβερνήσεις έστρεφαν αλλού το
βλέμμα, δεν εξαφανίστηκε.

«Δεν υπάρχει αμφιβολία πως με την ανάκαμψη των αγορών, η πολιτική πίεση για
τις μεταρρυθμίσεις μειώθηκε», δήλωσε πρόσφατα ο Στάνλι Φίσερ, ο νούμερο δύο
αξιωματούχος του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου. Ο Φίσερ υποστηρίζει ότι οι
κίνδυνοι για μια νέα «κρίση του συστήματος» έχουν μειωθεί, λόγω κυρίως των
αλλαγών που πέτυχε το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο.

Ο Τζέιμς Γουόλφενσον, πρόεδρος της Παγκόσμιας Τράπεζας, ο οποίος διαφωνεί πολύ
συχνά ανοιχτά με τις «συνταγές» του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, αποκαλεί το
τέλος της κρίσης μια «περίπλοκη ιστορία» και ανησυχεί ότι οργανισμοί όπως ο
δικός τους δεν «έχουν πλέον την απαιτούμενη χρηματοδότηση για να διορθώσουν το
σύστημα» τώρα που οι χώρες δεν χρειάζονται άμεση ένεση ρευστού.

Ένας από τους λόγους για τους οποίους οι μεταρρυθμίσεις καθυστερούν είναι και
το γεγονός ότι κανείς δεν εντόπισε τους πραγματικούς λόγους για τους οποίους
ξέσπασε η κρίση. Οι Αμερικανοί ήταν πολύ γρήγοροι στο να αποδώσουν ευθύνες στο
δεσποτισμό και τη διαφθορά. Όμως αυτές οι πρακτικές χαρακτήριζαν την ασιατική
επιχειρηματική πρακτική για δεκαετίες και δεν φρέναραν το λεγόμενο οικονομικό
θαύμα της Άπω Ανατολής.

Οι Ασιάτες, συνεπικουρούμενοι από μερικούς διάσημους δυτικούς οικονομολόγους,
κατηγόρησαν το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο για την επιδείνωση της κρίσης μέσω
της πίεσης που άσκησε για την περικοπή των κρατικών δαπανών προκειμένου να
μειωθούν τα ελλείμματα. Το ΔΝΤ αντέστρεψε την στρατηγική του έπειτα από
μερικούς μήνες.

Τελικά, οι Αμερικανοί και οι αξιωματούχοι του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου
σημειώνουν ότι οι χώρες που ακολούθησαν τις συμβουλές τους ­ Ταϊλάνδη, Νότια
Κορέα και Βραζιλία ­ φαίνεται ότι ανέκαμψαν πολύ γρήγορα. Οι δύο χώρες που
βυθίστηκαν στο πολιτικό χάος και δεν ακολουθησαν τις συμβουλές του ΔΝΤ ­ Ρωσία
και Ινδονησία ­ βρίσκονται ακόμη αντιμέτωπες με σοβαρά προβλήματα.