Στην Υγεία προέχει η πρόληψη

(κάλλιον το προλαμβάνειν ή το θεραπεύειν)

Αναμφίβολα, το ΕΣΥ, η μεγάλη θεσμική αλλαγή στην υγεία κατά τη δεκαετία του
’80, σήμερα, 14 χρόνια μετά την εφαρμογή του, βρίσκεται σε κρίση και
αμφισβήτηση. Την ίδια κρίση όμως διέρχονται τα συστήματα υγείας προηγμένων
χωρών σε όλο τον κόσμο.

Τούτο οφείλεται αφενός μεν στη συνεχώς αυξανόμενη ζήτηση (πραγματική ή
τεχνητή) υπηρεσιών υγείας, αφετέρου δε στο αυξανόμενο κόστος συντήρησης και
λειτουργίας των μονάδων παροχής υπηρεσιών υγείας. Για τον λόγο αυτό η
Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας (ΠΟΥ) και άλλοι διεθνείς οργανισμοί υγείας συνιστούν
ως μέτρα αντιμετώπισης των προβλημάτων αυτών την πρωτογενή και δευτερογενή
πρόληψη.

Είναι σαφώς προτιμότερο να προλαμβάνεις ένα νόσημα παρά να το θεραπεύεις, η δε
πρόληψη είναι το πιο αποτελεσματικό μέτρο και από πλευράς κόστους – οφέλους.
Στη χώρα μας, στα πλαίσια της πρωτογενούς πρόληψης, θα μπορούσαν να
υλοποιηθούν και οι παρακάτω ολοκληρωμένες δράσεις:

α. Προαγωγή των εμβολιασμών σύμφωνα με το εθνικό πρόγραμμα εμβολιασμών,
με στόχο την επίτευξη υψηλής εμβολιαστικής κάλυψης τόσο του παιδικού πληθυσμού
όσο και των ενηλίκων.

β. Προγράμματα μαζικού ελέγχου έγκαιρης ανίχνευσης μεταβολικών και
άλλων νοσημάτων (καρκίνος, υπερχοληστεριναιμία κ.ά.).

γ. Προγράμματα αγωγής υγείας για την αποφυγή παραγόντων κινδύνου και
διαμόρφωση προτύπων υγιεινής διαβίωσης (αλκοόλ, κάπνισμα, παχυσαρκία).

δ. Ενίσχυση των παρεμβάσεων για την πρόληψη των τροχαίων ατυχημάτων.

ε. Ενίσχυση των προγραμμάτων πρόληψης της χρήσης ναρκωτικών ουσιών που
συνδέεται άμεσα εκτός των άλλων και με τη μετάδοση πολλών λοιμωδών νοσημάτων
(AIDS, ηπατίτιδες).

στ. Ενίσχυση όλων των υπηρεσιών δημόσιας υγείας και αξιοποίηση των
ειδικών κέντρων παρακολούθησης και ελέγχου των λοιμωδών νοσημάτων (ΚΕΕΛ – ΕΚΕΠΑΠ).

Η δευτερογενής πρόληψη στηρίζεται κυρίως στην παροχή σωστής πρωτοβάθμιας
περίθαλψης.

Δυστυχώς στη χώρα μας, στο πλαίσιο του ΕΣΥ, δεν αναπτύχθηκε ισομερώς η
πρωτοβάθμια περίθαλψη σε σχέση με τη δευτεροβάθμια και την τριτοβάθμια, κυρίως
λόγω της μη ανάπτυξης: των Κέντρων Υγείας Αστικού Τύπου, του θεσμού του
οικογενειακού γιατρού και του Ενιαίου Φορέα Υγείας (ΕΦΥ). Το αποτέλεσμα της
ανισορροπίας αυτής ήταν να μετατραπεί το ΕΣΥ εκτός από ιατροκεντρικό και σε
νοσοκομειοκεντρικό. Σήμερα οι ασθενείς του κέντρου αλλά και της επαρχίας
συνωστίζονται στα μεγάλα νοσοκομεία είτε για αναζήτηση πρωτοβάθμιας περίθαλψης
είτε για εξασφάλιση ενός κρεβατιού με αποτέλεσμα τις ατέλειωτες ουρές στα
εξωτερικά ιατρεία και τα ράντσα. Πολλά από τα φαινόμενα αυτά θα αποφεύγονταν
εάν λειτουργούσε σωστά η εξωνοσοκομειακή πρωτοβάθμια περίθαλψη και φροντίδα
στα μεγάλα αστικά κέντρα.

Η ριζική λύση στο πρόβλημα είναι η άμεση λειτουργία στις πόλεις των δικτύων
πρωτοβάθμιας φροντίδας και η εφαρμογή του θεσμού του οικογενειακού γιατρού,
που προβλέπονται στον Ν. 2519/97.

Ας αρχίσει η εφαρμογή τους έστω και πιλοτικά. Βέβαια τα προγράμματα του
υπουργείου Υγείας (κατασκευή 15 νέων νοσοκομείων, παρεμβάσεις σε 30 και πλέον
παλιά νοσοκομεία, ανανέωση εξοπλισμών, εξασφάλιση αρκετών προσλήψεων για
κάλυψη μέρους των 20.000 κενών οργανικών θέσεων μη ιατρικού προσωπικού, ο
θεσμός μάνατζερ, σύστημα προμηθειών κ.ά.) θα αλλάξουν σημαντικά, αλλά
πρόσκαιρα την εικόνα του ΕΣΥ.

Το υγειονομικό μας σύστημα τον 21ο αιώνα θα βρεθεί αντιμέτωπο με μεγάλες
προκλήσεις, οι κυριότερες των οποίων θα είναι:

α. Η γήρανση του πληθυσμού και τα νοσήματα φθοράς.

β. Η εύκολη εξάπλωση των λοιμωδών νοσημάτων λόγω των μεγάλων
μετακινήσεων των τουριστών, των προσφύγων και μεταναστών, κυρίως των παράνομων.

γ. Τα νέα λοιμώδη νοσήματα (AIDS).

δ. Η επανεμφάνιση παλαιών λοιμωδών νοσημάτων (φυματίωση).

ε. Οι μαζικές τροφιμογενείς και υδατογενείς λοιμώξεις (γαστρεντερίτιδες).

στ. Η μαζική έκθεση του πληθυσμού σε φυσικούς – τοξικούς – χημικούς –
ραδιενεργούς κινδύνους (διοξίνες – Τσερνόμπιλ – πόλεμος Γιουγκοσλαβίας).

ζ. Το κάπνισμα, η χρήση του αλκοόλ και η αύξηση της εξάρτησης από
ναρκωτικές ουσίες.

η. Οι τραγικές επιπτώσεις των συνεχώς αυξανόμενων τροχαίων ατυχημάτων κ.ά.

Είναι ολοφάνερο ότι με δεδομένες τις αδυναμίες του νοσοκομειοκεντρικού μας
συστήματος και τα νέα παγκόσμια επιδημιολογικά δεδομένα, επιβάλλεται άμεσα ο
επαναπροσανατολισμός και επανασχεδιασμός της υγειονομικής μας πολιτικής με
έμφαση στην πρόληψη.

Η υγειονομική θωράκιση του πληθυσμού είναι, μετά την εθνική άμυνα, πρώτης
προτεραιότητας θέμα. Η πρόκληση είναι μεγάλη, αλλά με ορθολογικές δαπάνες και
προπάντων με εγρήγορση της πολιτείας και προσαρμογή των πολιτικών υγείας στα
νέα δεδομένα και με τη συστράτευση των κοινωνικών φορέων και των πολιτών, το
όφελος θα είναι πολύ μεγάλο.

Ο Μανόλης Σκουλάκης είναι βουλευτής ΠΑΣΟΚ Χανίων και πρώην υφυπουργός Υγείας.