«Φιλί ζωής» για τη Βόρειο Ήπειρο

«Να ακούω καλά τ’ όνομά σου. Και για σένα ν’ ακούω πάντα καλά». Σάββατο
μεσημέρι στην Πωγωνιανή (ένα χωριό κοντά στα ελληνοαλβανικά σύνορα) και η ευχή
στη νεαρή Βορειοηπειρώτισσα που αποφοίτησε από το Ίδρυμα Λάτση σε γύριζε στη
δεκαετία του ’50.

Τώρα όμως, λίγο πριν από το 2000, η 18χρονη Ολιέτα, από την Κορυτσά, δεν θα
χρειαστεί να χαθεί στο χιόνι «στον δρόμο για την πατρίδα». Και δεν θα
χρειαστεί να ακούσει: «Ε, μα διάολε είσαι στο ελληνικό».

Πριν από δύο χρόνια πέρασε στο ελληνικό καλεσμένη από την Ελλάδα, με λίγα
ρούχα, αγωνία και πολλές ελπίδες. Φιλοξενήθηκε στις εγκαταστάσεις του
Ιδρύματος Λάτση στην Πωγωνιανή Ιωαννίνων, το οποίο έγινε για να βοηθήσει τα
παιδιά των ομογενών που ζουν στην Αλβανία, έμαθε την κομμωτική και προχθές
πήρε, όπως και άλλα 34 παιδιά, το πτυχίο της και μία επιταγή και πήρε τον
δρόμο για πίσω όπου (μόλις ηρεμήσει η κατάσταση) θα ανοίξει κομμωτήριο.
Σύμφωνα με τον διευθυντή των επιχειρήσεων του Ομίλου Λάτση κ. Βαγγέλη Χρόνη,
στις προθέσεις του Ιδρύματος είναι και η δημιουργία «μικρών παραγωγικών
μονάδων στην περιοχή της ελληνικής μειονότητας της Αλβανίας ή και στην περιοχή
των συνόρων με αποφοίτους ΚΕΚ από τον κλάδο των ξυλουργών».

«Κόντρα» στο ρεύμα, τα παιδιά που αποφοίτησαν από το Ίδρυμα Λάτση θα πρέπει να επιστρέψουν στις πατρογονικές εστίες και να δημιουργήσουν στον τόπο που γεννήθηκαν

Σύμφωνα με τον κ. Χρόνη, το Ίδρυμα εξετάζει το ενδεχόμενο τη θερινή περίοδο να
λειτουργήσουν ταχύρρυθμα τμήματα και για Αλβανούς, με βασικό στόχο τη στήριξη
των νέων ανθρώπων της γειτονικής χώρας για την επαγγελματική τους κατάρτιση.
Τα παιδιά θα πρέπει, κόντρα στο ρεύμα, να μείνουν στις «πατρογονικές εστίες»,
όπως έλεγαν και οι επίσημοι. Να δημιουργήσουν στον τόπο που γεννήθηκαν.
Γνωρίζουν όμως ότι θα πάρει καιρό ακόμη για να κινηθούν με ασφάλεια. Οι
περισσότεροι που αποφοίτησαν το σκέπτονται. Υπάρχουν όμως και οι αποφασισμένοι
όπως ο Σπύρος Μπαλάνος. «Θα πάω. Θα ανοίξω φανοποιείο», λέει. Το Ίδρυμα θα του
δώσει και τα απαραίτητα εργαλεία. «Τόσες Μερσεντές που έχει η Αλβανία θα έχω
δουλειά». Είναι υποχρεωμένος να πετύχει. Οι δικοί του περνάνε δύσκολα. Οι
Έλληνες της Χειμάρρας περνάνε δύσκολα. Αναφέρει συχνά το όνομα του Πύρρου
Δήμα. Σηκώνει τα χέρια του και «κάνει μπράτσα». Θέλει να δείξει ότι είναι αποφασισμένος.

Δύο χρόνια και αυτός όπως και τα άλλα παιδιά, αν και με ελληνικές ρίζες
βρέθηκαν σε δύσκολη θέση, όταν οι συμπατριώτες τους πέρασαν τα σύνορα, έκλεψαν
κοπάδια και έφυγαν. Έσκυψε το κεφάλι όταν άκουσε τον Καναβό, έναν από τους
πλέον δυναμικούς ανθρώπους της περιοχής να βρίζει θεούς και δαίμονες όταν του
πήραν το κοπάδι «και τα σκυλιά μαζί», όπως έλεγε. Και προχθές, μπροστά στους
επίσημους, φώναξε, έκανε υποδείξεις. Είπε για τους φρουρούς των συνόρων που
κάθονται σε λάθος θέσεις (αυτό το λένε όλοι στην περιοχή που γνωρίζουν τα
περάσματα). Για την αγωνία και τον τρόμο. Κακά τα ψέματα, από το 1990 και μετά
άλλαξε η ζωή τους.

Τα είπε, ξεθύμανε, χαιρέτησε με αγάπη τα παιδιά από τη Βόρειο Ήπειρο που
έφευγαν για τα σπίτια τους με τα διαβατήρια στα χέρια και κάθησε στο τραπέζι
μετά την εκδήλωση. Χόρεψε κιόλας όταν τα παιδιά από το Αργυρόκαστρο έπαιξαν
παραδοσιακά τραγούδια. Τους έδωσε και δεκαχίλιαρο και ας ήταν όλα πληρωμένα.

Κάπου εκεί έκλεισε και η εκδήλωση για την οποία όλοι συμφώνησαν πως ήταν
«λαμπρή» αφού, εκτός των υπευθύνων του Ιδρύματος, είχαν φροντίσει για πολλά τα
ίδια τα παιδιά.