Τραπεζικό μέτωπο για τα δάνεια

Ενιαίο μέτωπο φαίνεται ότι διαμορφώθηκε από την Τράπεζα της Ελλάδος και τους
δύο μεγαλύτερους τραπεζικούς ομίλους της ελληνικής τραπεζικής αγοράς. Οι
επικεφαλής των δύο μεγάλων τραπεζικών ομίλων, δηλαδή της Εθνικής Τράπεζας και
της Alpha Τράπεζας Πίστεως, κ.κ. Θ. Καρατζάς και Γ. Κωστόπουλος, στη σύσκεψη
που έγινε την Τετάρτη υπό τον διοικητή της Τραπέζης της Ελλάδος κ. Λουκά
Παπαδήμο έκαναν σαφές ότι πρόθεσή τους είναι να στηρίξουν τις επιλογές της
Κεντρικής Τράπεζας για τη νομισματική πολιτική, ώστε να παγιωθούν συνθήκες
πτώσης και διατήρησης του πληθωρισμού στα επίπεδα που ικανοποιούν το κριτήριο ένταξης.

«Η Κεντρική Τράπεζα έχει την ευθύνη της χάραξης της νομισματικής πολιτικής.
Εμείς, είμαστε υποχρεωμένοι να την ακολουθήσουμε», έλεγε χαρακτηριστικά
κορυφαίος εμπορικός τραπεζίτης, ενώ επικεφαλής ιδιωτικής τράπεζας επισήμανε
ότι «μπορούμε για έξι μήνες να βάλουμε φρένο», θέλοντας με τον τρόπο αυτό να
τονίσει την ανάγκη στήριξης των επιλογών της Τραπέζης της Ελλάδος.

Θεαματικές αλλαγές

Το σίγουρο, όμως, είναι ότι τα τρία τελευταία χρόνια έχουν σημειωθεί
θεαματικές αλλαγές στη σύνθεση του χαρτοφυλακίου των δανείων, γεγονός που
μεσοπρόθεσμα μπορεί να έχει καταλυτικές επιπτώσεις στην πορεία των ελληνικών
πιστωτικών ιδρυμάτων. Το πρώτο στοιχείο είναι ότι περιορίζονται αισθητά τα
δραχμικά δάνεια προς τη βιομηχανία και τη βιοτεχνία. Η πιστωτική επέκταση προς
τη βιομηχανία αυξήθηκε 5% τον Απρίλιο, ενώ προς τη βιοτεχνία 6,7%. Αιτία,
σύμφωνα με τις απόψεις τραπεζικών αναλυτών, τα υψηλά βραχυχρόνια επιτόκια της
δραχμής, τα οποία έχουν στρέψει τις επιχειρήσεις σε εναλλακτικές μορφές
δανεισμού, όπως για παράδειγμα ο δανεισμός σε συνάλλαγμα. Ενδεικτικό είναι,
άλλωστε, το γεγονός ότι η πιστωτική επέκταση σε συνάλλαγμα τον Απρίλιο του
1999 ήταν 36%, τη στιγμή που η πιστωτική επέκταση σε δραχμές ήταν μόλις 4%.
Αξίζει να σημειωθεί ότι ο ρυθμός αύξησης της πιστωτικής επέκτασης προς τη
βιομηχανία και τη βιοτεχνία είναι κατά πολύ κατώτερος από τη μεταβολή του
Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος. Αντίθετα, τα υψηλά επιτόκια δεν φαίνεται ότι
έχουν σημαντική επίδραση στην καταναλωτική και τη στεγαστική πίστη, των οποίων
ο ρυθμός αύξησης κινείται σε 47,9% και 20,8%, αντίστοιχα.

Προβληματισμός

Οι εξελίξεις αυτές προβληματίζουν έντονα όχι μόνο την Τράπεζα της Ελλάδος,
αλλά και τις εμπορικές τράπεζες. Η Κεντρική Τράπεζα ανησυχεί κυρίως για τις
επιπτώσεις στην εξέλιξη της ζήτησης και στο επίπεδο των τιμών. Γι’ αυτό,
άλλωστε, ο διοικητής κ. Λουκάς Παπαδήμος άφησε ανοικτό το ενδεχόμενο λήψης
πρόσθετων μέτρων στην περίπτωση που δεν υπάρξει συγκράτηση της πιστωτικής
επέκτασης. Από την άλλη πλευρά, διαπιστώνεται ένα πρόβλημα, το οποίο είναι
μικρής σημασίας μέχρι τώρα, αλλά εν δυνάμει μπορεί να εξελιχθεί σε ωρολογιακή
βόμβα για πολλές τράπεζες. Πρόκειται για την αύξηση των δανείων καταναλωτικής
πίστης, τα οποία προσφέρουν αυτή τη στιγμή υψηλά περιθώρια κέρδους. Αυτό
καθιστά τη χορήγησή τους ιδιαίτερα αποδοτική για τα πολλά πιστωτικά ιδρύματα,
αλλά από την άλλη πλευρά αυξάνει τον βαθμό του κινδύνου. Δεν είναι τυχαίο,
άλλωστε, ότι σε έρευνες που είχαν κάνει πριν από μερικούς μήνες αρμόδιες
υπηρεσίες της Τραπέζης της Ελλάδος διαπιστώθηκε ότι τα δάνεια καταναλωτικής
πίστης που δεν εξυπηρετούντο κανονικά σε ορισμένες τράπεζες ξεπερνούσαν το
15%. Το ποσοστό αυτό μπορεί να αυξηθεί τα επόμενα χρόνια, όταν δηλαδή θα έχουν
«ωριμάσει» πολλά από τα δάνεια αυτής της κατηγορίας που έχουν χορηγήσει τράπεζες.

Από την πλευρά τους οι μεγάλες κυρίως τράπεζες διαπιστώνουν ότι από τη μια
κινδυνεύουν να «χάσουν» τους μεγάλους πελάτες, που προέρχονται από τη
βιομηχανία, ενώ από την άλλη δεν έχουν ακόμη διαμορφώσει τις συνθήκες
ευελιξίας που απαιτούνται, προκειμένου να αποσπάσουν ένα σημαντικό μερίδιο από
την πίτα των δανείων αυτών. Παράλληλα, διαπιστώνουν ότι η ένταξη της δραχμής
στη ζώνη του ευρώ και η δυνατότητα χορήγησης δανείων στη μεταποίηση και από
πιστωτικά ιδρύματα που δεν έχουν παρουσία στην ελληνική αγορά, εγκυμονούν
κινδύνους στο να χαθούν οι λεγόμενοι καλοί μεγάλοι πελάτες.

Το ζητούμενο

Έτσι, το ζητούμενο πλέον είναι το πώς θα αντιστρέψουν αυτή τη νέα κατάσταση
που έχει διαμορφωθεί στην αγορά, προσελκύοντας πάλι τη συγκεκριμένη ομάδα
πελατών τους. Διαπιστώνουν, μάλιστα, ότι ο μοναδικός τρόπος είναι η ένταξη της
δραχμής στη ζώνη του ευρώ και η συνακόλουθη μείωση των επιτοκίων στα δάνεια
που προσφέρουν. Από την άλλη πλευρά, σκέπτονται με τρόμο μία ενδεχόμενη
αποτυχία στην προσπάθεια για την ένταξη στην ΟΝΕ, η οποία με τη σειρά της θα
οδηγούσε ποικιλοτρόπως στην αποσταθεροποίηση των επιτοκίων όχι μόνο σε δάνεια,
αλλά και στα ομόλογα, στα οποία στηρίζεται το χαρτοφυλάκιο των περισσότερων
πιστωτικών ιδρυμάτων. Έτσι, δεν είναι τυχαία η απόφαση μεγάλης ιδιωτικής
τράπεζας να καθυστερήσει για έξι μήνες την προώθηση στην αγορά νέας γκάμας
καταναλωτικών δανείων. Στα πλαίσια αυτά, η δημιουργία ενός μετώπου στον
πιστωτικό χώρο ήταν όχι μόνο απαραίτητη αλλά και αναγκαία, ενώ η απόφαση για
«πάγωμα» των επιτοκίων δεν φαίνεται να αλλάζει μέχρι το τέλος του χρόνου.

Στα πλαίσια αυτά, η Κεντρική Τράπεζα από την πλευρά της προσανατολίζεται στην
απόφαση να καθυστερήσει όσο το δυνατόν τη λήψη και νέων μέτρων, που θα
περιορίζουν την πιστωτική επέκταση. Αντίθετα, αρμόδια πηγή δεν απέκλειε το
ενδεχόμενο, τις προσεχείς εβδομάδες να υπάρξει μείωση των επιτοκίων παρέμβασής
της, η οποία θα συνοδεύεται από άλλες κινήσεις αντίρροπου αποτελέσματος. Όλα
αυτά τα δεδομένα δημιουργούν ένα νέο περιβάλλον στον τραπεζικό χώρο, αφού για
πρώτη φορά διαμορφώνεται ένα πλαίσιο συμφωνίας μεταξύ της Κεντρικής Τράπεζας
και των κυριότερων «παικτών» της τραπεζικής αγοράς. Στη δημιουργία αυτού του
πλαισίου βοηθεί και το γεγονός ότι οι μεγαλύτερες εμπορικές τράπεζες καλούνται
την περίοδο αυτή να λύσουν σημαντικά προβλήματα που αφορούν το μέλλον. Για
παράδειγμα, στην ALPHA Τράπεζα Πίστεως προχωρά η συγχώνευση της με την Ιονική,
ενώ ο Όμιλος Λάτση, τουλάχιστον μέχρι το τέλος Ιουλίου, θα ασχολείται με την
εξαγορά της Τραπέζης Εργασίας.