ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ «Χάσαμε την Μπολόνια»

«Χάσαμε την Μπολόνια. Είναι το πιο οδυνηρό νέο που θα μπορούσαμε να
ανακοινώσουμε στους αναγνώστες μας. Με την απώλεια της Μπολόνια, μια μεγάλη
εκλογική κληρονομιά εξανεμίζεται», έγραφε την προηγουμένη Δευτέρα η «Unita».

Στην απώλεια του κόκκινου φρουρίου της Ιταλίας (η Μπολόνια διευθυνόταν σε όλη
τη μεταπολεμική περίοδο από τους κομμουνιστές) απαντούσε, ως μακρινή ηχώ, η
κραυγή αγωνίας 44 βουλευτών του Βρετανικού Εργατικού Κόμματος: «Το ασυγκράτητο
κυνήγι των μεσαίων τάξεων απομακρύνει από το κόμμα τούς παραδοσιακούς
υποστηρικτές του» («The Independent», 30.6.99). Ωστόσο, η ήττα στις
ευρωεκλογές του «Τρίτου Δρόμου» και, αντιστρόφως, το καλό αποτέλεσμα των
Γάλλων Σοσιαλιστών, δεν σημαίνουν την αποτυχία της «δεξιάς» Σοσιαλδημοκρατίας
ούτε τη νίκη της «Αριστεράς», που εκπροσωπεί ο Λ. Ζοσπέν.

Αναμφίβολα, η στρατηγική Ζοσπέν στηρίχθηκε στην επανενεργοποίηση της διαίρεσης
Αριστεράς – Δεξιάς, στην οξεία κριτική του νεο-φιλελευθερισμού και στην
προβολή μεταρρυθμίσεων εμπνευσμένων από τη λογική του «ήπιου
νεο-κεϋνσιανισμού». Αντιθέτως, η στρατηγική του «Ριζοσπαστικού Κέντρου» του
Μπλερ ή του «Νέου Κέντρου» του Σρέντερ, θεμελιώθηκαν στη μερική εγκατάλειψη
της συμβολικής της Αριστεράς, στο θεαματικό άνοιγμα στον «μεσαίο χώρο» και
στην υιοθέτηση πολιτικών με έντονη νεο-φιλελεύθερη φόρτιση (ιδιαίτερα στη Μ.
Βρετανία). Ωστόσο, η κυβερνητική πράξη των εν λόγω κομμάτων δεν διαφέρει πολύ.
Η κυβέρνηση Ζοσπέν απέδωσε, βέβαια, μεγαλύτερη έμφαση στην προτεραιότητα της
απασχόλησης: μετριοπαθής ενίσχυση της ζήτησης (αύξηση βασικού μισθού),
φιλόδοξη δέσμη μέτρων για την απασχόληση των νέων, σταδιακή εγκαθίδρυση του
35ώρου. Όμως και η κυβέρνηση Μπλερ κινήθηκε σε μια αντίστοιχη κατεύθυνση:
χρηματοδότηση θέσεων εργασίας για τους νέους (μέσω της φορολόγησης των
ιδιωτικοποιημένων επιχειρήσεων), καθιέρωση βασικού μισθού, μείωση των ωρών
εργασίας (48 ώρες στη Μ. Βρετανία!), αύξηση των δαπανών για την Παιδεία και
την Υγεία.

Οι υπαρκτές διαφορές πολιτικής δεν είναι, συνεπώς, τόσο σημαντικές ώστε να
ερμηνεύσουν επαρκώς τη διαφοροποιημένη εκλογική επίδοση των σοσιαλδημοκρατών.
Αντιθέτως, εσωτερικοί «πολιτικοί» παράγοντες (πολυδιάσπαση της Δεξιάς στη
Γαλλία, ευρωσκεπτικισμός στη Μ. Βρετανία, εικόνα «κυβερνητικού χάους» στη
Γερμανία) φαίνεται να εξηγούν καλύτερα αυτή την επίδοση. Επίδοση που είχε ως
κοινό «φόντο» τη δυσπιστία των εργατικών και λαϊκών στρωμάτων προς τους
παραδοσιακούς πολιτικούς τους εκπροσώπους, τα κόμματα της Αριστεράς.

Στην ουσία, πέραν των επιμέρους συγκυριακών παραγόντων, που συνέβαλαν στη
διαφοροποιημένη εκλογική αποτελεσματικότητα των Ευρωπαίων σοσιαλιστών, δύο
μεγάλες τάσεις, μη συγκυριακού χαρακτήρα, πρέπει να υπογραμμισθούν.

α. Η Σοσιαλδημοκρατία είναι μια εύθραυστη εκλογική δύναμη. Ένα εύθραυστο
εκλογικά κόμμα δεν είναι σε θέση να διατηρήσει σε υψηλό επίπεδο τις επιδόσεις
του, για μεγάλη χρονική περίοδο, και με σχετικά σταθερό (δηλαδή χωρίς μεγάλες
διακυμάνσεις) τρόπο. Η σημερινή Σοσιαλδημοκρατία, είτε «αριστερή» είτε
«δεξιά», είναι μια ασταθής πολιτική δύναμη, ικανή, ανά πάσα στιγμή, για το
καλύτερο και για το χειρότερο. Μπορεί να υποστεί σημαντικές απώλειες σε
σύντομο χρονικό διάστημα, και μπορεί εξίσου σύντομα να επανακτήσει το χαμένο
εκλογικό έδαφος.

β. Η χαλάρωση του δεσμού που συνέδεε ιστορικά τη Σοσιαλδημοκρατία με τα λαϊκά
στρώματα, υποδεικνύει ­ για πολλοστή φορά τα τελευταία 20 χρόνια ­ το τέλος
της αυτόνομης πολιτικής οργάνωσης και της αυτόνομης πολιτικής εκπροσώπησης της
εργατικής τάξης και των ασθενέστερων στρωμάτων. Η εξέλιξη αυτή είναι ιστορικής
σημασίας. Ο εικοστός αιώνας υπήρξε ο αιώνας της δυναμικής καταγραφής και της
ισχυρής θεσμοποίησης, ιστορικά μοναδικής και πρωτόγνωρης, ενός λαϊκού δημόσιου
χώρου, μιας «λαϊκής» δημόσιας σφαίρας, συμπληρωματικής και ανταγωνιστικής προς
την «αστική» δημόσια σφαίρα (βλ. Χάμπερμας). Αυτός ο δημόσιος λαϊκός χώρος
ήταν, ταυτόχρονα, λαϊκό κίνημα, λαϊκή πολιτική οργάνωση και λαϊκή κοινή γνώμη.
Ο εικοστός αιώνας υπήρξε συνεπώς η «στιγμή» της θέσμισης του «λαού» ­ του
πληβειακού λαού ­ σε κεντρικό κοινωνικό και πολιτικό πρωταγωνιστή της
νεωτερικότητας. Υπ’ αυτήν την έννοια, η σημερινή κρίση του λαϊκού χώρου και
της πολιτικής του εκπροσώπησης σηματοδοτούν το τέλος μιας εποχής. Ίσως, ο
«βραχύς εικοστός αιώνας» να μην ήταν τίποτε περισσότερο από μια εξαιρετική
στιγμή, η «μεγάλη παρένθεση» στην ιστορία των κοινωνιών. Και ίσως, από
μακρο-ιστορική σκοπιά, ο «Τρίτος Δρόμος» να αποτελεί έκφραση ενός
«στρατηγικού» πεσιμισμού: εκπροσωπεί, στο «ραφιναρισμένο» πεδίο της κομματικής
στρατηγικής, τη ριζική εξασθένηση του λαϊκού δημόσιου χώρου. Η Μπολόνια,
συνεπώς, «χάθηκε» αρκετά πριν από την αναμέτρηση της προηγούμενης Κυριακής,
και στην επόμενη εκλογική αναμέτρηση θα ξαναχαθεί.

Ο Γεράσιμος Μοσχονάς είναι επίκουρος καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου.