Γιατί έπεσε το Κοσσυφοπέδιο;

Πώς ερμήνευσαν τα δυτικά μέσα ενημέρωσης την έκρηξη του πολέμου στη
Γιουγκοσλαβία; Με τον εθνικισμό. Όμως δεν εξήγησαν την προέλευσή του.
Παρουσίασαν τις ΗΠΑ και τις άλλες δυτικές δυνάμεις ως απόλυτα αθώες, μολονότι,
στην πραγματικότητα, αυτές ακριβώς οι δυνάμεις αποσταθεροποίησαν εντελώς τη
Γιουγκοσλαβία από τη δεκαετία του 1980: την εξώθησαν στη χρεοκοπία για να
προωθήσουν τα συμφέροντά τους στα Βαλκάνια.

Η Βοσνία έδειξε στους ΝΑΤΟϊκούς τον δρόμο για το Κοσσυφοπέδιο. Στο βιβλίο του «Το παιχνίδι του ψεύδους: Οι μεγάλες δυνάμεις, η Γιουγκοσλαβία και οι προσεχείς πόλεμοι», ο Βέλγος δημοσιογράφος Μισέλ Κολόν προαναγγέλλει τους πολέμους που θα έρθουν

Είναι γεγονός ότι το αποτυχημένο τιτοϊκό καθεστώς ζούσε με δανεικά. Αυτό το
χρέος (21 δισ. δολάρια το 1988, 31 δισ. δολάρια δύο χρόνια αργότερα) μεγάλωσε
την εξάρτηση της χώρας από τα δυτικά κεφάλαια. Το ένα τέταρτο των εσόδων από
τις εξαγωγές της πήγαινε στην εξυπηρέτηση του χρέους.

Αποικία

Το 1985 πήρε τέλος η αβροφροσύνη της Δύσης προς τη Γιουγκοσλαβία, μαζί με τον
Ψυχρό Πόλεμο. Έτσι, δίχως πια τον ρόλο της «βιτρίνας», που δεν ανήκε στη
σφαίρα επιρροής της Ρωσίας, η Γιουγκοσλαβία έπρεπε να γίνει αποικία των
πολυεθνικών. Γι’ αυτό, έπρεπε να ξεπεραστούν τα εμπόδια που έθεταν οι τοπικές
ελίτ και γραφειοκρατίες. Τον ρόλο αυτόν ανέλαβε το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο
και η Παγκόσμια Τράπεζα. Η γιουγκοσλαβική κυβέρνηση δέχεται να εφαρμόσει τις
μεταρρυθμίσεις που υποδεικνύει το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, αλλά το 1987 η
χώρα παραλύει από ένα απεργιακό κύμα, καθώς οι εργαζόμενοι αντιστέκονται στα
φιλελεύθερα οικονομικά μέτρα. «Το 1988, οι εργαζόμενοι θα χάσουν το 20% της
αγοραστικής τους δύναμης, επιστρέφοντας στο βιοτικό επίπεδο της δεκαετίας του
1950», γράφει το περιοδικό του Βελιγραδίου «Νιν».

«Φταίνε οι άλλοι»

Η κατάσταση γίνεται αφόρητη για τον λαό και οι τοπικές ελίτ φοβούνται μήπως
χάσουν την εξουσία. Αντί να αναγνωρίσουν τις ευθύνες τους για την τιτοϊκή
αποτυχία, σπρώχνουν τον πληθυσμό στη δίνη του εθνικισμού: «Φταίνε οι άλλοι».
Για καθεμιά από τις τοπικές ελίτ, η εθνικιστική κινητοποίηση χρησιμεύει σαν
όπλο εναντίον των ανταγωνιστικών ελίτ. Πώς θα μοιραστούν τα προς εκμετάλλευση
εδάφη; Με πόλεμο.

Υπανάπτυξη

Το μεγάλο πρόβλημα για το Κοσσυφοπέδιο ήταν πάντα η οικονομική του υστέρηση.
Αυτή η υστέρηση επιδεινώνεται συνεχώς από τη λογική της φιλελευθεροποίησης που
κυριαρχεί ολοένα και περισσότερο στη γιουγκοσλαβική οικονομία. Αυτή η λογική
«τιμωρεί» τις πιο καθυστερημένες περιοχές. Στο εσωτερικό της χώρας υπάρχει ένα
χάσμα μεταξύ Βορρά και Νότου, σαν και αυτό που υπάρχει στην παγκόσμια
οικονομία. Ο Νότος παρέχει φθηνές πρώτες ύλες και ο Βορράς τις μεταποιεί.
Όμως, επειδή το τελικό προϊόν πωλείται πιο ακριβά, ο Βορράς είναι αυτός που
αποκομίζει τα κέρδη.

Η κρίση στο Κοσσυφοπέδιο ήταν λοιπόν πάνω από όλα κρίση υπανάπτυξης. Εκείνοι
που οικονομικά επωφελήθηκαν περισσότερο δεν ήταν τόσο οι Σέρβοι όσο οι
πλούσιες ομόσπονδες δημοκρατίες του Βορρά. Ύστερα από 45 χρόνια «τιτοϊκού
σοσιαλισμού», το κατά κεφαλήν εισόδημα του Σλοβένου ήταν 5.477 δολάρια, έναντι
1.960 δολαρίων του Σέρβου και 525 δολαρίων του Κοσοβάρου. Η άνοδος του
σερβικού και αλβανικού εθνικισμού δεν είναι η αιτία των οικονομικών
προβλημάτων, αλλά η συνέπειά τους. Και δεν είναι τυχαίο που ο εθνικισμός
σημείωσε έκρηξη πρώτα στην πιο φτωχή επαρχία της Γιουγκοσλαβίας.

«Γιουγκοσλαβισμός»

Σκίτσο από το βιβλίο του Μισέλ Κολόν

Για να αποφευχθεί η έκρηξη του αλβανικού εθνικισμού, η λύση δεν ήταν ούτε η
καταστολή ούτε η κινητοποίηση ενός αντίπαλου εθνικισμού. Μόνο ο
«γιουγκοσλαβισμός», δηλαδή η ενσωμάτωση των εθνοτήτων σε μία ενιαία χώρα, θα
μπορούσε να αποτρέψει τον πόλεμο. Στην αρχή, το κίνημα διαμαρτυρίας των
Αλβανοφώνων του Κοσσυφοπεδίου επηρεαζόταν από αριστερούς φοιτητές. Μα στη
συνέχεια, διολίσθησε στον δεξιό εθνικισμό. Σήμερα, έχει γίνει εργαλείο στα
χέρια των Ηνωμένων Πολιτειών.

Ανάλογα με τις ανάγκες τους, οι Αμερικανοί το διεγείρουν ή το κατευνάζουν.

Αποσταθεροποίηση

Για τα συμφέροντα των κατοίκων του Κοσσυφοπεδίου, η Ουάσιγκτον δεν δίνει
δεκάρα. Αυτό που την ενδιαφέρει είναι να διαθέτει ένα ατού, για να
αποσταθεροποιήσει τη Σερβία, αν αυτή εξακολουθήσει να αρνείται να παίξει τον
ρόλο που θέλουν να της επιβάλουν. Υπάρχει εδώ ένας παραλληλισμός με τη
χειραγώγηση του Κουρδικού ζητήματος. Η Ουάσιγκτον χρησιμοποιεί τους κουρδικούς
πληθυσμούς για να αποσταθεροποιήσει το Ιράκ. Όμως, οι Αμερικανοί δεν έχουν
καμία διάθεση να ιδρύσουν κουρδικό κράτος, αφού δεν το θέλουν οι σύμμαχοί
τους, οι Τούρκοι. Το ίδιο, οι Αμερικανοί δεν θέλουν μία Μεγάλη Αλβανία που θα
απορροφούσε το Κοσσυφοπέδιο. Γιατί Αλβανοί ζουν και αλλού στα Βαλκάνια, σε
χώρες που είναι σύμμαχες με τις ΗΠΑ. Μία Μεγάλη Αλβανία θα οδηγούσε σε
σύγκρουση την Ελλάδα και την Τουρκία, κάτι που η Ουάσιγκτον θέλει να αποφύγει.
Άλλωστε, και η Βόννη έχει εκφράσει την επιθυμία να παραμείνει το Κοσσυφοπέδιο
εντός των ορίων της Σερβίας.

Πιόνι

Όμως, το Κοσσυφοπέδιο παραμένει ένα πιόνι για τους ελιγμούς των μεγάλων
δυνάμεων. Έτσι, όποιος αισθάνεται μειονεκτικά από τις διαμορφούμενες
ισορροπίες δεν διστάζει να οξύνει κάθε τόσο τις εντάσεις.

«Εθνικά μίση». Έτσι θέλησε η Δύση να εξηγήσει τον πόλεμο στη Γιουγκοσλαβία.
Είναι αδύνατον, λέει, οι διάφορες εθνότητες να ζήσουν μαζί. Παραλογισμός.
Σλοβένοι, Κροάτες, Μαυροβούνιοι, Σέρβοι και Μουσουλμάνοι είναι όλοι Σλάβοι και
σλαβόφωνοι. Όλοι αυτοί οι «Νοτιοσλάβοι» έφτασαν στα Βαλκάνια τον 7ο αιώνα και
αναμείχθηκαν με τον τοπικό ιλλυρικό πληθυσμό. Κανένα «βιολογικό»
χαρακτηριστικό δεν τους κάνει να ξεχωρίζουν μεταξύ τους. Οι μοναδικές διαφορές
είναι πολιτιστικές και ιστορικές, ανάλογα με τους κατακτητές και τα θρησκεύματα.

Μία γλώσσα

Σέρβοι, Κροάτες και Μουσουλμάνοι είναι ολόιδιοι, εκτός από το θρήσκευμα.
Μιλούν μία γλώσσα, με ελάχιστες διαφορές στις διαλέκτους.

Στη Βοσνία, όπου έγινε ο πιο άγριος πόλεμος, εκεί οι διαφορές ήταν οι πιο
ανεπαίσθητες.

Στα ήθη και στα έθιμα, ένας Σέρβος της Βοσνίας μοιάζει πιο πολύ με έναν Κροάτη
της Βοσνίας παρά με έναν Σέρβο της Σερβίας. Τα «εθνικά μίση» είναι κάτι
κατασκευασμένο. Από ποιους και γιατί;

Είναι σήμερα της μόδας πίσω από τις εθνικές αντιθέσεις να κρύβουν κάποιοι τις
ταξικές αντιθέσεις. Όπως έλεγε και ο Ρολάν Μπαρτ «η αστική τάξη είναι μία
κοινωνική τάξη που δεν θέλει να κατονομάζεται».

Σε αυτόν τον πόλεμο, όπως και στο παρελθόν, οι εθνικές αντιθέσεις οξύνονται
σκόπιμα από τις μεγάλες δυνάμεις, όποτε θέλουν να επέμβουν, και από τις
τοπικές ελίτ που θέλουν να διατηρηθούν στην εξουσία.

«Διαβεβαιώνουμε ότι η εθνική, πολιτιστική, γλωσσική και θρησκευτική ταυτότητα
θα προστατεύεται και ότι τα άτομα που ανήκουν σε αυτές τις μειονότητες έχουν
το δικαίωμα να εκφράζουν, να διατηρούν και να αναπτύσσουν αυτή την ταυτότητα,
χωρίς καμία διάκριση και με ισονομία», γράφει ο Χάρτης του Παρισιού.

Πόσο υποκριτικό! Δείχνει πως οι μεγάλες δυνάμεις έχουν επινοήσει ένα σύστημα
με το οποίο μπορούν να χειραγωγούν τις «αρχές» κατά τα συμφέροντά τους.

Για να προωθήσουν τους οικονομικούς και στρατηγικούς στόχους τους,
επικαλούνται τα «μειονοτικά δικαιώματα», όταν πρόκειται για άλλες χώρες, αλλά
οι ίδιες τα αρνούνται στους ξένους μετανάστες, ακόμη και στις δικές τους
μειονότητες, όπως έδειξε και η πρόσφατη άρνηση του Ζακ Σιράκ να αναγνωρίσει
τις «μικρές γλώσσες» της Γαλλίας…