ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Διοξίνες

Μετά τις τρελές αγελάδες, μετά τις ορμόνες και μετά τα φυτοφάρμακα, ήρθε και η
ώρα των διοξινών. Το αγροτοδιατροφικό μας σύστημα φαίνεται να παρασύρεται σε
μια δίνη όπου, βασικά για λόγους μείωσης του κόστους και αύξησης της
παραγωγικότητας, χάνεται ο έλεγχος πάνω στο τελικό προϊόν.

Πριν από δύο περίπου μήνες, με τον τίτλο «Η βόμβα του αιώνα», η στήλη αυτή
προειδοποιούσε με έναν τρόπο προφητικό για έναν από τους μεγαλύτερους
κινδύνους που ανέδειξε ο σύγχρονος βιομηχανικός «πολιτισμός» ­ τη διοξίνη ­
και για το πόσο εκτεθειμένη είναι η ανθρωπότητα απέναντι σε μια μηχανή
παραγωγής τοξικών παραπροϊόντων, τα οποία δεν μπορεί να ελέγξει. Για πολλές
μάλιστα από τις ουσίες αυτές που αδιακρίτως διαφεύγουν στο περιβάλλον, ο
ουσιαστικός έλεγχος είναι αδύνατος, όπως αδύνατη είναι και η εγκαθίδρυση ενός
επαρκούς συστήματος αποτίμησης των επιπτώσεων στην ανθρώπινη υγεία. Η
συνθετική χημεία έχει διοχετεύσει, άμεσα ή έμμεσα, περί τις 70.000 ενώσεις στο
περιβάλλον και σε αυτές προσθέτει περί τις 1.000 νέες κάθε χρόνο. Οι ρυθμοί
είναι ιλιγγιώδεις και η ανά τον κόσμο εργαστηριακή υποδομή ανίκανη να τους παρακολουθήσει.

Οι διοξίνες ανήκουν σε μια οικογένεια χημικών ενώσεων που αριθμεί περί τις 210
διαφορετικές παραλλαγές, με αποδεδειγμένη καρκινογόνο δράση. Υπεύθυνη για την
παραγωγή τους είναι κατ’ αρχήν η βιομηχανία χλωρίου, η καύση βιομηχανικών και
νοσοκομειακών αποβλήτων, ορισμένα χυτήρια μετάλλων, η βιομηχανία χαρτιού που
χρησιμοποιεί το χλώριο για λεύκανση, η βιομηχανία φυτοφαρμάκων, καθώς και ένα
πλήθος δραστηριοτήτων όπου οι ενώσεις του χλωρίου εμφανίζονται ως κύριο ή
ενδιάμεσο προϊόν. Οι διοξίνες βρίσκονται στην ατμόσφαιρα, στα νερά, στο έδαφος
και στην τροφική αλυσίδα, όπου όμως είναι πολύ δύσκολο να ανιχνευθούν αφού
αυτό απαιτεί πολύ εξειδικευμένες και λεπτές μετρήσεις.

Δεν εξουδετερώνονται ούτε «απομακρύνονται» με άλλα τεχνολογικά μέσα και η μόνη
οδός για την αποφυγή τους είναι ο έλεγχος της ίδιας της διαδικασίας της
παραγωγής. Η «καθαρή» παραγωγή είναι ένα αίτημα της περιβαλλοντικής κοινότητας
εδώ και δύο τουλάχιστον δεκαετίες, πολύ πριν δηλαδή η ρύπανση πλήξει τα ράφια
των σούπερ μάρκετ και καταλήξει στο πιάτο μας.

Βέβαια δεν είναι η πρώτη φορά που διοξίνες ανιχνεύονται σε τρόφιμα. Σύμφωνα με
στοιχεία της Greenpeace, η πιο γνωστή και κραυγαλέα περίπτωση ήταν αυτή της
Βραζιλίας όπου τα απόβλητα της εταιρείας Solvay, ένα είδος ασβεστούχου
κονιάματος, χρησιμοποιήθηκαν (Μάρτιος του 1998) ως πρόσθετο στις ζωοτροφές. Το
εκπληκτικό είναι ότι αυτές οι ζωοτροφές διανεμήθηκαν σε 291 (!) διαφορετικούς
προορισμούς, όπου μεταξύ αυτών 11 ευρωπαϊκές χώρες. Αυτό που τότε θεωρήθηκε ως
μια ακόμη «τριτοκοσμική αστοχία» ήρθε πολύ γρήγορα να πλήξει την ίδια την
καρδιά της Γηραιάς Ηπείρου και μάλιστα κάτω από αδιευκρίνιστες ακόμη συνθήκες.
Αυτό που συνέβη στο Βέλγιο, θα μπορούσε να συμβεί οπουδήποτε αλλού, αφού η
διεθνοποίηση της οικονομίας και κυρίως αυτή του εμπορίου ­ από την προμήθεια
των πρώτων υλών έως τη διάθεση των τελικών προϊόντων ­ έχουν πια καταργήσει τα σύνορα.

Στη χώρα μας, μια σοβαρή πηγή διοξινών είναι η ανεξέλεγκτη καύση σκουπιδιών.
Σε πάνω από 2.000 πρόχειρες χωματερές, η υψηλή θερμοκρασία που αναπτύσσεται το
καλοκαίρι, σε συνδυασμό με την ύπαρξη πλαστικών προϊόντων PVC, συνιστούν
ιδανικές συνθήκες για την ολοκλήρωση εκείνων των χημικών διεργασιών που
οδηγούν τελικά στη διοξίνη. Αν μάλιστα τα μέρη αυτά συνορεύουν με βοσκοτόπους
ή αν ακόμη χειρότερα τα ζώα βόσκουν μέσα στις ίδιες τις χωματερές, το πέρασμα
των διοξινών στο κρέας των σφαγίων είναι απλή υπόθεση στατιστικής.

Και τι να κάνουμε, θα μπορούσε να αναρωτηθεί κανείς πριν διαλέξει τον δρόμο
της παραίτησης, πριν δηλαδή ο κορεσμός των αρνητικών ειδήσεων οδηγήσει τελικά
στην αδιαφορία για λόγους στοιχειώδους αυτοάμυνας. Η απάντηση δεν είναι
αυτονόητη. Όχι γιατί δεν υπάρχουν οι εναλλακτικές λύσεις, αλλά γιατί η
υιοθέτησή τους προϋποθέτει τέτοιες αλλαγές στο επίπεδο των δομών, που για
πολλούς αυτό θα ήταν το ανάλογο μιας πραγματικής επανάστασης. Στο σημείο όμως
αυτό αρχίζει μια άλλη συζήτηση για τα υποκείμενα των αλλαγών και τη σχέση οικονομίας-κοινωνίας.