ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ευρωπαϊκά κόμματα;

Τον Ιανουάριο του 1957, τα σοσιαλιστικά κόμματα των έξι χωρών τής τότε
Ευρωπαϊκής Κοινότητας δημιουργούν ένα «Γραφείο Σύνδεσης». Με αυτή την απόφαση,
ένας νέος τύπος κόμματος γεννιέται: το ευρωπαϊκό κόμμα. Ο θεμέλιος λίθος για
την οικοδόμηση ευρωπαϊκών «υπερεθνικών» κομμάτων έχει πλέον τεθεί.

Αυτό το «Γραφείο Σύνδεσης» θα μετασχηματισθεί το 1974 στη Συνομοσπονδία
Σοσιαλιστικών Κομμάτων και το 1992 στο Ευρωπαϊκό Σοσιαλιστικό Κόμμα (ΕΣΚ). Ας
δούμε τον απολογισμό πεπραγμένων αυτού του «άγνωστου» στο ευρύ κοινό «κόμματος».

Θετικές όψεις αυτού του απολογισμού:

­ Το σημερινό ΕΣΚ έχει αναμφίβολα καθιερωθεί ως το αδιαμφισβήτητο οργανωτικό
κέντρο συντονισμού της δράσης των Ευρωπαίων σοσιαλιστών και η εσωτερική του
συνοχή έχει αξιοσημείωτα ενισχυθεί. Αρκεί μόνο να υπενθυμίσουμε, για να γίνει
κατανοητή η διανυθείσα απόσταση, ότι το 1979 οι Ευρωπαίοι σοσιαλιστές δεν
κατάφεραν να συμφωνήσουν ούτε καν σε ένα κοινό εκλογικό μανιφέστο εν όψει των
τότε ευρωπαϊκών εκλογών!

­ Οι Ευρωπαίοι σοσιαλιστές δεν είναι πια οι καθυστερημένοι αχθοφόροι των
ευρωπαϊκών ιδεών. Οι σοσιαλιστές ­ επωφελούμενοι και των αντιθέσεων στο
εσωτερικό των Χριστιανοδημοκρατών (που απετέλεσαν μεταπολεμικά την πρωτοπορία
στη διαδικασία ολοκλήρωσης) ­ δίνουν, για πρώτη φορά στην κοινοτική ιστορία,
τον ρυθμό και τον τόνο της ευρωπαϊκής ενοποίησης.

­ Η «ευρωπαϊκή ικανότητα» του ΕΣΚ έχει αυξηθεί. Το ΕΣΚ, μέσω της Συνόδου των
σοσιαλιστών ηγετών, επηρεάζει την «ατζέντα» αλλά ­ σε κάποιο βαθμό ­ και τις
αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Μέσω αυτής της έμμεσης, συχνά ελάχιστα
θεσμοποιημένης, άσκησης επιρροής, το ΕΣΚ (όπως αντίστοιχα και το Λαϊκό Κόμμα)
αναδεικνύεται για πρώτη φορά σε εταίρο και συνομιλητή στη διαδικασία της
ευρωπαϊκής ενοποίησης.

Αρνητικές όψεις του απολογισμού:

­ Η οργανωτική και λογιστική υποδομή του ΕΣΚ παραμένει ιδιαίτερα ασθενής.
Επίσης, το ΕΣΚ δεν ασκεί επιρροή στα εθνικά κόμματα που το συναπαρτίζουν και
δεν έχει συμβάλει στη διαμόρφωση ενός ευρωπαϊκού «οργανωτικού χώρου» της
Κεντροαριστεράς, διαφορετικού εκείνου των εθνικών κομματικών οργανώσεων.

­ Το ΕΣΚ δεν έχει καθιερωθεί στην κοινή γνώμη των ευρωπαϊκών χωρών ως
πραγματικός πολιτικός φορέας, ως δύναμη δηλαδή με διακριτή, ορατή και
αναγνωρίσιμη πολιτική ταυτότητα. Ο ρόλος του στην κινητοποίηση της ψήφου,
ακόμη και στη διάρκεια των ευρωεκλογών, είναι από περιθωριακός έως ανύπαρκτος.

­ Το κόμμα στερείται της δυνατότητας να επηρεάσει καθοριστικά τις αποφάσεις
της Συνόδου σοσιαλιστών ηγετών. Σύνοδος που πραγματοποιείται πριν από κάθε
συνάντηση κορυφής της Ε.Ε. Στην ουσία, η Σύνοδος αυτή έχει την αυτονομία της
σε σχέση με το κόμμα, παρά το γεγονός ότι αποτελεί, σύμφωνα με το καταστατικό,
διευθυντικό όργανο του κόμματος. Η παρουσία στο εσωτερικό της προσωπικοτήτων
με μεγάλο κύρος και ισχύ (π.χ. Μπλερ, Σρέντερ ή Ζοσπέν) ­ ισχύς που
θεμελιώνεται όχι από τη θέση τους στο κόμμα (από την καθημερινή δραστηριότητα
του οποίου οι εν λόγω ηγέτες παντελώς απουσιάζουν) αλλά από τον κυβερνητικό
τους ρόλο στο εσωτερικό του εθνικού πολιτικού συστήματος ­ περιορίζει δραστικά
το πολιτικό βάρος των stricto sensu εκπροσώπων του ΕΣΚ (πρόεδρος του ΕΣΚ,
πρόεδρος της σοσιαλιστικής ομάδας). Κατά παράδοξο και ειρωνικό τρόπο, η
Σύνοδος ηγετών, ανώτατο διευθυντικό όργανο του κόμματος, αφενός προσδίδει
κύρος και επιρροή στο ΕΣΚ, αφετέρου ­ ακριβώς γιατί αντλεί την ισχύ της εκτός
του κόμματος ­ καταργεί το κόμμα διότι το καθιστά υποχείριό της. Επιπλέον, η
Σύνοδος αυτή καταργεί τον υπερεθνικό χαρακτήρα του ΕΣΚ, διότι, λειτουργώντας
στη βάση του κανόνα της ομοφωνίας, μεταφέρει σε επίπεδο κόμματος το κλασικό
«διακυβερνητικό» μοντέλο λήψεως αποφάσεων.

Στην πραγματικότητα, το ΕΣΚ λειτουργεί ως «οργάνωση – πλαίσιο», ως «κόμμα
κομμάτων», του οποίου ο ρόλος και η ισχύς περιορίζονται δραστικά από τα εθνικά
κόμματα που το συναποτελούν και το ορίζουν. Είναι ένα κόμμα – μη κόμμα, μία
ασθενική δομή σε αναζήτηση ρόλου, ένα «πρώτο κόμμα». Το ΕΣΚ, και γενικότερα
όλα τα ευρωπαϊκά κόμματα δεν είναι ούτε πράγματι ευρωπαϊκά ούτε πράγματι
κόμματα. Ο πρωτόλειος όμως και ασθενικός χαρακτήρας τους αναδεικνύει, όπως
ακριβώς ένας μεγεθυντικός φακός, την αληθινή φύση της πολιτικής Ευρώπης: η
σημερινή Ε.Ε. παραμένει, παρά την ενίσχυση των υπερεθνικών της όψεων, η Ευρώπη
των εθνικών κρατών. Και, βέβαια, των εθνικών κομμάτων.

Ο Γεράσιμος Μοσχονάς είναι επίκουρος καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου.