Οδηγίες προς διαγωνιζόμενους μαθητές (και γονείς)

Έφηβοι, παραταχθείτε! Η μάχη των εξετάσεων αρχίζει… Και μαζί της, το
αποκορύφωμα του άγχους, τα ξενύχτια, τα ψυχοσωματικά προβλήματα, η ένταση μέσα
στην οικογένεια, η ακραία, συχνά, συμπεριφορά από γονείς και παιδιά…

Ειδικοί της παιδιατρικής, της παιδοψυχιατρικής και της ψυχολογίας δίνουν
συμβουλές και οδηγίες για τη διατροφή, τον ύπνο, τον τρόπο και τον χώρο
μελέτης των μαθητών αυτή την κρίσιμη περίοδο, αλλά και για την αντιμετώπιση
των ψυχοσωματικών διαταραχών τους. Επίσης, εφιστούν την προσοχή των γονιών
στον αρνητικό ρόλο που συχνά παίζουν σε κάθε τέτοια περίσταση.

Κρίσιμη ώρα. Πριν φτάσουν στο θρανίο της… κρίσης, οι μαθητές πρέπει να ρίξουν την προσοχή τους στην προετοιμασία τους

Ο εξεταστικός «μαραθώνιος» των 45 ημερών ξεκίνησε από νωρίς σήμερα το πρωί για
τους εκατοντάδες χιλιάδες μαθητές των Γυμνασίων και Λυκείων της χώρας και θα
ολοκληρωθεί στις 14 Ιουλίου.

Από το πρωί, οι μαθητές των Γυμνασίων και της Α’ Λυκείου προσέρχονται στα
θρανία για τις προαγωγικές τους εξετάσεις, ενώ οι μαθητές της Γ’ Λυκείου για
τις απολυτήριες στα μαθήματα εκτός εκείνων που εξετάζονται ­ για τελευταία
χρονιά εφέτος ­ με το σύστημα των Γενικών Εξετάσεων για την εισαγωγή τους στα ΑΕΙ.

Οι εξετάσεις αυτές θα ολοκληρωθούν για τα περισσότερα σχολεία στις 11 Ιουνίου,
εκτός από λίγα σχολεία που λόγω των καταλήψεων συνεχίζουν ακόμα μαθήματα
αναπλήρωσης, οπότε σε αυτά θα ολοκληρωθούν το αργότερο στις 17 Ιουνίου.

Δυο μέρες νωρίτερα (15 Ιουνίου, μεθεπόμενη ευρωεκλογών) θα ξεκινήσει και η
πρώτη εφαρμογή των πολυσυζητημένων εξετάσεων πανελλαδικού χαρακτήρα της Β’
Λυκείου, οι οποίες θα διαρκέσουν ως τις 30 Ιουνίου και θα διεξαχθούν με νέο
ηλεκτρονικό σύστημα μετάδοσης των θεμάτων. Αν σε ορισμένα σχολεία συμπέσουν
για τις δυο αυτές ημέρες οι προαγωγικές της Β’ Λυκείου με τις απολυτήριες της
Γ’ Λυκείου, τότε οι μαθητές της μεγαλύτερης τάξης θα διαγωνίζονται τα
απογεύματα. Δεν αποκλείεται την περίοδο εκείνη να εκδηλωθούν και νέες
μαθητικές κινητοποιήσεις, από μαθητές που αντιδρούν στο νέο σύστημα. Πάντως,
ειδικά η φετινή Β’ Λυκείου θα απολαύσει εξεταστικές… εύνοιες, καθώς η
εφαρμογή του νέου συστήματος γίνεται χωρίς προηγούμενη εξοικείωση των μαθητών,
αν και αναμένεται ότι τα θέματα θα είναι γι’ αυτό τον λόγο από αρκετά έως πολύ ομαλά.

Όπως συμβουλεύει η επίκουρη καθηγήτρια της Παιδιατρικής στο Πανεπιστήμιο
Αθηνών και αντιπρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Εφηβικής Ιατρικής κ. Πόπη
Αναστασέα Βλάχου, η διατροφή του εφήβου κατά την περίοδο των εξετάσεων θα
πρέπει να καλύπτει όλες τις ομάδες τροφίμων. Οι πρωτεΐνες, με γάλα, αυγό,
κρέας, ψάρι κ.ά. θα πρέπει να αποτελούν το 15% των συνολικών ημερήσιων
θερμίδων. Μεγαλύτερη ποσότητα πρωτεϊνών χρειάζονται μόνο οι έφηβοι που
αθλούνται συστηματικά και επίμονα (με γυμναστική, χορό κ.ά.) και συνδυάζουν
την άσκηση με υποθερμιδικό διαιτολόγιο.

Το 40-45% των συνολικών θερμίδων θα πρέπει να καλύπτουν οι σύνθετοι
υδατάνθρακες, δηλαδή τα φρούτα, τα χορταρικά, τα όσπρια και το ψωμί ολικής
αλέσεως. Το υπόλοιπο 30-35% των θερμίδων θα καλυφθεί από λίπος, που πρέπει να
είναι κυρίως ελαιόλαδο..

Πρακτικά, αυτά «μεταφράζονται» σε 2 ποτήρια γάλα την ημέρα, 1-2 γιαούρτια,
30-50 γραμμάρια τυρί, 100-200 γραμμάρια κρέας ή ψάρι ή όσπρια, 5-7 φέτες ψωμί,
2 σαλάτες ή 2 μερίδες λαχανικών, 4-7 φρούτα και από 1 αυγό τρεις έως τέσσερις
φορές την εβδομάδα.

«Είναι σημαντικό οι θερμίδες να κατανέμονται σε 4-5 γεύματα μέσα στην ημέρα»,
λέει η κ. Βλάχου. «Απαραίτητο είναι επίσης να πίνει το παιδί ένα ποτήρι νερό
κάθε 4 ώρες. Επίσης, ο έφηβος επιβάλλεται να παίρνει ένα καλό πρωινό σε ήρεμη
ατμόσφαιρα, το οποίο θα αποτελείται από ένα ποτήρι γάλα ή άλλο γαλακτοκομικό
προϊόν, φρέσκο χυμό ή φρούτο και μία φέτα μαύρο ψωμί με μέλι».

Τα φαγητά από φαστ φουντ καλό είναι να αποφεύγονται αυτή τη ζεστή περίοδο,
καθώς μια γαστρεντερίτιδα μπορεί να αποβεί ολέθρια για την απόδοση του εφήβου
στις εξετάσεις.

Προσοχή στην υπερκατανάλωση ζάχαρης, γλυκών και παγωτών κατά την περίοδο των
εξετάσεων! Όπως προειδοποιεί η κ. Βλάχου, η ζάχαρη μπορεί να προκαλέσει
υπερέκκριση ινσουλίνης, με αποτέλεσμα μερικές φορές την υπεργλυκαιμία, που με
τη σειρά της μπορεί να φέρει υπογλυκαιμία και υπνηλία. Αυτό, βέβαια, θα ήταν
καταστροφικό για τον εξεταζόμενο, που πρέπει να έχει σε εγρήγορση όλες τις
δυνάμεις του.

Γενικά, το πόσες θερμίδες πρέπει να παίρνει ένας έφηβος στις εξετάσεις
εξαρτάται από το φύλο και την ενασχόλησή του ή όχι με αθλήματα. Το εύρος των
θερμιδικών αναγκών των εφήβων κυμαίνεται από 2.000 την ημέρα στα κορίτσια έως
3.000 στα αγόρια. Εάν ο έφηβος συνεχίσει να αθλείται κατά τη διάρκεια των
εξετάσεων, οι θερμίδες μπορεί να φθάσουν και τις 4.000 την ημέρα. Προσοχή,
όμως, στον κίνδυνο υπερσιτισμού που ελλοχεύει αυτή την περίοδο και έχει συχνά
ως αποτέλεσμα την έξαρση της παχυσαρκίας στα παιδιά.

Όχι στα τονωτικά και στον πολύ καφέ…

Η χρήση οποιασδήποτε φαρμακευτικής ουσίας που δήθεν τονώνει και βοηθάει στην
καταπολέμηση του άγχους απαγορεύεται στους εφήβους. Αυτό τονίζει η κ. Βλάχου
και εξηγεί: Έχει παρατηρηθεί ότι τα παιδιά που κάνουν χρήση τέτοιων
σκευασμάτων για δήθεν ξεκούραση του μυαλού όχι μόνο δεν κατορθώνουν να
προσθέσουν δυναμικό, αλλά, αντίθετα, χάνουν την ισορροπία τόσο στον νου όσο
και στο σώμα.

Όσο για τα βιταμινούχα συμπληρώματα διατροφής, αυτά είναι άχρηστα στα παιδιά
με σωστή διατροφή. Ούτως ή άλλως θα πρέπει να χορηγούνται μόνο μετά τη σύσταση
του παιδιάτρου, εάν υπάρχει πραγματική ανάγκη.

Εξετάσεις, όμως, ίσον αμέτρητες κούπες και ποτήρια ζεστού ή κρύου καφέ. Λάθος
τακτικής, λένε οι ειδικοί. Η κατάχρηση καφέ μπορεί να προκαλέσει στους εφήβους
ταχυκαρδία, ζάλη και ­ το χειρότερο ­ αίσθημα ναυτίας, καταστρέφοντας τη
διάθεση και το στομάχι τους την κρίσιμη αυτή περίοδο. Συνιστούμε καλύτερα το
δροσερό, ελαφρύ, τσάι. Ο καφές να περιορίζεται σε δύο έως τρία φλιτζάνια την ημέρα.

Και, βέβαια, τα σφηνάκια και τα κοκτέιλ της παραλίας θα πρέπει να περιμένουν
το τέλος των εξετάσεων. Το οινόπνευμα ­ σε μορφή κρασιού, μπίρας, ούζου,
βότκας, ουίσκι και άλλων ποτών ­ απορροφάται γρήγορα από το ήπαρ (ιδιαίτερα
όταν πίνεται με άδειο στομάχι, όπως συνηθίζουν οι έφηβοι). Εν συνεχεία δρα
τοξικά στον εγκέφαλο, στο στομάχι, στο ήπαρ κ.α.

Ψυχοσωματικές διαταραχές…

Πολύ συχνό φαινόμενο κατά τη διάρκεια των εξετάσεων είναι η εμφάνιση
πονοκεφάλων, ναυτίας, εμέτων, κοιλιακών ή προκάρδιων πόνων κ.ά. «Το άγχος και
η ένταση στην ατμόσφαιρα του σπιτιού αυτή την περίοδο έχουν ως αποτέλεσμα την
τροποποίηση της ομαλής λειτουργίας του οργανισμού των παιδιών», λέει η κ.
Βλάχου. «Τότε εμφανίζονται και οι ψυχοσωματικές διαταραχές. Η ενθάρρυνση από
τους γονείς και η αρμονία μέσα στην οικογένεια αποτελούν τα καλύτερα
προληπτικά μέτρα για την αποφυγή τέτοιων εκδηλώσεων»…

Όνειρα γλυκά. Αποφεύγετε τα θρίλερ στην TV τέτοιες ημέρες

Καλός ύπνος σημαίνει καθαρό μυαλό και καλή απόδοση. Οι επιδημιολογικές έρευνες
έχουν δείξει ότι τα παιδιά που κοιμούνται νωρίς έχουν υψηλότερες επιδόσεις στα
μαθήματα, καθώς και ότι η μελέτη είναι πιο αποδοτική το πρωί παρά το βράδυ.

Το παιδί που δεν έχει επαρκή ύπνο όχι μόνο δεν μπορεί να διαβάσει, αλλά
γίνεται ευερέθιστο και παρουσιάζει υπνηλία την ημέρα, καθώς και προβλήματα
συμπεριφοράς, υπογραμμίζει η κ. Βλάχου. Η συνολική διάρκεια ύπνου θα πρέπει να
είναι 8-10 ώρες, αν και διαφέρουν οι ανάγκες σε ύπνο από παιδί σε παιδί.

Δεν θα πρέπει, τέλος, το παιδί να παρακολουθεί ειδήσεις ή εκπομπές με
τρομακτικά ερεθίσματα πριν από τον ύπνο. Αντιθέτως, δεν φαίνεται από τις
στατιστικές έρευνες να επιδρούν αρνητικά στον ύπνο των παιδιών τα ήρεμα και
χαρούμενα προγράμματα, αρκεί βεβαίως να μην κλέβουν χρόνο από το ωράριο ύπνου.

Μετά μουσικής. Προτιμήστε ήρεμη ατμόσφαιρα κι αποφύγετε τα γουόκμαν, εκτός κι αν κάνετε διάλειμμα

Ο αποτελεσματικός τρόπος μελέτης και οι σωστές συνήθειες εργασίας του παιδιού
είναι κάτι που μαθαίνεται από πολύ νωρίς ­ από το Νηπιαγωγείο και την Α’
Δημοτικού ακόμα! Παρ’ όλα αυτά η προσπάθεια για βελτίωση είναι συνεχής, φτάνει
να υπάρχει αποτελεσματική επικοινωνία μεταξύ γονιών και παιδιού.

Ο χώρος μελέτης δεν πρέπει να είναι ούτε υπερφορτωμένος ούτε και γυμνός, όπως
επισημαίνει ο σχολικός ψυχολόγος του Κολλεγίου ΑΘηνών κ. Ηλίας Νέλλας. Καλό
είναι να είναι ξεχωριστός (όχι μέσα σε σαλόνι, κουζίνα κ.α.) και μακριά από
«πειρασμούς», όπως τηλεόραση, στερεοφωνικό, τηλέφωνο, ηλεκτρονικά παιχνίδια,
ψυγείο κ.ά. Για τη διαμόρφωση μιας ζεστής γωνιάς για μελέτη παίζουν ρόλο τα
αγαπημένα πράγματα του μαθητή και η προσεγμένη διακόσμηση του χώρου (του
γραφείου, της βιβλιοθήκης, των τοίχων, ακόμα και του δαπέδου).

«Για να αποκτήσει το παιδί σωστές συνήθειες μελέτης και καλής διαχείρισης τού
χρόνου του, του χρειάζεται πάνω από όλα υποστήριξη και συμπαράσταση», τονίζει
ο κ. Νέλλας. «Δεν πετυχαίνονται αυτοί οι στόχοι με… οδηγίες προς
ναυτιλλομένους». Δείξτε στα παιδιά σας ότι σας αρέσει και απολαμβάνετε το
διάβασμα σε σταθερή βάση βιβλίων, περιοδικών, εφημερίδων. Καθιερώστε τακτικές
περιόδους για οικογενειακή ανάγνωση, όπου ο καθένας θα έχει το δικό του βιβλίο
ή περιοδικό. Στο τέλος, ανταλλάξτε απόψεις, πληροφορίες, ιδέες.

«Περιορίστε την παρακολούθηση της τηλεόρασης τόσο για το παιδί όσο και για τα
λοιπά μέλη της οικογένειας», συνιστά ο κ. Νέλλας. «Δεν θα χάσετε και πολλά!».

Συζητήστε με το παιδί από την αρχή της εβδομάδας το τι θα δει. Δώστε του τη
δυνατότητα να επιλέξει με βάση το εβδομαδιαίο πρόγραμμα, αλλά διατηρήστε για
τον εαυτό σας την τελική έγκριση, προτείνοντάς του εναλλακτικές λύσεις (όπως
το να γράψετε σε βίντεο μια εκπομπή που είναι σε ώρα που συγκρούεται με το
πρόγραμμά του).

Παρακολουθήστε τον τρόπο που δουλεύει το παιδί σας και καταγράψτε το πότε, με
τι και για πόσο χρόνο δουλεύει με κέφι, το πότε κουράζεται και κάτω από ποιες
συνθήκες αρχίζει να ξεχνάει τον στόχο του και να ασχολείται με αλλότρια. Είναι
καιρός να επέμβετε, όχι βέβαια για να το επαναφέρετε στη θέση του, αλλά για να
κατατμήσετε ίσως ένα έργο που του είναι δύσκολο και παίρνει χρόνο, για να του
υποδείξετε πιο αποτελεσματικές στρατηγικές μελέτης και να σταθείτε δίπλα του.
Μπορείτε, για παράδειγμα, να του πείτε: «Φαίνεται να σε κουράζει αυτό. Πώς θα
μπορούσες να το κάνεις πιο αποτελεσματικά;». Δεν χρειάζεται να περιμένετε την
απάντησή του. Αρκεί που θα αρχίσει να προβληματίζεται.

Η παρέμβασή σας δεν είναι απαραίτητο να γίνεται όταν το παιδί παρεκτρέπεται ή
όταν κάνει λάθη. Βοηθάει πολύ αν του πείτε έναν καλό λόγο αναγνωρίσεως την ώρα
που είναι αφοσιωμένο στο έργο του ή που κάνει κάτι καλό. Επενδύστε στις
επιτυχίες του και μην… καραδοκείτε για να βρείτε λόγο να παρέμβετε.

Αυτοπειθαρχία

Βοηθήστε το να αποκτήσει αυτοπειθαρχία. Είναι σημαντικό να μάθει ­ κάτι που
γίνεται αρχικά μέσα από το παιχνίδι ­ να επιμένει σε ένα έργο, να το τελειώνει
και να μην το εγκαταλείπει στην παραμικρή δυσκολία.

Μην το πιέζετε να ακολουθήσει ρυθμούς άλλων. Να θυμάστε ότι τα δικά του
κριτήρια δεν είναι απαραίτητο να είναι τα ίδια με τα δικά σας, αλλά μην
παραιτείστε από την προσπάθεια για σταδιακή βελτίωση του τρόπου εργασίας του
παιδιού. Δεν βοηθάει να συγκρίνετε το παιδί σας με άλλα παιδιά ­ αδέλφια,
ξαδέλφια, φίλους. Μπορεί να το κάνετε για να το «φιλοτιμήσετε», αλλά συχνά του
κόβει τα πόδια. Είναι προτιμότερο να το βοηθάτε να ανακαλύπτει τα δικά του
δυνατά στοιχεία. Τότε μόνον μπορείτε να μιλάτε άφοβα και για τα δυνατά
στοιχεία των άλλων παιδιών.

«Η διαχείριση του τρόπου εργασίας είναι ένας σημαντικός παράγων στην
αποτελεσματική μελέτη», επισημαίνει ο κ. Νέλλας. «Βοηθήστε το παιδί να βάζει
τα όριά του: πότε αρχίζει, πότε τελειώνει. Αν δεν το έχει καταφέρει ακόμα,
δείξτε του ότι νοιάζεστε και υποδείξτε του διάφορους τρόπους: λόγου χάρη να
βάζει το ξυπνητήρι για να θυμηθεί πότε να αρχίσει, να κάνει ένα ιστόγραμμα
χρόνου σε ένα χαρτί και να καταγράψει τον προγραμματισμό του κ.ά. Αν δεν τα
καταφέρει με την πρώτη φορά, ενθαρρύνετέ το»…

Υποδείξτε του, επίσης, τρόπους να ελέγχει μόνο του την αποτελεσματικότητά του.
Μην αναλαμβάνετε εσείς τον ρόλο του ελεγκτή. Πείτε του, για παράδειγμα:
«Δοκίμασε να φτιάξεις μερικές ερωτήσεις σαν αυτές που πιθανόν να σε ρωτήσουν
στις εξετάσεις, κατάγραψε τις απαντήσεις σου και έλεγξε το αποτέλεσμα». Αν το
παιδί σας ζητήσει τη βοήθειά σας, να είστε διαθέσιμοι. Μην του δώσετε, όμως,
τις απαντήσεις, αλλά βοηθήστε το να τις ανακαλύψει κάνοντας καθοδηγητικές ερωτήσεις.

Δεν βοηθάει το παιδί να πάρετε επάνω σας την ευθύνη για τις επιδόσεις του.
Δώστε του να καταλάβει ότι είναι δική του υπόθεση οι επιδόσεις του στο σχολείο
και στις εξετάσεις.

Δείξτε στο παιδί ότι δίνετε αξία στη μελέτη του και ότι εκτιμάτε τον χρόνο
του. Καλό είναι να αποφεύγετε να βλέπετε τηλεόραση, να μιλάτε με συγγενείς και
φίλους στο τηλέφωνο ή να έχετε καλεσμένους κατά τις ώρες που το παιδί μελετά.
Αντιθέτως, μπορείτε να διαβάσετε κι εσείς κάτι, να κάνετε κάποια δική σας
εργασία ή να ακούσετε απαλή μουσική.