Μετρούν με κόμπους τη φυλακή

Οι περισσότερες θα προσπερνούσαν μάλλον αδιάφορα τη βιτρίνα ενός μαγαζιού
με χειροποίητα ελληνικά χαλιά. Κάποιες δεν είχαν δει ποτέ στην ζωή τους
αργαλειό. Και κάποιες άλλες δεν είχαν φανταστεί ποτέ τον εαυτό τους να υφαίνει
κιλίμια και τάπητες.

Το πρόγραμμα. Η Αδέλ (αριστερά) από την Αργεντινή και η Κάθλιν (δεξιά) από τη Σρι Λάνκα είναι δύο από τις φυλακισμένες, που συμμετέχουν στο πρόγραμμα του Εθνικού Οργανισμού Πρόνοιας

Και όμως: αυτή ακριβώς η δραστηριότητα είναι από τις πλέον περιζήτητες στις
γυναικείες φυλακές του Κορυδαλλού. Τριάντα δύο θέσεις σε σύνολο 330
φυλακισμένων (το ένα τρίτο εξ αυτών αλλοδαπές) έχουν δημιουργήσει λίστα αναμονής!

Για τις γυναίκες που εκτίουν ποινή φυλάκισης στη μοναδική γυναικεία φυλακή της
χώρας, η συμμετοχή στη Σχολή Ταπητουργίας – Κιλιμοποιϊας, την οποία ίδρυσε ο
Εθνικός Οργανισμός Πρόνοιας πριν από τριάντα έξι χρόνια, είναι ανάσα
δημιουργικότητας και εργασιοθεραπείας παράλληλα. Μετρώντας κλωστές,
ακολουθώντας το σχέδιο και υπολογίζοντας τις σειρές, έχουν μάθει να ορίζουν
τον χρόνο τους με άλλο μέτρο.

Στις δύο στενόμακρες αίθουσες, που βρίσκονται η μία απέναντι από την άλλη,
στους τριάντα δύο αργαλειούς, ­ ναι, ναι, οι ίδιοι με τους οποίους οι αθάνατες
γιαγιάδες στην ορεινή Μακεδονία, Ήπειρο και Θεσσαλία ύφαιναν μέχρι και δύο
δεκαετίες τα κλινοσκεπάσματα της οικογένειας ­ καθημερινά συγκεντρώνονται οι
«τυχερές» και ξεκινούν τη δουλειά. Στη διπλανή ακριβώς βρίσκεται το εργαστήρι
κοσμήματος και ένα πάτωμα πιο κάτω, κάπου στο μέσο της διαδρομής για την
έξοδο, τα μαγειρεία.

Το κέρδος

Το όφελος της εργασίας στη φυλακή είναι διπλό. Από τη μία το «μεροκάματο» και
από την άλλη το μεροκάματο. Το πρώτο είναι το σημαντικότερο, όπως καθετί που
έχει να κάνει με τον χρόνο στις φυλακές. «Αν δουλεύεις στο εργαστήρι,
συγκεντρώνεις μέχρι και 23 μεροκάματα. Μία ημέρα εργασίας ισοδυναμεί με δύο
ημέρες ποινής, άρα όσα περισσότερα μεροκάματα τόσο μειώνεις τις ημέρες
φυλάκισης» εξηγεί υπομονετικά η Ντίνα, που σε μία εβδομάδα θα κλείσει τα
είκοσι εννιά ­ τα δέκα από αυτά στη φυλακή.

Το δεύτερο, διόλου ευκαταφρόνητο, είναι τα χρήματα. «Εξαρτάται από σένα βέβαια
αλλά, αν το πάρεις λίγο ζεστά το πράγμα, βγάζεις μέχρι και 30.000 δραχμές το
μήνα» εξηγεί ξανά η Ντίνα, που ξοδεύει τα χρήματά της, όπως οι περισσότερες
κρατούμενες, αγοράζοντας τα ατομικά είδη υγιεινής. Το περίφημο «βαλιτσάκι του
κρατούμενου» άλλωστε δόθηκε εφάπαξ, τελείωσαν και όσα περίσσεψαν και σύντομα
τα κονδύλια, που ακόμα «τρέχουν», αφορούν τους άπορους κρατούμενους.

Χθες το πρωί πάντως, που «Τα Νέα» επισκέφτηκαν τη Σχολή Ταπητουργίας –
Κιλιμοποιϊας στις Φυλακές Κορυδαλλού, τα χαμόγελα ήταν περισσότερα από τα
παράπονα. Όπως κάθε φορά που κάτι «σπάει» τη μονοτονία του εικοσιτετραώρου.

Η ένταξη

Το πρώτο πράγμα που την έμαθαν οι δασκάλες, όταν μπήκε στην αίθουσα με τους
αργαλειούς, ήταν πώς να διορθώνει το λάθος της. «Πάντοτε κάνουμε λάθη, δεν
γίνεται αλλιώς», λέει η Ντίνα με τα χαμογελαστά πράσινα μάτια. «Τώρα πια όμως
θεωρώ ανεπίτρεπτο να επιτρέψω στον εαυτό μου να κάνει λάθη. Κι αν συμβεί, έχω
μάθει να τα διορθώνω».

Έχει σταματήσει να δουλεύει. Πίνει μια γουλιά καφέ από μια γαλάζια κεραμική
κούπα και αντιμετωπίζει με ηρεμία την εισβολή των επισκεπτών στον χρόνο της.
Λατρεύει τον αργαλειό της και «τώρα πια» προσπαθεί να μη δουλεύει πολύ
γρήγορα, να απολαμβάνει περισσότερο τη στιγμή της δημιουργίας. Περιγράφει τον
πρώτο χρόνο στη φυλακή με αποστροφή. Το μόνο που ήθελε τότε ήταν να κλαίει.
Μετά βρήκε τον εαυτό της και έκανε την αίτηση στην κοινωνική υπηρεσία της
φυλακής, που συνεργάζεται με τον ΕΟΠ. «Τα αγαπώ τα χαλιά που φτιάχνω», λέει με
το ίδιο χαμόγελο ηρεμίας που προφέρει και τη λέξη «ισόβια». «Νομίζω πως, αν
έβλεπα αυτό εδώ σε ένα οποιοδήποτε σπίτι, θα το αναγνώριζα γιατί θα έβλεπα σε
αυτό το γέλιο και το κλάμα μου. Λυπάμαι δεν μπορώ να το περιγράψω αλλιώς».

Οι γυναίκες στο εργαστήριο δουλεύουν καθημερινά από νωρίς το πρωί μέχρι το
μεσημέρι. Η Χριστίνα από τη Ρουμανία με το γουόκμαν μονίμως συντονισμένο στον
Kiss FM («ο Δημήτρης που κάνει πρόγραμμα 8-10 είναι ο αγαπημένος μου»), η Αδέλ
από την Αργεντινή, συγκεντρωμένη στο σχέδιο με τα καραβάκια, η Λίτσα από τη
Λειβαδιά των Αγίων Σαράντα «που ήξερε να υφαίνει από τη μάνα της», η Σοφία που
στρίβει την κλωστή. Άλλες βυθισμένες στις σκέψεις τους κι άλλες τραγουδώντας
ότι παίζει εκείνη τη στιγμή το ραδιόφωνο. Στο πλάι κάθε αργαλειού ένα χαρτί
πληροφορεί για το όνομα της κρατούμενης, το είδος του χειροτεχνήματος και τις
διαστάσεις. «Όχι, δεν ξέρω τι γίνονται τα χαλιά που φτιάχνω», θα πει κάποια
στιγμή η νεαρή ισοβίτισσα.

Α’ διαλογής

Πέρισυ, οι κρατούμενες που απασχολούνται στη Σχολή «και δείχνουν ικανοποιητική
επιμέλεια και δεξιοτεχνία, με αποτέλεσμα τα κατασκευαζόμενα είδη να είναι Α’
διαλογής», όπως σημειώνεται στα έγγραφα του ΕΟΠ, ύφαναν 120,71 τετραγωνικά
μέτρα κιλίμια και 89,90 τετραγωνικά μέτρα τάπητες με «εργασιακό αντάλλαγμα
6.119.335 δραχμές». Η τιμή τους στην αγορά κυμαίνεται από 68.000 δρχ. έως
140.000 δρχ. το τετραγωνικό μέτρο.

Όταν η κ. Σούλα Ευθυμίου ανέλαβε καθήκοντα προέδρου στον Εθνικό Οργανισμό
Πρόνοιας βρέθηκε ενώπιον μιας έκπληξης, όταν πληροφορήθηκε πως στις αποθήκες
υπάρχουν χειροποίητα χαλιά αξίας σχεδόν… δύο δισ. δραχμών!

«Είναι πραγματικά κρίμα όλη αυτή η εργασία να παραμένει στα αζήτητα. Οι
γυναίκες που συμμετέχουν στα εργαστήρια οικοτεχνίας, είτε πρόκειται για
φυλακισμένες είτε για γυναίκες που ζουν σε ακριτικές περιοχές, δείχνουν μεγάλο
ενδιαφέρον και είναι κρίμα να αφήσουμε όλη αυτή τη δουλειά χωρίς υποστήριξη.
Μπορεί κάποιοι να υποστηρίζουν ότι η τέχνη της υφαντικής είναι παρωχημένη. Οι
γυναίκες όμως δείχνουν μεγάλο ενδιαφέρον κι ας είναι ο αργαλειός και τα υφαντά
μία τέχνη παραδοσιακή, που κινδυνεύει να εκλείψει στη χώρα μας. Και ιδιαίτερα
για τις φυλακισμένες τα οφέλη είναι πολλαπλά», επισημαίνει η κ. Ευθυμίου.