ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Γκρίζα σωφροσύνη

Η μεταστροφή της κοινής γνώμης πολλών κρατών-μελών του ΝΑΤΟ ως προς τους
βομβαρδισμούς είναι γεγονός. Η καθολικά αντίθετη με τη συμπεριφορά των ΗΠΑ και
του ΝΑΤΟ ελληνική κοινή γνώμη δεν είναι πια μόνη.

Οι Ιταλοί πολίτες, οι Αμερικανοί, οι Γερμανοί, οι Γάλλοι, οι Καναδοί σιγά-σιγά
αλλάζουν γνώμη. Και τώρα καταδικάζουν. Όχι μόνο το ενδεχόμενο χερσαίας
επέμβασης στη Σερβία, αλλά και τις από αέρος βομβαρδιστικές επιδρομές. Οι
Έλληνες είχαμε δίκιο. Επικεντρώσαμε από την πρώτη στιγμή το ενδιαφέρον μας και
τις αντιδράσεις μας στο πρωτεύον. Δηλαδή: α) στην αντίρρησή μας στην απόπειρα
επιβολής του ανομιμοποίητου «δικαίου» τού μόνου σήμερα ισχυρού (των ΗΠΑ)· β)
στην αντίδρασή μας στην επιλεκτική υποστήριξη μειονοτικών δικαιωμάτων και στην
ευφυή άρνηση του λαού μας να αποδεχθεί τη δημαγωγία των χειραγωγημένων διεθνών
κέντρων επιρροής της κοινής γνώμης· και γ) στην καταδίκη των αποσχιστικών
τάσεων που διαταράσσουν το status quo των συνόρων στα Βαλκάνια.

Ωστόσο, ο ελληνικός λαός πέραν των ανωτέρω λογικών επιχειρημάτων λειτούργησε
και με την ψυχή του. Η Ελλάδα είναι χώρα της Ευρώπης και το μέλλον της είναι,
χωρίς περιστροφές, η Ευρωπαϊκή Ένωση. Ταυτοχρόνως, όμως, είναι και χώρα της
βαλκανικής. Αιώνων βίος σφυρηλάτησε τις παραδοσιακές φιλίες και αντιπαλότητες
στην περιοχή. Στους βομβαρδισμούς της Σερβίας μίλησε κι η ψυχή μας, όπως αυτή
μέσα από τους αιώνες διαμορφώθηκε. Και τελικώς, ο λαός μας υπερέβη τα
καθηλωτικά όρια της «κοινής γνώμης», που απλώς έχει άποψη. Ο ελληνικός λαός
λειτούργησε στην καθολική ενότητά του ως πολιτικό υποκείμενο, απέρριψε τις
πολεμικές ενέργειες εναντίον της Σερβίας και δικαιώνεται από την έκβαση του
όλου θέματος, όπως η κοινή γνώμη ήδη πολλών κρατών-μελών του ΝΑΤΟ τελικώς την προσλαμβάνει.

Όλο αυτόν τον καιρό παρατηρώ με πραγματικό ενδιαφέρον αυτούς οι οποίοι στην
Ελλάδα τελικώς δεν καταδίκασαν τους βομβαρδισμούς. Συνολικώς είναι βέβαια
λίγοι. Η συνήθης επιχειρηματολογία τους θεμελιώθηκε στα δικαιώματα των
Κοσοβάρων, που με το χειρότερο δυνατό τρόπο (εθνικές εκκαθαρίσεις) παραβίασαν
οι, υπό τον Μιλόσεβιτς, Σέρβοι. Έτσι, δι’ αυτού του τρόπου σκέψης ισοσκέλιζαν
την αρνητική τους κριτική κατά και των δύο πλευρών. Άλλοι πάλι, εμμέσως
υποστήριζαν ότι οι βομβαρδισμοί είναι δίκαιοι, διότι κάποιος έπρεπε να
προστατεύσει τους Κοσοβάρους. Άλλοι, τέλος, λόγω του διαστρεβλωμένου
κοσμοπολιτισμού τους, θεώρησαν ως πάγια υποχρέωση της χώρας να προσχωρεί
δυναμικά σε κάθε επιλογή των ΗΠΑ.

Για τον έναν ή για τον άλλο λόγο ή και για όλους μαζί, ορισμένοι, ελάχιστοι
βέβαια, συμπολίτες μας ουσιαστικώς δεν καταδίκασαν τους βομβαρδισμούς. Δεν
πήραν θέση. Ωστόσο, η γκρίζα σωφροσύνη, που δεν επιτρέπει τις πρωτοβουλίες, τη
δραστηριότητα, την αξιόπιστη στάθμιση και που τελικώς κάνει τους ανθρώπους
κατ’ ουσίαν άλαλους, αυτή τη φορά δεν επηρέασε. Ο ελληνικός λαός έκρινε,
εκδηλώθηκε και δικαιώθηκε. Η ίδια η έκβαση του πολέμου νομιμοποίησε τη στάση
μας, τόσο ως λαού όσο και ως οργανωμένης Πολιτείας. Και τώρα το πρόβλημα της
νομιμοποίησης, ανεξαρτήτως του τρόπου λήξης του πολέμου και των σχετικών
επιφαινομένων και προσχημάτων, θα περάσει σε αυτούς που ξεκίνησαν αυτήν την
περιπέτεια. Ήδη, οι Αμερικανοί αναλυτές αλλά και η αμερικανική κοινή γνώμη,
όπως από τις δημοσκοπήσεις προκύπτει η βούλησή της, κρίνουν ως αποτυχημένη την
πολιτική τού Αμερικανού προέδρου.

Στο προηγούμενο σχόλιό μου, υπό τον τίτλο «Δίκαιο του ισχυρού», είχα
υποστηρίξει ότι η εποχή τής ωμής διεθνούς κυριαρχίας, όπως η ανθρωπότητα την
γνώρισε πριν από την Ιερά Συμμαχία, δεν πρόκειται να επανέλθει. Μας χωρίζουν
από αυτήν δύο αιώνες πολιτικού και νομικού πολιτισμού. Που προκύπτει ως
σύνθεση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, των οικονομικών συμφερόντων, των κρατικών
επιδιώξεων, της τεχνολογίας, της παράδοσης και των νέων συνθηκών της
παγκοσμιοποίησης. Μπορεί να φαίνεται παράδοξο, ωστόσο, οι Αμερικανοί ιθύνοντες
και οι Άγγλοι Εργατικοί δεν συμπεριέλαβαν στα δεδομένα τους αυτή την εξέλιξη.
Απορώ, όμως, πώς δεν την σκέφτηκαν κι εκείνοι που ως πυξίδα της πολιτικής τους
σκέψης έχουν αποκλειστικά και μόνο τα ανθρώπινα δικαιώματα, εθελοτυφλώντας
απέναντι σε οποιοδήποτε άλλο στοιχείο συνθέτει τον δυτικό μας πολιτισμό και
τον καθημερινό μας βίο.

Ο Ανδρέας Ν. Λοβέρδος είναι αναπληρωτής καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου στο
Πάντειο Πανεπιστήμιο.