Οι έντονοι θόρυβοι καταστρέφουν ακοή αλλά και αγγεία

Τη χειρότερη θέση μεταξύ 14 ανεπτυγμένων χωρών στην ηχορρύπανση κατέχει η
Ελλάδα, σύμφωνα με την τελευταία έρευνα του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας
και Αναπτύξεως. Φαίνεται, λοιπόν, ότι κινδυνεύουμε να βάλουμε όλοι…
ακουστικά, όπως ο Αμερικανός πρόεδρος Μπιλ Κλίντον ­ εκείνος βέβαια λόγω
σαξόφωνου. Κινδυνεύουμε, όμως, επίσης και από αυξημένη πίεση και χοληστερίνη,
αλλά και από αγγειακά και γαστρεντερικά νοσήματα, που σύμφωνα με επιστημονικές
μελέτες μπορεί να προκαλέσει ο θόρυβος στον άνθρωπο.

Η πρώτη «ηλεκτρική» γενιά πληρώνει τις συνέπειες της έκθεσης επί χρόνια στις ροκ συναυλίες, στις ντίσκο, στα ακουστικά, στα τζετ σκι, στις μοτοσυκλέτες και στα θορυβώδη εργαλεία

Όπως δείχνουν τα στοιχεία του ΟΟΣΑ, το 2% του πληθυσμού της Ελλάδας εκτίθεται
σε εικοσιτετράωρη βάση σε θόρυβο εντάσεως μεγαλύτερης των 75 ντεσιμπέλ, όταν ο
μέγιστος αποδεκτός εξωτερικός θόρυβος διαρκείας 8 ωρών θεωρείται το επίπεδο
των 55 ντεσιμπέλ για κατοικημένες περιοχές. Τα αντίστοιχα ποσοστά πληθυσμού
για τη Μεγάλη Βρετανία και τη Γαλλία είναι 0,4% και 0,6% αντιστοίχως.

30 εκατ. Ευρωπαίοι σε κίνδυνο

Πάνω από 600 εκατομμύρια άτομα σε όλο τον κόσμο ­ σύμφωνα με πρόσφατη
δημοσίευση στο επιστημονικό περιοδικό «Λάνσετ» ­ ζουν και εργάζονται σε
επικίνδυνα θορυβώδεις χώρους. Από αυτά, τα 25-30 εκατομμύρια βρίσκονται στην Ευρώπη.

«Οι θόρυβοι του περιβάλλοντος (από τα αυτοκίνητα, τα τρένα, τα αεροπλάνα, τα μηχανάκια κ.ά.), οι θόρυβοι από εργοστάσια και η έκθεση σε μουσική με μεγάλη ένταση (χρήση στερεοφωνικών με ακουστικά, κέντρα διασκεδάσεως κ.ά.) είναι δυστυχώς αιτίες που προκαλούν νευροαισθητήριες βαρηκοΐες»

Σύμφωνα με τους επιστήμονες του Ινστιτούτου «Better Hearing» στην Ουάσιγκτον,
η απώλεια της ακοής στα άτομα 40-60 χρόνων παρουσιάζει σημαντική αύξηση. Η πιο
κοινή αιτία είναι ο θόρυβος. Η μείωση της ακοής του προέδρου Κλίντον, για
παράδειγμα, ο οποίος φέρει από το 1997 σχεδόν αόρατα ψηφιακά ακουστικά,
οφείλεται στη μακρόχρονη έκθεση σε δυνατή μουσική.

Όπως επισημαίνει ο δρ Στέφεν Επστάιν, πρόεδρος της Εταιρείας για την Κώφωση
«Αλεξάντερ Γκράχαμ Μπελ» στην Ουάσιγκτον, το φαινόμενο της μείωσης της ακοής
στους σαραντάρηδες «είναι μια φυσιολογική συνέπεια της έκθεσης επί χρόνια στις
ροκ συναυλίες, στις ντίσκο, στα ακουστικά, στα τζετ σκι, στις μοτοσυκλέτες και
στα θορυβώδη εργαλεία. Η ομάδα αυτή του πληθυσμού πληρώνει το τίμημα τού να
είναι η πρώτη “ηλεκτρική” γενιά».

Οι βλάβες

Πώς, όμως, ορίζεται από τους ειδικούς ο θόρυβος και ποιες βλάβες μπορεί να
προκαλέσει στην ανθρώπινη υγεία; «Ως θόρυβος χαρακτηρίζεται κάθε μορφή
ηχητικής ενέργειας ­ ανεξαρτήτως της εντάσεώς της ­ που είναι δυσάρεστη και
ενοχλητική για τον άνθρωπο», εξηγεί ο αναπληρωτής καθηγητής του Πανεπιστημίου
Αθηνών κ. Δημήτρης Κανδηλώρος. «Η βλαπτική επίδραση του θορύβου στην ακοή
διακρίνεται στο ακουστικό τραύμα και στη βαρηκοΐα, που προκαλείται από θόρυβο».

Ακουστικό τραύμα ονομάζεται η νευροαισθητήρια βαρηκοΐα, που οφείλεται σε
βραχεία επίδραση ενός πολύ ισχυρού θορύβου (από εκρήξεις, εκπυρσοκροτήσεις
όπλων και άμεσες κακώσεις στο κεφάλι ή στα αυτιά). Βαρηκοΐα από θόρυβο
ονομάζεται η προοδευτική και μόνιμη ­ αμφίπλευρη ή συμμετρική ­ βαρηκοΐα
(νευροαισθητήρια), η οποία οφείλεται στην παρατεταμένη επίδραση του θορύβου.

Οι βλάβες δεν περιορίζονται, όμως, στην ακοή. «Ο θόρυβος υποστηρίζεται ότι
αυξάνει την αρτηριακή πίεση και προκαλεί αγγειακά και γαστρεντερικά νοσήματα»,
επισημαίνει ο κ. Κανδηλώρος.

«Η παρατεταμένη κατά διαστήματα επίδραση του θορύβου προκαλεί βιοχημικές
μεταβολές στο αίμα, όπως είναι η αύξηση της χοληστερίνης και της κορτιζόνης».

Επιπλέον, ο θόρυβος έχει αποδειχθεί ότι μειώνει παροδικά την αποδοτικότητα τού
ατόμου στην εργασία, είτε αυτή είναι διανοητική είτε όχι. Όταν, όμως, το άτομο
εξοικειωθεί με τον θόρυβο, ξαναβρίσκει τη δραστηριότητά του. Ο θόρυβος
εμποδίζει τη συνομιλία και επηρεάζει τη συμπεριφορά. Αυτό γίνεται πιο
αντιληπτό στην εργασία, όπου ο εργαζόμενος μπορεί να μην αντιλαμβάνεται τις
οδηγίες ή να μην ακούει προοδευτικά τα σήματα.

Οι ενοχλητικοί θόρυβοι

Περισσότερο ενοχλητικοί είναι οι θόρυβοι που έχουν μεγάλη ένταση και υψηλή
συχνότητα και είναι διαλείποντες. Σήμερα, ανεκτή από το ακουστικό σύστημα των
ανθρώπων θεωρείται η ένταση έως 80-85 ντεσιμπέλ. Η ομιλία έχει περίπου 50-60
db, ο θόρυβος σε ένα σχετικά ήσυχο εστιατόριο 60-65 db, στο τρένο 70- 80 db
και στο αεροπλάνο 120-125 db.

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, την Υπηρεσία Προστασίας
Περιβάλλοντος των ΗΠΑ και ευρωπαϊκούς οργανισμούς, ως μέγιστος αποδεκτός
εξωτερικός θόρυβος διαρκείας 8 ωρών θεωρείται το επίπεδο των 55 ντεσιμπέλ στις
κατοικημένες περιοχές. Μόνο για τις περιοχές γύρω από τα αεροδρόμια, τίθενται
ως όριο τα 75 ντεσιμπέλ.

«Ήχοι εντάσεως πάνω από 80-90 db, για έξι τουλάχιστον ώρες την ημέρα,
θεωρούνται επιβλαβείς για την ακουστική λειτουργία», λέει ο κ. Κανδηλώρος.
«Δεν είναι γνωστός ο ακριβής μηχανισμός με τον οποίο προκαλείται η βλάβη στα
τριχωτά κύτταρα του Κόρτι και μερικές φορές στα ερειστικά κυτταρικά στοιχεία.

Φαίνεται ότι προκαλούνται αγγειακές και μεταβολικές διαταραχές, οι οποίες
συνεπάγονται εκφυλιστικές αλλοιώσεις των κυτταρικών στοιχείων».

Στο ακουστικό τραύμα, η βλάβη προκαλείται από την έντονη δόνηση της βασικής
μεμβράνης και του οργάνου του Κόρτι. Η βαθμιαία βλάβη των τριχωτών κυττάρων
εκδηλώνεται ως βραδεία προοδευτική μείωση της ακοής, η οποία συχνά συνοδεύεται
από βουητά.

Ύπουλη διαδικασία

Η διαδικασία είναι αργή και ύπουλη.

Το 2% του πληθυσμού της Ελλάδας εκτίθεται σε εικοσιτετράωρη βάση σε θόρυβο εντάσεως μεγαλύτερης των 75 ντεσιμπέλ, όταν ο μέγιστος αποδεκτός εξωτερικός θόρυβος διαρκείας 8 ωρών θεωρείται το επίπεδο των 55 ντεσιμπέλ για κατοικημένες περιοχές

Η βαρηκοΐα παρουσιάζει δύο στάδια:

Στο πρώτο στάδιο, η μείωση της ακοής εμφανίζεται αμέσως μετά την επίδραση του
θορύβου και διαρκεί λεπτά έως ώρες.

Στο δεύτερο στάδιο, η βαρηκοΐα δεν υποχωρεί μετά το πέρας της επίδρασης του θορύβου.

Στο αρχικό στάδιο, προκαλείται μείωση της ακοής στις συχνότητες 3000-6000 Hz
και ιδιαίτερα στη συχνότητα 4000 Hz, συχνότητες που εξυπηρετούν τα σύμφωνα.
Γι’ αυτό, αρχικά υπάρχει πρόβλημα της ακοής και της αντίληψης λέξεων που έχουν
πολλά σύμφωνα. Αργότερα, ακολουθεί πρόβλημα και με τις άλλες συχνότητες.

«Οι θόρυβοι του περιβάλλοντος (από τα αυτοκίνητα, τα τρένα, τα αεροπλάνα, τα
μηχανάκια κ.ά.), οι θόρυβοι από εργοστάσια και η έκθεση σε μουσική με μεγάλη
ένταση (χρήση στερεοφωνικών με ακουστικά, κέντρα διασκεδάσεως κ.ά.) είναι
δυστυχώς αιτίες που προκαλούν νευροαισθητήριες βαρηκοΐες», τονίζει ο κ. Κανδηλώρος.

Μελέτη επιστημόνων της Ωτορινολαρυγγολογικής Κλινικής του Πανεπιστημίου Αθηνών
στο Ιπποκράτειο Νοσοκομείο (Θ. Νικολόπουλος, Ε. Φερεκύδης, Δ. Κανδηλώρος, Π.
Παπαθανάσης, Δ, Νταβίλης, Γ. Αδαμόπουλος) σε εργαζόμενους στον κλάδο της
ζυθοποιίας διαπίστωσε ότι οι μισοί περίπου εργαζόμενοι (το 46,5%) κάτω των 45
χρόνων έπασχαν από νευροαισθητήρια βαρηκοΐα υψηλών συχνοτήτων. Η βαρηκοΐα αυτή
συσχετιζόταν άμεσα με τον θόρυβο κατά την ώρα εργασίας. Μόνον το 25% των
εργαζομένων βρέθηκε να χρησιμοποιεί ωτασπίδες ή άλλα προστατευτικά μέσα της
ακοής, παρότι το εργοστάσιο παρείχε τη δυνατότητα σε όλους.

Ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών Δημήτρης Κανδηλώρος: Όλα τα άτομα που εργάζονται σε θορυβώδες περιβάλλον πρέπει περιοδικά να εξετάζονται

Υπάρχει τρόπος πρόληψης; «Η προφύλαξη της ακοής από τη βλαπτική επίδραση του
θορύβου επιτυγχάνεται με τη μείωση της έκθεσης στον θόρυβο», απαντά ο κ.
Κανδηλώρος. «Ο καλύτερος βεβαίως τρόπος είναι να ληφθούν μέτρα, ώστε να μην
παράγεται θόρυβος. Εάν αυτό δεν είναι δυνατό, η επόμενη μέθοδος επιλογής είναι
να ρυθμισθούν οι συνθήκες εργασίας, ώστε να μειωθεί η έκθεση του εργαζομένου
ατόμου στον θόρυβο. Όταν οι δύο προηγούμενες μέθοδοι δεν είναι δυνατό να
εφαρμοσθούν, θα πρέπει τα αυτιά να προφυλάσσονται από τον θόρυβο με ειδικές
κάψες προφύλαξης ή με ωτασπίδες από διάφορα υλικά, έστω και από μπαμπάκι. Όλα
τα άτομα που εργάζονται σε θορυβώδες περιβάλλον πρέπει περιοδικά να
εξετάζονται. Εάν παρουσιάσουν συμπτώματα, συνιστάται η διακοπή ή η αλλαγή της εργασίας».

Σχετικά με τα μέτρα προφύλαξης από τον θόρυβο, έχει εκδοθεί μια Οδηγία της
Ευρωπαϊκής Ένωσης (86/188 ΕΟΚ), η οποία ισχύει στην Ελλάδα από το 1991. Αξίζει
να σημειωθεί ότι δημιουργήθηκε πρόσφατα Επιτροπή Ακοολογίας στο Κεντρικό
Συμβούλιο Υγείας, με σκοπό την οργάνωση ειδικών κέντρων για την αντιμετώπιση
των προβλημάτων υγείας από τον θόρυβο στις ελληνικές πόλεις και την ενημέρωση
του κοινού με συγκεκριμένες οδηγίες.

Από το 600 π.Χ. ο θόρυβος είχε συσχετιστεί με διαταραχές στη λειτουργία του
νευρικού συστήματος ­ περιλαμβανομένης και της ακοής ­ και γι’ αυτό οι
Συβαρίτες στην αρχαία ελληνική πόλη της Νότιας Ιταλίας είχαν απαγορεύσει τις
μεταλλουργικές εργασίες μέσα στα όρια της πόλης.

Η πρώτη, πάντως, συγκεκριμένη και καταχωρισμένη ιστορικά συσχέτιση του θορύβου
με τη βαρηκοΐα έγινε τον 1ο αιώνα μ.Χ., από τον Πλίνιο τον Πρεσβύτερο στη
«Φυσική Ιστορία» του. Εκεί αναφέρεται ότι πολλοί Αιγύπτιοι που ζούσαν κοντά
στους καταρράκτες του Νείλου ήταν «εντυπωσιακά κουφοί».