Γιουγκοσλαβία: Μια ταινία με κακό σενάριο

Ο Γιουγκοσλάβος αξιωματούχος Γκόραν Μάτιτς υποστήριξε την περασμένη
εβδομάδα ότι δεν υπάρχουν αληθινοί Κοσοβάροι πρόσφυγες. Και πως οι άνθρωποι
που βλέπουμε είναι ηθοποιοί, 3.000 με 4.000, που πληρώνονται από το ΝΑΤΟ 5,5
δολάρια την ημέρα για να υποδύονται τους πρόσφυγες. Ό, τι ακριβώς συνέβαινε
στην ταινία «Ο πρόεδρος, ένας πόλεμος και ένα ροζ σκάνδαλο». Σαν να ήθελε να
τον ξεπεράσει σε ανοησία, ένας ΝΑΤΟϊκός αξιωματούχος δήλωσε ότι θα μπορούσε να
διαψεύσει την ιστορία μόνον αν δεν αναφερθεί το όνομά του.

Ούτως ή άλλως, κανείς δεν πίστεψε τον κ. Μάτιτς. Το πρόβλημα είναι πως είδε
μόνον την ταινία. Δεν διάβασε το βιβλίο στο οποίο βασιζόταν. Το βιβλίο έχει
τον τίτλο «Αμερικανός ήρωας» και πραγματεύεται τη δημιουργία ενός πολέμου σαν
να ήταν θεατρικό γεγονός, ενώ η ταινία αφορά τη δημιουργία της ψευδαίσθησης
ενός πολέμου.

Ο σύγχρονος πόλεμος είναι πράγματι ένα θεατρικό γεγονός. Σε παλαιότερες
εποχές, τα ΜΜΕ συνεργάζονταν με την κυβέρνηση, κατόπιν διαταγής σε
ολοκληρωτικά καθεστώτα, είτε μέσω αμοιβαίας συμφωνίας στις δημοκρατίες.

Μέχρι το Βιετνάμ. Όπως τονίζει ο Κόλιν Πάουελ στη βιογραφία του, αναλύοντας
την αποτυχία εκεί, ο αμερικανικός στρατός συνειδητοποίησε πως είναι πλέον
απαραίτητο να προγραμματίζει πώς θα «παίξει» ο πόλεμος τόσο στην
πραγματικότητα των μαχών όσο και στην τηλεόραση.

Αυτό ακούγεται ως κυνισμός, αλλά δεν είναι. Όπως μάθαμε στον πόλεμο του
Κόλπου, ένας καλοσχεδιασμένος πόλεμος, στον οποίο αποφεύγονται οι απώλειες των
αμάχων, ένας πόλεμος με σύντομη διάρκεια και συγκεκριμένο αποτέλεσμα, είναι
καλύτερος από έναν εκτεταμένο, βρώμικο πόλεμο με μεγάλη χρονική διάρκεια.
Έτσι, πριν από μερικά χρόνια, η κυβέρνηση Μπους έριξε μια ματιά στη
Γιουγκοσλαβία και σκέφτηκε: «Αυτό θα γίνει μια κακή ταινία. Ας μην το κάνουμε».

Τώρα, όμως, η κυβέρνηση Κλίντον έβαλε τη Γιουγκοσλαβία στην παραγωγή. Θα
έπρεπε να είχαν κοιτάξει στο «βιβλίο», πριν, όχι απαραίτητα το δικό μου
βιβλίο, αλλά στο σενάριο. Αν κάποιος είχε επεξεργαστεί την πλοκή, στη σύσκεψη,
θα είχαν πει περίπου τα εξής: «Εντάξει, ας πούμε πως τους βομβαρδίζουμε και ο
Μιλόσεβιτς δεν υποχωρεί, αντίθετα εντείνει τις επιχειρήσεις του εναντίον των
Κοσοβάρων». Τι κάνουμε τότε; Τι κάνουμε τώρα; Γνωρίζουμε αρκετά πράγματα για
τις πολεμικές ταινίες. Πρώτα απ’ όλα, πως πρέπει οι καλοί να κάνουν κακά
πράγματα. Πρέπει να προετοιμαστούμε γι’ αυτό.

Πρέπει να ξέρουμε, πως τα κακά πράγματα είναι απαραίτητα. Είναι προτιμότερο
οι καλοί να φαίνονται έξυπνοι και να επιδιώκουν συγκεκριμένους στόχους, και να
μην είναι αναποτελεσματικοί και να μην τελούν σε σύγχυση. Επίσης, γνωρίζουμε,
πως θα χρειαστούμε ένα τέλος, αν είναι δυνατόν, ένα καλό τέλος.

Έτσι, ακούσια, ο κ. Μάτιτς μάς δίνει ένα μάθημα, που δυστυχώς είναι πλέον
πολύ αργά για να το ακολουθήσουμε: Αν ο πόλεμος αποτελεί θεατρικό γεγονός,
ποτέ μην αρχίζεις να πυροβολείς χωρίς το σενάριο. Αυτό αποτελεί τη
χολιγουντιανή ερμηνεία του αποφθέγματος του Κλαούζεβιτς: «Κανένας λογικός
άνθρωπος δεν ξεκινάει έναν πόλεμο χωρίς να έχει ξεκαθαρίσει στη σκέψη του τι
θέλει να πετύχει με αυτόν και πώς σκοπεύει να το πετύχει».

Ο Larry Beinhart είναι ο συγγραφέας του «Αμερικανού ήρωα»,
που αναφέρεται στο κείμενο.